Τραμπ: «Μελέτησα την πρόταση των 14 σημείων του Ιράν - Δεν μπορώ να την αποδεχθώ»

Λίγες μόνο ώρες μετά την ανακοίνωση του Ιράν ότι οι ΗΠΑ απάντησαν στην πρόταση 14 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή ο Ντόναλντ Τραμπ φρόντισε να κάνει γνωστοποιήσει την απόρριψή της.

Όπως ανέφερε ο δημοσιογράφος Νέιθαν Γκούτμαν, του ισραηλινού κρατικού ραδιοτηλεοπτικού δικτύου Kan, στον οποίο μίλησε ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Αμερικανός πρόεδρος ήταν αρνητικός στο ειρηνευτικό σχέδιο του Ιράν.

«Η νέα ιρανική πρόταση είναι απαράδεκτη. Την μελέτησα, έχω μελετήσει τα πάντα, δεν μπορώ να την αποδεχτώ» του είπε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος των ΗΠΑ.

Στη συνέχεια των δηλώσεών του, πίεσε για ακόμα μια φορά να δοθεί προεδρική χάρη στον Μπέντζαμιν Νετανιάχου για τις κατηγορίες περί διαφθοράς που αντιμετωπίζει: «Πες στον πρόεδρό σου να δώσει χάρη στον Μπίμπι. Είναι πρωθυπουργός εν καιρώ πολέμου. Δεν θα υπήρχε το Ισραήλ αν δεν ήμουν εγώ και ο Μπίμπι. Θέλετε να έχετε έναν πρωθυπουργό που μπορεί να εστιάσει στον πόλεμο και όχι σε ανοησίες».

Το Ιράν πριν από λίγες ώρες είχε ανακοινώσει ότι οι ΗΠΑ απάντησαν στην πρότασή του που περιλαμβάνει 14 σημεία μέσω του Πακιστάν και ότι εξετάζει την απάντηση, όπως μετέδωσαν με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης.

«Σε αυτό το στάδιο, δεν διεξάγουμε διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα», δήλωσε εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης που επικαλείται το Aljazeera.

Το σχέδιο και οι επιφυλάξεις Τραμπ

Νωρίτερα, σήμερα, Κυριακή 3 Μαΐου, η Τεχεράνη κατέθεσε νέα πρόταση 14 σημείων με στόχο τον οριστικό τερματισμό του πολέμου στην περιοχή και την επίλυση όλων των εκκρεμοτήτων σε διάστημα 30 ημερών.

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται επιφυλακτικός, λέγοντας ότι θα μελετήσει «σύντομα σχέδιο που μόλις μας έστειλε το Ιράν, αλλά δεν μπορώ να φανταστώ πως θα ήταν αποδεκτό, διότι [οι Ιρανοί] δεν έχουν πληρώσει επαρκές τίμημα για όσα έχουν κάνει στην ανθρωπότητα, και στον κόσμο, τα τελευταία 47 χρόνια».

Σημειώνεται ότι η πρόταση της Τεχεράνης έρχεται ως απάντηση σε σχέδιο εννέα σημείων που υποστηρίχθηκε από την Ουάσιγκτον και επικεντρωνόταν κυρίως σε εκεχειρία δύο μηνών. Το Ιράν, ωστόσο, δεν θέλει να περιοριστεί σε μια προσωρινή παράταση της κατάπαυσης του πυρός, αλλά επιδιώκει συμφωνία-πακέτο που θα κλείσει όλα τα ανοιχτά μέτωπα μέσα σε έναν μήνα.

Πρόταση σε τρεις βασικές φάσεις

Σύμφωνα με το δίκτυο Al Jazeera, το σχέδιο που εκπόνησε το Ιράν περιλαμβάνει τρεις βασικές φάσεις και ο κύριος στόχος του είναι η διευθέτηση όλων των εκκρεμοτήτων και η λήξη του πολέμου μέσα σε τριάντα μέρες.

