Αλβανία: Το σχέδιο Κούσνερ που άναψε φωτιές - Πολυτελή θέρετρα δισεκατομμυρίων ευρώ και διχασμός

Ένα από τα πιο φιλόδοξα τουριστικά projects που έχουν παρουσιαστεί τα τελευταία χρόνια στα Βαλκάνια βρίσκεται πλέον στο κέντρο μιας έντονης πολιτικής, περιβαλλοντικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης στην Αλβανία.

Στο επίκεντρο βρίσκεται η περιοχή του Zvërnec, κοντά στην Αυλώνα, αλλά και το νησί Σαζάν, ένα πρώην στρατιωτικό φυλάκιο στην είσοδο του κόλπου της Αυλώνας, το οποίο για δεκαετίες παρέμενε σχεδόν απρόσιτο. Το όνομα που δίνει διεθνή διάσταση στην υπόθεση είναι αυτό του Τζάρεντ Κούσνερ, συζύγου της Ιβάνκα Τραμπ και γαμπρού του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος μέσω επενδυτικών σχημάτων που συνδέονται με την Affinity Partners έχει βάλει στο στόχαστρο την αλβανική Ριβιέρα.

Η υπόθεση πήρε νέα τροπή μετά τα επεισόδια που σημειώθηκαν στο Zvërnec, στη διάρκεια κινητοποίησης κατοίκων και ακτιβιστών κατά του τουριστικού project. Σύμφωνα με αναφορές από αλβανικά μέσα και διπλωματικές πηγές, ανάμεσα στους τραυματίες ήταν και Έλληνας πολίτης, γεγονός που προκάλεσε την παρέμβαση της Αθήνας.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών εξέφρασε ανησυχία για τα επεισόδια, σημειώνοντας ότι η ελληνική πρεσβεία στα Τίρανα κινήθηκε για την παροχή προξενικής και ιατρικής βοήθειας στον τραυματία, ενώ ζήτησε πλήρη διερεύνηση του περιστατικού.

Το project των 1,4 δισ. ευρώ στο Σαζάν

Η πιο καθαρά τεκμηριωμένη πτυχή του σχεδίου αφορά το νησί Σαζάν. Σύμφωνα με το Reuters, η αλβανική κυβέρνηση χορήγησε καθεστώς «στρατηγικού επενδυτή» σε εταιρεία που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, για την ανάπτυξη πολυτελούς τουριστικού θέρετρου στο νησί.

Η απόφαση του Επιτροπής Στρατηγικών Επενδύσεων, υπό τον πρωθυπουργό Έντι Ράμα, αφορά project έκτασης 45 εκταρίων, με σχεδιαζόμενη επένδυση περίπου 1,4 δισ. ευρώ. Η αλβανική πλευρά υποστηρίζει ότι το έργο πληροί τις προϋποθέσεις της νομοθεσίας περί στρατηγικών επενδύσεων και ότι θα μπορούσε να δημιουργήσει περίπου 1.000 θέσεις εργασίας κατά την ανάπτυξη και λειτουργία του.

Το Σαζάν έχει ιδιαίτερη ιστορική και γεωγραφική βαρύτητα. Βρίσκεται ανάμεσα στην Αδριατική και το Ιόνιο, σε στρατηγικό σημείο απέναντι από την Ιταλία. Χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες ως στρατιωτική βάση, ενώ στο νησί υπάρχουν ακόμη εγκαταλελειμμένες εγκαταστάσεις, στοές, καταφύγια και απομεινάρια της ψυχροπολεμικής περιόδου.

Διεθνή δημοσιεύματα περιγράφουν το Σαζάν ως ένα από τα τελευταία μεγάλα, σχετικά ανέγγιχτα νησιά της Μεσογείου. Ακριβώς αυτό το στοιχείο, η αίσθηση ενός «κρυμμένου» τοπίου που δεν έχει ακόμη παραδοθεί στον μαζικό τουρισμό, είναι που κάνει το project τόσο ελκυστικό για επενδυτές, αλλά και τόσο ανησυχητικό για περιβαλλοντικές οργανώσεις.

Η Σβέρνιτσα και το δεύτερο μέτωπο

Παράλληλα με το Σαζάν, το όνομα του Κούσνερ έχει συνδεθεί διεθνώς και με σχέδια ανάπτυξης στο Zvërnec, στην ευρύτερη περιοχή της λιμνοθάλασσας Νάρτα, μία από τις πιο ευαίσθητες περιβαλλοντικά περιοχές της αλβανικής ακτογραμμής.

Το Reporter.al, η αγγλόφωνη έκδοση του BIRN στην Αλβανία, ανέφερε ότι η εταιρεία Zvërnec South Adriatic Development απέκτησε μέσα σε λίγους μήνες άδειες ανάπτυξης για τουριστικά projects στην περιοχή. Σύμφωνα με το ίδιο μέσο, η εταιρεία συνδέεται, μέσω σύνθετων εταιρικών δομών, με το ευρύτερο project του Σαζάν και με επενδυτές από το Κατάρ, ενώ οι τελικοί πραγματικοί δικαιούχοι δεν εμφανίζονται με πλήρη διαφάνεια.

Το σημείο αυτό είναι κρίσιμο, καθώς η ίδια η εταιρεία που εμφανίζεται πίσω από το project στη Σβέρνιτσα υποστηρίζει ότι η επένδυση μπορεί να ξεπεράσει τα 4 δισ. ευρώ και να δημιουργήσει 10.000 θέσεις εργασίας. Ωστόσο, αυτός ο αριθμός προέρχεται από την ίδια την εταιρεία και δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα από διεθνή οργανισμό ή επίσημη δημοσιευμένη μελέτη.

