Συμφωνία ΕΕ - Mercosur: Ποιοι κερδίζουν και ποιοι πληρώνουν τον λογαριασμό

Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur δεν είναι «ιστορική επιτυχία» για όλους, είναι μια σκληρή αναδιανομή κερδών και ζημιών. Κάποιοι εξασφάλισαν αγορές, δασμολογικές ελαφρύνσεις και πολιτικούς πόντους. Άλλοι πήραν υποσχέσεις, επιδοτήσεις και… χρόνο. Και κάποιοι, κυρίως το περιβάλλον, απλώς έμειναν εκτός κάδρου.

Πίσω από τις δηλώσεις περί ελεύθερου εμπορίου, η συμφωνία κλείδωσε με παζάρια της τελευταίας στιγμής, εθνικά βέτο που αποσύρθηκαν με αντάλλαγμα χρήμα και μια ξεκάθαρη προτεραιότητα: γεωπολιτική ισχύς τώρα, κόστος αργότερα. Η Ευρώπη κερδίζει έδαφος στη Λατινική Αμερική, αλλά το τίμημα μεταφέρεται στο μέλλον, στις αγροτικές κοινωνίες, στα οικοσυστήματα και στις πολιτικές ισορροπίες εντός της Ένωσης.

Με απλά λόγια, η Mercosur δεν είναι win-win. Είναι win-now, pay-later. Και αυτό εξηγεί γιατί άλλοι πανηγυρίζουν και άλλοι μετρούν ήδη τις απώλειες.

Οι νικητές

Τζόρτζια Μελόνι

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός έκανε αυτό που ξέρει καλύτερα: διάβασε τον συσχετισμό δυνάμεων και έπαιξε σκληρό πόκερ. Απειλώντας ότι θα συνταχθεί με τη γαλλική αντίθεση στη συμφωνία, απέσπασε στο παρά πέντε εγγυήσεις για τους Ιταλούς αγρότες και δεσμεύσεις για πρόσθετη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Το αποτέλεσμα; Η Ρώμη βγαίνει κερδισμένη και η Μελόνι εμφανίζεται –για ακόμη μία φορά– ως «ομαδικός παίκτης» που όμως δεν χαρίζει τίποτα. Όπως σημειώνει το Politico, πρόκειται για μία ακόμη τακτική επιτυχία της ιταλικής κυβέρνησης.

Η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία

Σε μια περίοδο που ο κλάδος πιέζεται από την Κίνα, τα κόστη και την πράσινη μετάβαση, η Mercosur προσφέρει ανάσα. Χαμηλότεροι δασμοί σημαίνουν ευκολότερη πρόσβαση στη λατινοαμερικανική αγορά και προοπτική αύξησης πωλήσεων για κολοσσούς όπως η Volkswagen και η BMW.
Υπάρχει όμως αστερίσκος: οι δασμοί (σήμερα έως 35%) θα μειωθούν σταδιακά, ενώ τα ηλεκτρικά οχήματα –τομέας όπου η Ευρώπη υστερεί– θα έχουν προτεραιότητα.

Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν

Για την πρόεδρο της Κομισιόν, η Mercosur είναι γλυκόπικρη νίκη. Πέτυχε να συγκροτήσει την κρίσιμη πλειοψηφία και ετοιμάζεται για περιοδεία θριάμβου στην Παραγουάη, υπογράφοντας μια συμφωνία που επαναφέρει την ΕΕ στο παιχνίδι του παγκόσμιου εμπορίου.
Το κόστος, όμως, ήταν τεράστιο: 45 δισ. ευρώ επιδοτήσεων προς τους Ευρωπαίους αγρότες, υπονομεύοντας την ίδια της τη στρατηγική για περιορισμό των ενισχύσεων και στροφή στην καινοτομία.

Οι Ευρωπαίοι αγρότες (με αστερίσκους)

Το αφήγημα της «καταστροφής» δεν στέκει πλήρως. Η συμφωνία προβλέπει αυστηρές ποσοστώσεις σε βόειο κρέας και πουλερικά, καθώς και ισχυρή προστασία ΠΟΠ προϊόντων όπως η παρμεζάνα και το γαλλικό κρασί.
Και, φυσικά, υπάρχει το ταμείο: 45 δισ. ευρώ που καταλήγουν άμεσα στις τσέπες του αγροτικού κόσμου. Δεν είναι παράδεισος, αλλά σίγουρα δεν είναι και Αποκάλυψη.

