Θέουτα: Η «ρωγμή» στα σύνορα της Ευρώπης – Οι εικόνες με τους μετανάστες που αιφνιδίασαν την Ισπανία

Η Θέουτα, η μικρή ισπανική πόλη που βρίσκεται σφηνωμένη στις βόρειες ακτές της Αφρικής, βρέθηκε μέσα σε λίγες ώρες στο επίκεντρο μιας από τις σοβαρότερες μεταναστευτικές κρίσεις των τελευταίων ετών.

Χιλιάδες άνθρωποι επιχείρησαν μαζικά να περάσουν από το Μαρόκο στο ισπανικό έδαφος, άλλοι κολυμπώντας και άλλοι επιχειρώντας να παρακάμψουν τα συνοριακά εμπόδια. Οι εικόνες από τους κυματοθραύστες, τις παραλίες και τους δρόμους της Θέουτα αποτυπώνουν το μέγεθος της κρίσης.

Η ισπανική κυβέρνηση αποφάσισε να αναπτύξει στρατιωτικές δυνάμεις, ενώ η Γαλλία ενίσχυσε τους ελέγχους στα σύνορά της με την Ισπανία και η Ιταλία απείλησε ακόμη και με έκτακτα μέτρα.

Η θάλασσα γέμισε ανθρώπους

Το σκηνικό άρχισε να ξεφεύγει από τον έλεγχο την Πέμπτη. Μεγάλα πλήθη κατέβηκαν από την πλευρά του Μαρόκου και μπήκαν στη θάλασσα, προσπαθώντας να παρακάμψουν τον κυματοθραύστη που χωρίζει τις δύο πλευρές.

Οι εικόνες είναι εντυπωσιακές: δεκάδες, εκατοντάδες και σε ορισμένα σημεία πολύ μεγαλύτερες ομάδες ανθρώπων κολυμπούν προς τη Θέουτα, ενώ άλλοι σκαρφαλώνουν σε συνοριακά εμπόδια.

Πολλοί φορούν μόνο σορτς και σαγιονάρες. Κάποιοι έχουν σωσίβια, φουσκωτούς δακτυλίους ή βατραχοπέδιλα. Όσοι καταφέρνουν να φτάσουν στην ισπανική πλευρά πανηγυρίζουν, ενώ άλλοι επιστρέφουν ή χάνονται στη θάλασσα.

Τουλάχιστον 18 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, σύμφωνα με τις αναφορές που μεταδόθηκαν για την επιχείρηση διέλευσης.

Οι ισπανικές αρχές δεν έχουν επιβεβαιώσει έναν οριστικό αριθμό όσων κατάφεραν να περάσουν. Ισπανικά μέσα ενημέρωσης κάνουν λόγο για περίπου 2.000 έως 3.000 ανθρώπους στη Θέουτα, ενώ οι εκτιμήσεις που μεταδόθηκαν για το σύνολο των μετακινήσεων είναι πολύ υψηλότερες.

Από ένα μήνυμα στο WhatsApp στην «έφοδο»

Η νέα μεταναστευτική πίεση στη Θέουτα δεν φαίνεται να ξεκίνησε από ένα οργανωμένο δίκτυο διακινητών, αλλά από ένα κύμα μηνυμάτων στα social media.

Σύμφωνα με ισπανικές αστυνομικές πηγές που επικαλείται η εφημερίδα ABC, ένα viral μήνυμα σε Instagram και WhatsApp καλούσε τους χρήστες να το διαδώσουν, δίνοντας οδηγίες για χρόνο, σημείο συγκέντρωσης και τρόπο προσέγγισης των συνόρων.

Το επίκεντρο της κινητοποίησης φέρεται να ήταν η πόλη Καστιγιέχος, κοντά στη Θέουτα, όπου ομάδες νέων αντάλλασσαν πληροφορίες μέσω ιδιωτικών συνομιλιών και hashtags.

