Επιδόματα: Νέο ενιαίο ψηφιακό μητρώο για όλες τις παροχές-Τι αλλάζει σε ελέγχους, κριτήρια, πληρωμές

Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει το Εθνικό Μητρώο Παροχών και Ενισχύσεων, το νέο ψηφιακό εργαλείο με το οποίο το Δημόσιο επιχειρεί να αποκτήσει για πρώτη φορά πλήρη εικόνα για όλα τα επιδόματα και τις ενισχύσεις που λαμβάνει κάθε πολίτης.

Η νέα πλατφόρμα, που αναπτύσσεται από την ΑΑΔΕ, αναμένεται να τεθεί σε πιλοτική λειτουργία τον Ιούνιο, ενώ το επόμενο διάστημα δρομολογείται και η έκδοση της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης, η οποία βρίσκεται ήδη στη διαδικασία συγκέντρωσης υπογραφών από τα συναρμόδια υπουργεία.

Με το νέο σύστημα, όλες οι κοινωνικές και προνοιακές παροχές θα συγκεντρωθούν σε μία ενιαία βάση δεδομένων, ώστε το κράτος να γνωρίζει σε πραγματικό χρόνο ποια επιδόματα λαμβάνει κάθε δικαιούχος, από ποιον φορέα και με ποια κριτήρια. Πρόκειται για μια παρέμβαση που στοχεύει στον περιορισμό του κατακερματισμού, στη μείωση της γραφειοκρατίας και στην καλύτερη στόχευση των δημοσίων πόρων.

Τι αλλάζει

Σήμερα, το σύστημα κοινωνικών ενισχύσεων λειτουργεί αποσπασματικά. Επιδόματα παιδιού, γέννησης, στέγασης, θέρμανσης, ανεργίας, αναπηρίας και πολλές ακόμη παροχές χορηγούνται από διαφορετικούς φορείς, χωρίς ενιαία παρακολούθηση και χωρίς ολοκληρωμένη εικόνα για το τι εισπράττει συνολικά ένα νοικοκυριό. Αυτή ακριβώς τη στρέβλωση έρχεται να αντιμετωπίσει το νέο μητρώο.

Η ανάγκη για το νέο σύστημα συνδέεται και με το μέγεθος των σχετικών δαπανών. Το Δημόσιο καταβάλλει κάθε χρόνο κοινωνικά και προνοιακά επιδόματα ύψους περίπου 13,2 δισ. ευρώ, ενώ οι αιτήσεις για παροχές φτάνουν περίπου τα 3,2 εκατομμύρια ετησίως. Το οικονομικό επιτελείο επιδιώκει πλέον να χαρτογραφήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια το σύνολο αυτών των ενισχύσεων, ώστε να εντοπίζονται αλληλοεπικαλύψεις, λάθη και περιπτώσεις κακής στόχευσης.

Στην πράξη, για κάθε δικαιούχο θα δημιουργείται ένας ψηφιακός φάκελος, στον οποίο θα καταγράφονται εισοδηματικά και περιουσιακά στοιχεία, αλλά και όλες οι παροχές που λαμβάνει, είτε σε χρήμα είτε σε είδος. Με αυτόν τον τρόπο, οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να διασταυρώνουν άμεσα αν εξακολουθούν να πληρούνται οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση ενός επιδόματος ή αν υπάρχουν αλλαγές που επηρεάζουν το δικαίωμα λήψης του.

Στο μητρώο θα ενταχθούν οι βασικές ενισχύσεις ανεργίας, όπως το τακτικό επίδομα ανεργίας, τα βοηθήματα μετά τη λήξη της επιδότησης, τα εποχικά επιδόματα και οι ενισχύσεις για μακροχρόνια ανέργους, μαζί με προγράμματα απασχόλησης και κατάρτισης. Παράλληλα, θα περιλαμβάνονται οι κύριες προνοιακές παροχές, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, το επίδομα ανασφάλιστων υπερηλίκων και άλλες ενισχύσεις κοινωνικής αλληλεγγύης.