Οι ηττημένοι

Εμανουέλ Μακρόν

Ο Γάλλος πρόεδρος έδωσε τη μάχη μέχρι τέλους, και την έχασε. Υπό αφόρητη εσωτερική πίεση από τους αγρότες, προσπάθησε να μπλοκάρει τη συμφωνία συμμαχώντας με Πολωνία, Αυστρία, Ιρλανδία και Ουγγαρία. Ανεπιτυχώς. Η αποτυχία ενισχύει την εικόνα πολιτικής φθοράς στο εσωτερικό και περιορισμένης επιρροής στις Βρυξέλλες. Τα γαλλικά ΜΜΕ ήδη ετοιμάζουν τον επόμενο γύρο κριτικής.

Ντόναλντ Τραμπ

Η Mercosur λειτουργεί και ως έμμεση ήττα για το μοντέλο του ωμού γεωπολιτικού εκβιασμού. Η ΕΕ δείχνει ότι μπορεί να χτίζει συμμαχίες με ήπια ισχύ – κάτι που έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη λογική «deal ή τίποτα» του Τραμπ. Παράπλευρη απώλεια; Η ενίσχυση ηγετών όπως ο Λούλα ντα Σίλβα, που επένδυσαν υπομονετικά στη συμφωνία.

Κίνα

Η Κίνα έχει προλάβει να διεισδύσει βαθιά στη Λατινική Αμερική όσο η ΕΕ διαπραγματευόταν. Η Mercosur όμως δίνει στην Ευρώπη την ευκαιρία να ανακτήσει χαμένο έδαφος σε αυτοκίνητα, μηχανήματα και επενδύσεις – τομείς όπου οι ευρωπαϊκές εταιρείες εξακολουθούν να υπερέχουν.

Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου

Εδώ δεν χωράνε αυταπάτες ούτε «πράσινες» ωραιοποιήσεις. Η συμφωνία ΕΕ–Mercosur μεταφράζεται πρακτικά σε περισσότερο βόειο κρέας και σόγια για την Ευρώπη και αυτό, στη Βραζιλία και τις γειτονικές χώρες, σημαίνει ένα πράγμα: περισσότερη γη για βοσκότοπους και καλλιέργειες, λιγότερο δάσος.

Ο Αμαζόνιος εδώ και χρόνια υποχωρεί υπό την πίεση της αγροτικής επέκτασης. Η νέα εμπορική δυναμική ενισχύει αυτό το μοντέλο ανάπτυξης, ακόμη κι αν συνοδεύεται από ρήτρες κατά της παράνομης αποψίλωσης. Στην πράξη, ο έλεγχος παραμένει δύσκολος, οι εθνικές αρχές συχνά αδύναμες ή απρόθυμες, και τα οικονομικά κίνητρα ισχυρότερα από τις περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.

Η ΕΕ επιμένει ότι η συμφωνία περιλαμβάνει μηχανισμούς προστασίας, καθώς και ρητή προσήλωση στη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα. Όμως η εμπειρία δείχνει ότι οι εμπορικές ροές προηγούνται και οι έλεγχοι ακολουθούν. Και συνήθως αργά. Πολύ αργά για ένα οικοσύστημα που ήδη πλησιάζει επικίνδυνα το σημείο μη επιστροφής.

Με απλά λόγια, η Mercosur μπορεί να είναι καλή συμφωνία για τις εξαγωγές, τις επενδύσεις και τη γεωπολιτική ισχύ της Ευρώπης. Για το κλίμα όμως, είναι ένας επικίνδυνος συμβιβασμός. Ο Αμαζόνιος δεν έχει λόμπι στις Βρυξέλλες. Και σε τέτοιες συμφωνίες, αυτό συνήθως σημαίνει ότι πληρώνει τον λογαριασμό σιωπηλά.