Τέσσερα χρόνια πόλεμος στην Ουκρανία: Μάχες, απώλειες, καταστροφές και διαπραγματεύσεις δίχως τέλος

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, που ξεκίνησε με τη ρωσική εισβολή της 24ης Φεβρουαρίου 2022, μπαίνει σήμερα στο πέμπτο έτος του. Ο τετραετής μέχρι τώρα πόλεμος έχει αναδιαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία, με τη Μόσχα να βρίσκεται αντιμέτωπη με τις περισσότερες κυρώσεις που έχουν επιβληθεί ποτέ σε οποιαδήποτε χώρα.

Έπειτα από τέσσερα χρόνια σφοδρών μαχών, καταστροφών και διπλωματικών προσπαθειών, η κατάσταση στον αιματηρότερο πόλεμο σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά τον Β΄ Παγκόσμιο, έχει ως εξής:

Ανθρώπινες απώλειες

Ο απολογισμός και από τις δύο πλευρές παραμένει ασαφής, έπειτα από χρόνια συγκρούσεων και φονικών βομβαρδισμών.

Σύμφωνα με την τελευταία καταμέτρηση του ΟΗΕ, το 2025, περίπου 15.000 άμαχοι σκοτώθηκαν και 40.600 τραυματίστηκαν στο ουκρανικό έδαφος, όμως ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων είναι «πιθανότατα σημαντικά μεγαλύτερος», κυρίως επειδή οι παρατηρητές δυσκολεύονται να αποκτήσουν πρόσβαση στις κατεχόμενες ζώνες.

Από τις επιθέσεις που εξαπολύει η Ουκρανία εναντίον μεθοριακών ρωσικών περιοχών έχουν σκοτωθεί εκατοντάδες άνθρωποι, σύμφωνα με εκτιμήσεις.

Όσον αφορά τις στρατιωτικές απώλειες, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι παραδέχτηκε στις αρχές Φεβρουαρίου ότι από το 2022 έχουν σκοτωθεί 55.000 Ουκρανοί στρατιώτες, αριθμός που θεωρείται πολύ χαμηλότερος του πραγματικού, κυρίως λόγω των δεκάδων χιλιάδων αγνοουμένων.

Η Ρωσία τηρεί σιγή για τις δικές της απώλειες, όμως υπολογίζεται ότι ξεπερνούν τις 177.000, σύμφωνα με τη ρωσική υπηρεσία του BBC και το ρωσικό μέσο ενημέρωσης Mediazona, που βασίζονται σε στοιχεία από ανοιχτές πηγές.

Το αμερικανικό κέντρο προβληματισμού Center for Strategic and International Studies (CSIS) κάνει λόγο για 325.000 νεκρούς Ρώσους στρατιώτες και για 100.000-140.000 Ουκρανούς από το 2022.

Περίπου 6 εκατομμύρια είναι οι Ουκρανοί πρόσφυγες στο εξωτερικό, σύμφωνα με τον ΟΗΕ.

Καταστροφές

Ο πόλεμος ισοπέδωσε τεράστιες εκτάσεις, κυρίως στην ανατολική Ουκρανία όπου ολόκληρες πόλεις, όπως η Μπαχμούτ, το Τορέτσκ και το Βοφτσάνσκ μετατράπηκαν σε ερείπια.

Τα ρωσικά πλήγματα στις ενεργειακές υποδομές κατέστρεψαν το ουκρανικό δίκτυο, αφήνοντας εκατομμύρια ανθρώπους χωρίς θέρμανση και ηλεκτρικό ρεύμα.

Περίπου το 20% του ουκρανικού εδάφους είναι σπαρμένο με νάρκες, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη.

Το συνολικό κόστος ανοικοδόμησης της Ουκρανίας υπολογίζεται σε περισσότερα από 500 δισεκατομμύρια ευρώ σε βάθος δεκαετίας, σύμφωνα με κοινή εκτίμηση της ουκρανικής κυβέρνησης, της ΕΕ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΗΕ.

Η κατάσταση στο μέτωπο

Έπειτα από αλλεπάλληλες προωθήσεις και υποχωρήσεις και από τις δύο πλευρές, το 2022 και το 2023, η σύγκρουση έχει πλέον μεταλλαχθεί σε πόλεμο φθοράς, με αργές και κοστοβόρες προωθήσεις, υπό την πανταχού παρούσα απειλή των μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Η Ρωσία κατέχει περίπου το 20% του ουκρανικού εδάφους, ωστόσο το ένα τρίτο από αυτό ήταν ήδη υπό τον έλεγχο των ρωσικών ή φιλορωσικών δυνάμεων πριν από το 2022.

Οι μάχες επικεντρώνονται στο Ντονμπάς, τη μεγάλη βιομηχανική λεκάνη στην ανατολική Ουκρανία, όπου ο ρωσικός στρατός έχει καταλάβει σχεδόν όλη την περιοχή του Λουχάνσκ και περίπου το 83% εκείνης του Ντονέτσκ, σύμφωνα με μια ανάλυση που έκανε το Γαλλικό Πρακτορείο σε δεδομένα του Ινστιτούτου Μελέτης του Πολέμου (ISW), ενός κέντρου προβληματισμού που εδρεύει στις ΗΠΑ.

