Mercosur και φυτοφάρμακα: Η συμφωνία που ανοίγει την πόρτα σε προϊόντα με διπλά στάνταρ

Η εμπορική συμφωνία της Ευρωπαϊκή Ένωση με τη Mercosur επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο, πυροδοτώντας έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ύπαιθρο. Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης δεν βρίσκονται μόνο οι δασμοί ή ο ανταγωνισμός, αλλά ένα πιο «τοξικό» ζήτημα: τα φυτοφάρμακα.

Η Mercosur –που περιλαμβάνει τη Βραζιλία, την Αργεντινή, την Ουρουγουάη και την Παραγουάη– αποτελεί αγροτικό κολοσσό. Η συμφωνία προβλέπει μαζικές εισαγωγές αγροτικών προϊόντων στην ευρωπαϊκή αγορά, σε μια περίοδο που οι Ευρωπαίοι αγρότες πιέζονται ήδη από αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανόνες και αυξημένο κόστος παραγωγής.

Με τη συμφωνία ΕΕ–Mercosur, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει την αγορά της σε φθηνότερα αγροτικά προϊόνταόπως βόειο κρέας, σόγια και ζωοτροφές, καλαμπόκι, ζάχαρη και βιομηχανικά αγροτικά προϊόντα, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για τους Ευρωπαίους αγρότες και πιέζοντας τα ευρωπαϊκά πρότυπα παραγωγής τροφίμων.

Φυτοφάρμακα δύο κόσμων

Στην ΕΕ δεκάδες δραστικές ουσίες έχουν απαγορευθεί για λόγους υγείας και περιβάλλοντος. Στις χώρες της Mercosur, πολλές από αυτές εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται νόμιμα, μειώνοντας το κόστος παραγωγής και αυξάνοντας την ανταγωνιστικότητα.

Η Κομισιόν διαβεβαιώνει ότι τα εισαγόμενα προϊόντα θα τηρούν τα ευρωπαϊκά όρια υπολειμμάτων. Οι αγρότες όμως μιλούν για άνιση μάχη: άλλοι παράγουν με δεμένα χέρια και άλλοι με «ελεύθερο ψεκασμό».

Τα απαγορευμένα στην Ε.Ε φυτοφάρμακα της Mercosur

Στις χώρες της Mercosur χρησιμοποιούνται εκτεταμένα φυτοφάρμακα και δραστικές ουσίες που στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν απαγορευθεί για λόγους προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος, δημιουργώντας ένα καθεστώς «διπλών στάνταρ» στην αγροτική παραγωγή. Ουσίες όπως το mancozeb, το carbendazim και το thiophanate-methyl–απαγορευμένες στην ΕΕ– εξακολουθούν να εφαρμόζονται σε καλλιέργειες εσπεριδοειδών, φρούτων και λαχανικών, ενώ ζιζανιοκτόνα όπως το glufosinate και το atrazine χρησιμοποιούνται σε τεράστιες μονοκαλλιέργειες σόγιας και καλαμποκιού, που αποτελούν βασικά εξαγώγιμα προϊόντα των χωρών της Mercosur.

Παράλληλα, ουσίες όπως το chlorpyrifos,το acephate και το chlorothalonil–επίσης εκτός ευρωπαϊκής νομοθεσίας– εφαρμόζονται σε ζαχαροκάλαμο, σιτηρά και φρούτα, μειώνοντας δραστικά το κόστος παραγωγής. Το αποτέλεσμα είναι αγροτικά προϊόντα που παράγονται με μεθόδους τις οποίες η Ευρώπη έχει απορρίψει, αλλά μπορούν να φτάνουν στην ευρωπαϊκή αγορά μέσω του εμπορίου, εντείνοντας τις αντιδράσεις αγροτών και καταναλωτών για άνισο ανταγωνισμό και υποβάθμιση των ευρωπαϊκών προτύπων τροφίμων.

Οι Βρυξέλλες έχουν θέσει συγκεκριμένα πρότυπα ασφαλείας για τα προϊόντα που είναι σύμφωνα με τους κανονισμούς της Ε.Ε. προκειμένου να προστατεύονται οι καταναλωτές.  