Οι αρχές εξετάζουν πλέον τον ρόλο των ψηφιακών δικτύων στη μαζική μετακίνηση, ενώ ερευνούν την προέλευση των μηνυμάτων που λειτούργησαν ως «σπίθα» για τη νέα κρίση.

Ο στρατός στους δρόμους της Θέουτα

Μπροστά στην πρωτοφανή πίεση, η Μαδρίτη αποφάσισε να ενισχύσει την ισπανική Πολιτοφυλακή με τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Το υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωσε ότι ο στρατός θα συνδράμει τις δυνάμεις ασφαλείας «για τη διατήρηση της ασφάλειας» στην πόλη και για όποια άλλη αποστολή χρειαστεί.

Παράλληλα, η ισπανική κυβέρνηση βρίσκεται σε επικοινωνία με το Μαρόκο, με στόχο να επιστραφούν όσοι πέρασαν στο ισπανικό έδαφος.

Η εξέλιξη έχει προκαλέσει έντονη πίεση στις τοπικές αρχές. Οι δομές υποδοχής έχουν ξεπεράσει τις δυνατότητές τους, ενώ από τη Θέουτα διατυπώνονται κατηγορίες ότι η Μαδρίτη άργησε να αντιδράσει στην κλιμάκωση.

Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ αναμενόταν να μεταβεί στην πόλη, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να επαναφέρει την κατάσταση υπό έλεγχο.

Στη Φνιντέκ, οι μαροκινές αρχές προσπαθούν να ανακόψουν το κύμα

Απέναντι από τη Θέουτα βρίσκεται η μαροκινή πόλη Φνιντέκ (Fnideq). Εκεί εκτυλίχθηκε ένα ακόμη μέρος της κρίσης.

Μαρτυρίες που μεταδόθηκαν αναφέρουν ότι οι μαροκινές αρχές χρησιμοποίησαν υδροφόρες και εκτόξευσαν νερό εναντίον ομάδων μεταναστών, προσπαθώντας να τους εμποδίσουν να κινηθούν προς τα σύνορα.

Οι προσπάθειες διέλευσης συνεχίστηκαν και κατά τη διάρκεια της νύχτας. Παράλληλα, καταγράφηκαν πληροφορίες για συγκρούσεις και πετροπόλεμο κοντά στα συνοριακά περάσματα.

Στη Θέουτα, εικόνες που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδειξαν ανθρώπους να κοιμούνται στους δρόμους, καθώς οι υπάρχουσες δομές αδυνατούσαν να απορροφήσουν τις νέες αφίξεις.

Οι κάτοικοι νιώθουν ότι χάνουν τον έλεγχο

Όπως ήταν επόμενο η κρίση έχει προκαλέσει έντονη ανασφάλεια στους κατοίκους της Θέουτα, μιας πόλης περίπου 85.000 κατοίκων που βρέθηκε μέσα σε λίγες ώρες αντιμέτωπη με μαζικές αφίξεις.

Ο Ρασίντ Σμπίχι, επικεφαλής της ένωσης της συνοριακής αστυνομίας, περιέγραψε την κατάσταση ως «απόλυτο χάος», υποστηρίζοντας ότι τα σύνορα «κατέρρευσαν» και ότι οι αρχές δεν γνωρίζουν τον ακριβή αριθμό όσων πέρασαν.

 Έκκληση για ενίσχυση των δυνάμεων

Ο επικεφαλής της τοπικής κυβέρνησης, Χουάν Χεσούς Βίβας, ζήτησε από τη Μαδρίτη να κηρύξει κατάσταση εθνικής έκτακτης ανάγκης και να αυξήσει την αστυνομική και στρατιωτική παρουσία.

Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό μίλησε για «απελπιστική κατάσταση» και «κρίση εθνικής ασφάλειας», ενώ ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ διαβεβαίωσε ότι η κυβέρνηση κινητοποιεί όλους τους απαραίτητους πόρους σε συνεργασία με το Μαρόκο και τις διεθνείς αρχές.

Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ επιχείρησε να καθησυχάσει την τοπική κοινωνία, διαβεβαιώνοντας ότι η κυβέρνηση κινητοποιεί «όλους τους απαραίτητους πόρους» και συνεργάζεται με το Μαρόκο και τις διεθνείς αρχές για άμεση αντιμετώπιση της κατάστασης.

Το κύμα έφτασε και στη Μελίγια

Η Θέουτα δεν ήταν το μοναδικό σημείο πίεσης. Στη Μελίγια, τον δεύτερο ισπανικό θύλακα στη βόρεια Αφρική, τοπικοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι περίπου 300 έως 400 άνθρωποι κατάφεραν επίσης να περάσουν τα σύνορα.

Οι δύο πόλεις έχουν μια μοναδική γεωγραφική και πολιτική ιδιαιτερότητα: αποτελούν τα μοναδικά χερσαία σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με την Αφρική.

Η Ισπανία θεωρεί τη Θέουτα και τη Μελίγια αναπόσπαστα τμήματά της. Το Μαρόκο, αντίθετα, δεν αναγνωρίζει την ισπανική κυριαρχία και τις διεκδικεί.

Έτσι, κάθε μεγάλη μεταναστευτική κρίση στις δύο πόλεις έχει και μια δεύτερη διάσταση: μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ Μαδρίτης και Ραμπάτ.

Η σκιά του 2021 πάνω από τη νέα κρίση

Οι εικόνες θυμίζουν έντονα όσα συνέβησαν τον Μάιο του 2021. Τότε περίπου 8.000 άνθρωποι πέρασαν στη Θέουτα μέσα σε λίγες ημέρες, σε μία από τις μεγαλύτερες μαζικές διελεύσεις που έχουν καταγραφεί στην περιοχή.

Η κρίση είχε προκαλέσει σοβαρή διπλωματική σύγκρουση Ισπανίας-Μαρόκου και συνδέθηκε με την απόφαση της Μαδρίτης να επιτρέψει τη νοσηλεία στην Ισπανία του Μπραχίμ Γκάλι, ηγέτη του κινήματος ανεξαρτησίας της Δυτικής Σαχάρας.

Η ένταση τελικά αποκλιμακώθηκε, ενώ η σχέση των δύο χωρών πέρασε σε νέα φάση μετά και την αλλαγή της ισπανικής στάσης απέναντι στο ζήτημα της Δυτικής Σαχάρας.

Το ερώτημα τώρα είναι αν η νέα κρίση θα παραμείνει ένα μεμονωμένο επεισόδιο ή αν θα ανοίξει ξανά ένα πολύ μεγαλύτερο μέτωπο μεταξύ Μαδρίτης και Ραμπάτ.

Μια δικαστική απόφαση που άλλαξε τα δεδομένα

Η χρονική συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Λίγες ημέρες πριν από τη μαζική απόπειρα διέλευσης, το ισπανικό Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι άνθρωποι που αναχαιτίζονται στη θάλασσα ενώ επιχειρούν να φτάσουν στη Θέουτα ή τη Μελίγια δεν μπορούν να επιστρέφονται αυτομάτως στο Μαρόκο.

Η ισπανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δίκτυα διακινητών εκμεταλλεύονται τη δικαστική απόφαση, υποκινώντας νέες μεταναστευτικές ροές. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές τι ακριβώς πυροδότησε την ξαφνική έκρηξη των προσπαθειών διέλευσης και ποιος ήταν ο ρόλος των μαροκινών αρχών στην αποτροπή τους.