Η πρώτη φάση επικεντρώνεται στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα πιο κρίσιμα θαλάσσια περάσματα για την παγκόσμια αγορά ενέργειας. Συγκεκριμένα, το σχέδιο προβλέπει το σταδιακό άνοιγμα των στενών και την άρση της αμερικανικής πολιορκίας στα ιρανικά λιμάνια, με την Τεχεράνη να αναλαμβάνει την αντιμετώπιση των ναρκών στη θάλασσα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόβλεψη για έναν «νέο μηχανισμό» στα Στενά του Ορμούζ, μέσω του οποίου το Ιράν εμφανίζεται να επιδιώκει ρόλο στον έλεγχο ή στη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στην ζωτικής σημασίας θαλάσσια περιοχή.

Η δεύτερη φάση αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα. Σύμφωνα με την πρόταση, μετά τη λήξη της σχετικής προθεσμίας, το Ιράν θα επιστρέψει στον εμπλουτισμό ουρανίου στο ποσοστό του 3,6%, στη βάση της «αρχής της μηδενικής αποθήκευσης». Παράλληλα, η Τεχεράνη απορρίπτει την αποσυναρμολόγηση της πυρηνικής της υποδομής ή την καταστροφή των εγκαταστάσεών της.

Η τρίτη φάση προβλέπει την έναρξη στρατηγικού διαλόγου με τις αραβικές χώρες και τη δημιουργία ενός συστήματος ασφάλειας που θα περιλαμβάνει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Κατ' αυτόν τον τρόπο η πρόταση συνδέει την αποκλιμάκωση όχι απλά με μια προσωρινή εκεχειρία, αλλά με ένα ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο ασφάλειας.

Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκεται η απαίτηση της Τεχεράνης για σαφείς εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξουν νέες επιθέσεις κατά του Ιράν. Η πρόταση προβλέπει ρήτρα μη επιθετικότητας, στην οποία περιλαμβάνεται και το Ισραήλ, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν θα υπάρξει επιστροφή στις εχθροπραξίες.

Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης την αποχή των ΗΠΑ και του Ισραήλ από επιθέσεις κατά του Ιράν και των συμμάχων του, με αντάλλαγμα την αποχή της Τεχεράνης από την πραγματοποίηση αντίστοιχων επιθέσεων. Παράλληλα, ζητείται ο τερματισμός όλων των εχθροπραξιών στην ευρύτερη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με τον Λίβανο.

Η Τεχεράνη ζητά ακόμη την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από το Ιράν, την άρση των κυρώσεων, την καταβολή πολεμικών αποζημιώσεων και τη σταδιακή αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Ζήτημα εθνικής κυριαρχίας το πυρηνικό πρόγραμμα

Κεντρικό σημείο τριβής παραμένει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Τεχεράνη ζητά να διασφαλιστεί το δικαίωμά της στον εμπλουτισμό ουρανίου, επικαλούμενη τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων. Για το Ιράν, το ζήτημα συνδέεται με την εθνική του κυριαρχία και με το δικαίωμα στην ειρηνική πυρηνική τεχνολογία.

Για την Ουάσιγκτον, όμως, το θέμα παραμένει βασικό σημείο αντιπαράθεσης, καθώς ο Τραμπ έχει θέσει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν ως «κόκκινη γραμμή». Το Ισραήλ έχει στο παρελθόν στοχοποιήσει Ιρανούς πυρηνικούς επιστήμονες και έχει πραγματοποιήσει επιχειρήσεις σαμποτάζ κατά πυρηνικών εγκαταστάσεων, γεγονός που εξηγεί γιατί η Τεχεράνη επιμένει σε συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας πριν αποδεχθεί οποιοδήποτε συνολικό πλαίσιο συμφωνίας.