Σε ανακοίνωσή της, όπως μετέδωσε το BalkanWeb, η Zvërnec South Adriatic Development υποστήριξε ότι η γη στην οποία αναπτύσσεται το έργο είναι ιδιωτική, αγορασμένη από νόμιμους ιδιοκτήτες, και ότι οι διαδικασίες γίνονται σύμφωνα με την αλβανική νομοθεσία. Η εταιρεία υποστήριξε επίσης ότι οι περιβαλλοντικές μελέτες εκπονούνται από διεθνείς ειδικούς και θα παρουσιαστούν δημόσια όταν ολοκληρωθούν.

Οι κάτοικοι και οι ακτιβιστές, από την άλλη, μιλούν για έλλειψη διαφάνειας, φόβους για περιορισμό της πρόσβασης στην ακτή και ανησυχία για τις περιουσίες στην περιοχή.

Τα επεισόδια και η παρέμβαση της Αθήνας

Η ένταση κορυφώθηκε με τα επεισόδια στο Zvërnec, όπου κάτοικοι και ακτιβιστές διαμαρτύρονταν για το έργο. Σύμφωνα με αλβανικά μέσα, η κινητοποίηση εξελίχθηκε σε σύγκρουση με εργαζομένους ιδιωτικής εταιρείας ασφαλείας που φέρεται να είχε αναλάβει τη φύλαξη του χώρου.

Η υπόθεση πήρε και διπλωματική διάσταση, καθώς ανάμεσα στους τραυματίες ήταν πολίτης με ελληνική υπηκοότητα. Η αλβανική πλευρά ανακοίνωσε στη συνέχεια ότι συνελήφθη εργαζόμενος εταιρείας security που φέρεται να ευθύνεται για τη βία κατά διαδηλωτή, ενώ άλλοι δύο εργαζόμενοι τέθηκαν υπό ποινική διερεύνηση. Παράλληλα, ξεκίνησε πειθαρχική έρευνα για τις ενέργειες των αρμόδιων αστυνομικών αρχών.

Η Αθήνα ζήτησε πλήρη διερεύνηση και απόδοση ευθυνών, συνδέοντας εμμέσως το θέμα και με την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας, καθώς ο σεβασμός του κράτους δικαίου, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των περιουσιακών δικαιωμάτων παραμένει βασικό κριτήριο για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Το περιβαλλοντικό μέτωπο

Το πιο βαρύ επιχείρημα των αντιδρώντων αφορά το περιβάλλον. Η περιοχή Pishë Poro-Nartë, που βρίσκεται στο ευρύτερο οικοσύστημα Vjosë-Nartë, θεωρείται από τις σημαντικότερες προστατευόμενες παράκτιες ζώνες της Αλβανίας.

Σύμφωνα με την BirdLife International, η περιοχή φιλοξενεί περισσότερα από 200 είδη πουλιών και πάνω από 70 απειλούμενα είδη, ενώ βρίσκεται πάνω σε έναν από τους πιο κρίσιμους μεταναστευτικούς διαδρόμους της Ευρώπης, τον Adriatic Flyway.

Περιβαλλοντικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι βαριά μηχανήματα μπήκαν σε προστατευόμενες περιοχές χωρίς πλήρη δημοσιοποίηση αδειών, χωρίς επαρκή δημόσια διαβούλευση και χωρίς σαφή ενημέρωση για το τι ακριβώς κατασκευάζεται. Η PPNEA, οργάνωση προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος στην Αλβανία, έχει ζητήσει την άμεση διακοπή των εργασιών, τη δημοσιοποίηση όλων των αδειών και των περιβαλλοντικών μελετών, καθώς και παρέμβαση των αρμόδιων αρχών.

Tον Ιανουάριο, περισσότερες από 40 περιβαλλοντικές οργανώσεις από 28 χώρες κάλεσαν την αλβανική κυβέρνηση να αναστείλει οποιαδήποτε απόφαση που θα προωθούσε το project στο Σαζάν, εκφράζοντας σοβαρή ανησυχία για τις επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα και στα προστατευόμενα είδη, μεταξύ των οποίων και η μεσογειακή φώκια.

Ο νόμος που άνοιξε τον δρόμο

Η αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο ένα project, αλλά ένα ευρύτερο μοντέλο ανάπτυξης. Περιβαλλοντικές οργανώσεις και διεθνή μέσα επισημαίνουν ότι η Αλβανία έχει προχωρήσει σε νομοθετικές αλλαγές που επιτρέπουν την ανάπτυξη πολυτελών τουριστικών εγκαταστάσεων ακόμη και σε προστατευόμενες περιοχές, εφόσον αυτές θεωρούνται στρατηγικές επενδύσεις ή πεντάστερες τουριστικές μονάδες.

Η κυβέρνηση Ράμα προβάλλει την ανάγκη οικονομικής ανάπτυξης, δημιουργίας θέσεων εργασίας και αναβάθμισης της χώρας σε προορισμό υψηλού τουρισμού. Η Αλβανία τα τελευταία χρόνια έχει γνωρίσει μεγάλη άνοδο στον τουρισμό και επιχειρεί να προσελκύσει επενδύσεις που θα την τοποθετήσουν στον χάρτη των ακριβών μεσογειακών προορισμών.

Οι επικριτές, όμως, βλέπουν κάτι διαφορετικό: έναν κίνδυνο σταδιακής ιδιωτικοποίησης ευαίσθητων φυσικών τοπίων, με περιορισμένη διαφάνεια, αμφιλεγόμενες άδειες και πίεση σε τοπικές κοινότητες που φοβούνται ότι θα χάσουν την πρόσβαση σε περιοχές όπου ζουν και εργάζονται επί γενιές.