Η κρίση ξεφεύγει από τα ισπανικά σύνορα

Το πιο ανησυχητικό για τη Μαδρίτη είναι ότι οι επιπτώσεις δεν σταματούν στη Θέουτα. Η Γαλλία αποφάσισε να ενισχύσει τους ελέγχους στα σύνορα με την Ισπανία. Ο Γάλλος υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νινέζ έδωσε εντολή για άμεση ενίσχυση των ελέγχων και ενεργοποίηση δύναμης ταχείας επέμβασης στα σύνορα.

Η Ιταλία κινήθηκε ακόμη πιο επιθετικά σε πολιτικό επίπεδο. Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε ότι η Ρώμη εξετάζει «έκτακτα μέτρα», αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο αναστολής της εφαρμογής της Σένγκεν στις ανοιχτές εσωτερικές μετακινήσεις με την Ισπανία.

Οι δηλώσεις προκάλεσαν την έντονη αντίδραση της Μαδρίτης. Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Άλμπαρες κατηγόρησε την ιταλική κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί το μεταναστευτικό για πολιτικούς σκοπούς και κάλεσε τη Ρώμη να επιδείξει «ευρωπαϊκή αλληλεγγύη».

Ο Ιταλός πρέσβης κλήθηκε μάλιστα στο ισπανικό υπουργείο Εξωτερικών για εξηγήσεις.

Η Θέουτα, μια πόλη-πύλη της Ευρώπης

Η στρατηγική σημασία της Θέουτα είναι δυσανάλογη του μεγέθους της. Η πόλη, με πληθυσμό περίπου 85.000 κατοίκων, βρίσκεται μόλις λίγα χιλιόμετρα από τις μαροκινές ακτές και αποτελεί μία από τις ελάχιστες χερσαίες πύλες προς την ΕΕ από την αφρικανική ήπειρο.

Πολλοί άνθρωποι επιχειρούν να φτάσουν κολυμπώντας από τη Φνιντέκ, καλύπτοντας απόσταση περίπου πέντε χιλιομέτρων. Άλλοι ξεκινούν από την περιοχή της Μπελιουνέτς, όπου η θαλάσσια διαδρομή είναι μικρότερη.

Η Ισπανία έχει τα τελευταία χρόνια επενδύσει σημαντικά στην επιτήρηση των δύο θυλάκων, με φράχτες, κάμερες, περιπολίες και στενότερη συνεργασία με το Μαρόκο.

Ωστόσο, η νέα μαζική απόπειρα δείχνει ότι ακόμη και ένα από τα πιο αυστηρά φυλασσόμενα σύνορα της Ευρώπης μπορεί να βρεθεί υπό τεράστια πίεση μέσα σε λίγες ώρες.

Από τη Θέουτα σε ένα ευρωπαϊκό πρόβλημα

Η Ισπανία έχει εξελιχθεί σε μία από τις βασικές πύλες εισόδου μεταναστών στην Ευρώπη. Σχεδόν 10 εκατομμύρια από τους περίπου 50 εκατομμύρια κατοίκους της χώρας έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό, με μεγάλες κοινότητες από τη Λατινική Αμερική και το Μαρόκο.

Η νέα κρίση, όμως, επαναφέρει ένα πολύ ευρύτερο ερώτημα: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρώπης χωρίς να δοκιμαστεί η ελεύθερη μετακίνηση στο εσωτερικό της;

Από τη Θέουτα έως τα γαλλοϊσπανικά σύνορα και από τη Μαδρίτη έως τη Ρώμη, η συζήτηση έχει ήδη μετατοπιστεί από μια τοπική μεταναστευτική κρίση σε ένα ευρωπαϊκό ζήτημα.

Και αυτήν τη φορά, η εικόνα των ανθρώπων που πέφτουν μαζικά στη θάλασσα για να φτάσουν στην Ευρώπη δεν είναι απλώς μια ακόμη σκηνή στα σύνορα. Είναι η εικόνα μιας κρίσης που απειλεί να μετακινηθεί από την αφρικανική ακτή στην καρδιά της Ευρώπης.

Με πληροφορίες από BBC, Reuters, Guardian, AP News