Ο ρωσικός στρατός κατέχει επίσης μεγάλες εκτάσεις στις νότιες περιοχές της Χερσώνας και της Ζαπορίζια και μικρά τμήματα στο Σούμι (βόρεια) το Χάρκοβο (βορειοανατολικά) και το Ντνιπροπετρόφσκ (κεντρική Ουκρανία).

Μια διπλωματία σε αργή κίνηση

Μολονότι οι μάχες συνεχίζονται, Ρώσοι και Ουκρανοί διαπραγματεύονται από το 2025 την κατάπαυση των εχθροπραξιών, υπό την πίεση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Πολλοί γύροι συνομιλιών έγιναν στην Κωνσταντινούπολη, το Αμπού Ντάμπι και τη Γενεύη, χωρίς να οδηγήσουν σε απτά αποτελέσματα.

Ένα από τα βασικά εμπόδια είναι το εδαφικό: η Ρωσία απαιτεί την αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από ζώνες τις οποίες ελέγχουν ακόμη στο Ντονέτσκ, κάτι που οι Ουκρανοί αρνούνται.

Η Ουκρανία επιμένει επίσης ότι είναι αναγκαίο να κηρυχθεί κατάπαυση του πυρός το συντομότερο δυνατόν, ενώ η Μόσχα αρνείται να σταματήσουν οι εχθροπραξίες εάν δεν τεθούν προηγουμένως οι βάσεις μιας «βιώσιμης» ειρηνευτικής συμφωνίας.

Οικονομία και κυρώσεις

Η ρωσική οικονομία ανθίσταται στις δυτικές κυρώσεις, βρίσκοντας παράλληλες αγορές για τις εισαγωγές της και τις πωλήσεις υδρογονανθράκων. Η βιομηχανία επωφελήθηκε από τις μαζικές στρατιωτικές παραγγελίες.

Ωστόσο, η οικονομία αρχίζει να δείχνει σημάδια κόπωσης, λόγω της μόνιμης έλλειψης εργατικού δυναμικού και του υψηλού πληθωρισμού. Το ρωσικό κράτος είναι αντιμέτωπο με το αυξανόμενο έλλειμμα στον προϋπολογισμό και τη μείωση των εσόδων από την πώληση πετρελαίου.

Η Ουκρανία από την πλευρά της έχει χάσει το ένα τρίτο του ΑΕΠ της από το 2022 και αντιμετωπίζει την καταστροφή των υποδομών της, προβλήματα στις εξαγωγές της και τη φυγή μεγάλου μέρους του εργατικού δυναμικού της στο εξωτερικό ή τη στρατολόγησή του στις ένοπλες δυνάμεις.

Η ουκρανική οικονομία ανέκαμψε κάπως το τελευταίο διάστημα, όμως η χώρα εξαρτάται σε μεγάλη βαθμό από τη Δύση για να χρηματοδοτεί την άμυνά τις και τις τρέχουσες δαπάνες της.

Σύμμαχοι και υποστηρικτές

Από τις αρχές του 2022 η πολεμική προσπάθεια του Κιέβου διασφαλίζεται κατά κύριο λόγο από τις παραδόσεις όπλων και πυρομαχικών από τους συμμάχους του, καθώς και τις πληροφορίες των δυτικών μυστικών και στρατιωτικών υπηρεσιών.

Η Ευρώπη είναι πλέον ο βασικός χορηγός της βοήθειας στην Ουκρανία, με 201 δισεκ. ευρώ που έχουν ήδη δοθεί και άλλα 178 δισεκ. που πρόκειται να δοθούν στο μέλλον, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του γερμανικού Ινστιτούτου Κιέλου.

Μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι ΗΠΑ, που είχαν χορηγήσει στην Ουκρανία βοήθεια ύψους 115 δισεκ. δολαρίων από το 2022, ουσιαστικά διέκοψαν τη χορήγηση βοήθειας χωρίς αντισταθμίσματα από την πλευρά του Κιέβου.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Κιέλου, η Ουκρανία έχει παραλάβει από τους συμμάχους της περίπου 900 άρματα, 1.200 τεθωρακισμένα, 850 όπλα του πυροβολικού, 85 αντιαεροπορικά συστήματα και μαχητικά αεροσκάφη και πυρομαχικά.

Η Βόρεια Κορέα παρέδωσε πυρομαχικά στη Ρωσία και έστειλε χιλιάδες στρατιώτες να πολεμήσουν στο πλευρό των Ρώσων, εναντίον των Ουκρανών, στο ρωσικό έδαφος.

Η Μόσχα έχει παραλάβει επίσης μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους από το Ιράν και βασίζεται στη δική του τεχνολογία για την παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών, σύμφωνα με τους Δυτικούς που κατηγορούν επίσης την Κίνα ότι βοηθά τη Ρωσία να παρακάμπτει τις κυρώσεις.

Με πληροφορίες από ΑΠΕ ΜΠΕ