Τι ισχύει για τα επιδόματα αναπηρίας

Ιδιαίτερη θέση στο νέο σύστημα θα έχουν και τα επιδόματα αναπηρίας, όπως οι ενισχύσεις για βαριά αναπηρία, κινητικότητα, τυφλότητα, βαρηκοΐα, αλλά και παροχές για φροντιστές ή για άτομα με χρόνια νοσήματα. Στην ίδια βάση θα ενσωματωθούν επίσης οι ενεργειακές ενισχύσεις, όπως το επίδομα θέρμανσης και τα προγράμματα στήριξης λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και ειδικά βοηθήματα για ορεινές και μειονεκτικές περιοχές, μετακινήσεις ΑμεΑ και σχολικά επιδόματα.

Στο νέο μητρώο θα αποτυπώνονται ακόμη και έκτακτες ενισχύσεις, όπως επιδόματα ακρίβειας ή προσωρινά μέτρα στήριξης που ενεργοποιούνται σε περιόδους κρίσεων. Η συγκέντρωση όλων αυτών των στοιχείων θα επιτρέψει στο κράτος να γνωρίζει το συνολικό ύψος των παροχών ανά φυσικό πρόσωπο και να ασκεί πιο ουσιαστικό δημοσιονομικό και διοικητικό έλεγχο.

Η ΑΑΔΕ θα τροφοδοτεί το μητρώο με βασικά οικονομικά στοιχεία των δικαιούχων, όπως το ετήσιο ατομικό και οικογενειακό φορολογητέο εισόδημα, αλλά και το ύψος της συνολικής ακίνητης περιουσίας, όπως αυτό αποτυπώνεται για τον ΕΝΦΙΑ. Στο σύστημα θα συνδεθούν, μεταξύ άλλων, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, ο ΟΠΕΚΑ, η ΔΥΠΑ και κάθε άλλος φορέας που χορηγεί παροχές.

Ένας από τους βασικούς στόχους του μητρώου είναι να εντοπίζονται περιπτώσεις που μέχρι σήμερα είναι δύσκολο να διαπιστωθούν εγκαίρως. Για παράδειγμα, ένα επίδομα μπορεί να συνεχίζει να καταβάλλεται ενώ έχουν αλλάξει τα εισοδηματικά ή οικογενειακά δεδομένα του δικαιούχου. Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί να χορηγούνται περισσότερες από μία παροχές που καλύπτουν την ίδια ανάγκη. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις λαθών σε στοιχεία ταυτοποίησης, όπως στον ΑΦΜ ή στον ΑΜΚΑ, που μπορεί να οδηγήσουν είτε σε λανθασμένες πληρωμές είτε σε εσφαλμένο υπολογισμό των ποσών.

Η επόμενη φάση

Η δημιουργία του ενιαίου μητρώου θεωρείται το πρώτο βήμα για μια ευρύτερη αναμόρφωση του συστήματος επιδομάτων. Στην επόμενη φάση, και αφού προηγηθεί η πλήρης λειτουργία της πλατφόρμας, αναμένεται να ανοίξει η συζήτηση για αναθεώρηση των εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων. Στόχος είναι οι ενισχύσεις να κατευθύνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια σε όσους έχουν πραγματικά ανάγκη, διορθώνοντας υφιστάμενες στρεβλώσεις.

Πάντως, οι αλλαγές αυτές δεν αναμένονται άμεσα. Ο κυβερνητικός σχεδιασμός τις τοποθετεί χρονικά μετά το 2027, καθώς προηγείται η ανάγκη συλλογής αξιόπιστων δεδομένων και πλήρους χαρτογράφησης του ισχύοντος πλαισίου.

Για τους πολίτες, η βασική πρακτική αλλαγή θα είναι η μείωση της γραφειοκρατίας. Απο την έναρξη της λειτουργίας του νέου συστήματος τα στοιχεία θα αντλούνται αυτόματα από τα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου, περιορίζοντας την ανάγκη για επαναλαμβανόμενη προσκόμιση δικαιολογητικών και επιταχύνοντας την εξέταση των αιτήσεων.

Μακροπρόθεσμα το νέο μητρώο αναμένεται να λειτουργήσει ως κεντρικός μηχανισμός ελέγχου των κοινωνικών δαπανών, ενω σε πολιτικό επίπεδο, φιλοδοξεί να αποτελέσει τη βάση για μια πιο στοχευμένη, διαφανή και αποτελεσματική κοινωνική πολιτική, σε μια περίοδο κατά την οποία η πίεση για καλύτερη αξιοποίηση των δημόσιων πόρων γίνεται ολοένα και πιο έντονη.