Οι εκτιμήσεις των αναλυτών

Ο Πολ Μάσγκρεϊβ, αναπληρωτής καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν στο Κατάρ, εκτίμησε ότι το Ιράν έχει μεταβάλλει κάποιες από τις βασικές του θέσεις. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Τεχεράνη φαίνεται πιθανόν να εγκατέλειψε την προϋπόθεση να σταματήσουν οι ΗΠΑ τον απομακρυσμένο αποκλεισμό της ιρανικής κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ.

Ωστόσο, τα βασικά σημεία αιχμής παραμένουν. Η διατήρηση της ικανότητας εμπλουτισμού ουρανίου, το πυρηνικό πρόγραμμα και ένας μηχανισμός ελέγχου της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο της ιρανικής πρότασης.

Ο Μάσγκρεϊβ υπογράμμισε ότι στα δύο μεγαλύτερα ζητήματα, δηλαδή στον εμπλουτισμό ουρανίου και στη μεταφορά του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, οι ΗΠΑ και το Ιράν παραμένουν «πολύ μακριά». Όπως σημείωσε, ο Τραμπ επιμένει ότι το Ιράν πρέπει να παραδώσει την πυρηνική του ικανότητα.

Από την πλευρά του, ο Κένεθ Κατζμάν, ανώτερος ερευνητής στο Soufan Center με έδρα τη Νέα Υόρκη, εκτίμησε ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο δεν είναι πλέον μόνο οι τεχνικές διαφορές στα πυρηνικά, αλλά η βαθιά δυσπιστία του Ιράν απέναντι στον Τραμπ και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Κατά τον ίδιο, οι διαφορές στα πυρηνικά μπορούν να περιοριστούν, όμως η Τεχεράνη δεν θέλει να προχωρήσει σε πλήρη συζήτηση όσο παραμένει ανοιχτό το ζήτημα του αποκλεισμού στο Στενό του Ορμούζ.

Οι προηγούμενες προτάσεις

Η πρόταση των 14 σημείων δεν είναι ούτε η πρώτη ούτε η δεύτερη που πέφτει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Μία ημέρα πριν από την εκεχειρία της 8ης Απριλίου, το Ιράν είχε παρουσιάσει σχέδιο 10 σημείων, το οποίο προέβλεπε τερματισμό των συγκρούσεων στην περιοχή, πρωτόκολλο ασφαλούς διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ, άρση των κυρώσεων και ανοικοδόμηση. Ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τότε την πρόταση «σημαντική», αλλά «όχι αρκετά καλή».

Το ιρανικό σχέδιο της 7ης Απριλίου αποτέλεσε απάντηση σε αμερικανικό σχέδιο 15 σημείων, το οποίο είχε συνταχθεί στις 25 Μαρτίου και είχε διαβιβαστεί μέσω Πακιστάν.

Η πρόταση της Ουάσιγκτον περιλάμβανε κατάπαυση του πυρός για έναν μήνα, στη διάρκεια της οποίας οι δύο πλευρές θα διαπραγματεύονταν τους όρους για τον τερματισμό του πολέμου.

Σύμφωνα με το ισραηλινό κανάλι Channel 12, το αμερικανικό σχέδιο προέβλεπε επίσης αποσυναρμολόγηση των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν στο Νατάνζ, το Ισφαχάν και το Φόρντο, μόνιμη δέσμευση της Τεχεράνης να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα, παράδοση του ήδη εμπλουτισμένου ουρανίου στον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, πλήρη επιτήρηση των εναπομεινασών πυρηνικών υποδομών, επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και τερματισμό των κυρώσεων.

Το Ιράν απέρριψε ασυζητητί εκείνο το σχέδιο, υποστηρίζοντας ότι μια προσωρινή εκεχειρία θα έδινε στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ τον απαιτούμενο χρόνο ώστε να ανασυνταχθούν και να εξαπολύσουν νέες επιθέσεις. Αντί γι’ αυτό, παρουσίασε το δικό του πλαίσιο 10 σημείων, το οποίο πλέον εξελίχθηκε σε πρόταση 14 σημείων.