Κινητοποιήσεις και πολιτική πίεση

Οι αντιδράσεις σε Γαλλία, Βέλγιο, Ιταλία και Ελλάδα δείχνουν ότι το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Οι παραγωγοί προειδοποιούν ότι η συμφωνία μπορεί να τινάξει στον αέρα την ευρωπαϊκή γεωργία και να υπονομεύσει τα ίδια τα πρότυπα ασφάλειας τροφίμων.

Η επικύρωση της συμφωνίας παραμένει ανοιχτή, με αρκετά κράτη-μέλη να ζητούν ρήτρες για φυτοφάρμακα και αυστηρότερους ελέγχους. Διαφορετικά, η Mercosur κινδυνεύει να γίνει συνώνυμο μιας Ευρώπης που απαιτεί «πράσινες θυσίες» μόνο από τους δικούς της παραγωγούς.

Η ελληνική διάσταση

Στην Ελλάδα το θέμα παίρνει και εμπορική διάσταση:

1. Ζωοτροφές και σόγια από Mercosur εισάγονται για κτηνοτροφία, άρα το πρόβλημα των φυτοφαρμάκων περνάει μέσα στην ελληνική αλυσίδα τροφίμων.
2. Ζάχαρη και προϊόντα με βάση τη ζάχαρη από Βραζιλία «συμπιέζουν» τις τιμές στην αγορά.

Το ελληνικό ελαιόλαδο και φρούτα υψηλής ποιότητας αντιμετωπίζουν πιέσεις στο ράφι από φθηνότερα αντίστοιχα προϊόντα που παράγονται με χαμηλότερο κόστος και διαφορετικά πρότυπα.

Δεν είναι λοιπόν θέμα «θα γεμίσουμε φυτοφάρμακα»,  είναι θέμα ανισότητας κανόνων:
ο Έλληνας παραγωγός τηρεί ευρωπαϊκά πρότυπα ενώ ο ανταγωνιστής του απλώς πρέπει να περάσει τους τελωνειακούς ελέγχους.

Τι λένε τα στοιχεία

Παγκόσμιες οργανώσεις έχουν καταγράψει ότι σε χώρες Mercosur επιτρέπονται δεκάδες δραστικές ουσίες που στην Ε.Ε. έχουν αφαιρεθεί για λόγους υγείας. Αυτό σημαίνει ότι το τελικό προϊόν, όσο κι αν είναι τεχνικά εντός ευρωπαϊκών ορίων υπολειμμάτων,  παράγεται με μεθόδους που η Ευρώπη θεωρεί υψηλού ρίσκου.

Πρόκειται κυρίως για ουσίες που εφαρμόζονται σε μεγάλες μονοκαλλιέργειες σόγιας, καλαμποκιού, ζαχαροκάλαμου και εσπεριδοειδών, με τη Βραζιλία και την Αργεντινή να πρωτοστατούν στη χρήση τους. Πολλά από αυτά τα φυτοφάρμακα συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο καρκινογένεσης, ορμονικές διαταραχές και καταστροφή της βιοποικιλότητας, γι’ αυτό και έχουν αποσυρθεί από την ευρωπαϊκή γεωργία. Ωστόσο, στις χώρες της Mercosur εξακολουθούν να θεωρούνται νόμιμα και απαραίτητα για τη διατήρηση χαμηλού κόστους παραγωγής, γεγονός που δημιουργεί έντονη συζήτηση στην ΕΕ για τα «διπλά στάνταρ» στην αγροτική παραγωγή και τις εισαγωγές τροφίμων.

Το πολιτικό διακύβευμα

Η συμφωνία αποτελέσει ορόσημο για το αν η Ε.Ε. προστατεύει ενιαία τα πρότυπα παραγωγής και κατανάλωσης, ή αν επιλέγει να τα χαλαρώσει στην πράξη, για να αυξήσει τις εξαγωγές και τις εισαγωγές.

Είναι μια σύγκρουση που δεν τελειώνει στις διαπραγματεύσεις. Αφορά τον τρόπο που παράγονται τα τρόφιμα που καταλήγουν στα πιάτα μας, και το πόσο διατεθειμένοι είμαστε ως κοινωνία να ανεχτούμε τα «δύο μέτρα και δύο σταθμά».