Γιατί η ανάδειξη νέου ηγέτη είναι το μικρότερο πρόβλημα του Ιράν - Το παρασκήνιο της εκλογής Χαμενεΐ

Η εκλογή του Μοτζτάμπα Χαμενεϊ ως νέου ανώτατου ηγέτη του Ιράν, σηματοδοτεί μία αναγκαία «ένεση» αυτοπεποίθησης για το καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας, εν μέσω της νέας πολεμικής «έκρηξης» με αντιπάλους τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι η ανάδειξη του συγκεκριμένου προσώπου σε αυτό το αξίωμα θέτει σοβαρά ερωτήματα για το πώς η διαδοχή από πατέρα σε γιο συμβαδίζει με την ιδεολογία της ισλανικής επανάστασης, η οποία το 1979 ανέτρεψε μία μοναρχία και υποτίθεται ότι βρίσκεται σε ρήξη με τη λογική της κληρονομικής διαδοχής στην ηγεσία.

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ήταν υποψήφιος για το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης και μέσα σε λίγες ώρες από τον επίσημο διορισμό του, κυκλοφόρησαν παλιά πλάνα που τον έδειχναν ως 17χρονο μαχητή στην πρώτη γραμμή στον πόλεμο κατά του Ιράκ (1980-1988).

Ήττα για τους μεταρρυθμιστές του Ιράν

Όπως αναφέρει σε άρθρο του στον Guardian, ο διπλωματικός αναλυτής Patrick Wintour, η εκλογή του υιού Χαμενεϊ στη θέση του ανώτατου ηγέτη, αποτελεί μια ακόμη ήττα για τους μεταρρυθμιστές του Ιράν. Οι μεταρρυθμιστές φέρεται να υποστήριξαν ότι οι συνθήκες του πολέμου απαιτούσαν την αναβολή της απόφασης, τουλάχιστον μέχρι να πραγματοποιηθεί μια πλήρης συνάντηση της Συνέλευσης των Ειδικών, του σώματος 88 κληρικών που εκλέχθηκε για να επιλέξει τον νέο ανώτατο ηγέτη.

Ο Χασάν Ρουχανί, πρώην πρόεδρος από την πτέρυγα των Μεταρρυθμιστών, διερωτήθηκε μήπως μια εκλογή από τη συνέλευση αποτελεί περισπασμό σε μια εποχή που είναι απαραίτητο να διατηρείται η εθνική ενότητα. Όπως σημείωσε, οποιαδήποτε ανακοίνωση θα έπρεπε «να γίνει σε μια κατάλληλη στιγμή που δεν θα βλάψει την εστίαση του κοινού στην ιερή άμυνα».

Ωστόσο, οι υποστηρικτές του Χαμενεΐ ισχυρίστηκαν ότι η συνέλευση δεν χρειάζεται να συνεδριάσει αυτοπροσώπως για να ψηφίσει, δεδομένης της απειλής που αποτελεί μια τέτοια συνάντηση. Αντ’ αυτού, η γραμματεία θα μπορούσε απλώς να δηλώσει ότι είχε επιτευχθεί συναίνεση.

«Θα συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε το ίδιο όνομα»

«Το όνομα του Χαμενεΐ θα συνεχίσει να χρησιμοποιείται», δήλωσε ο Χοσεϊναλί Εσκεβάρι, μέλος του συμβουλίου που ανέλαβε την εκλογή νέου ηγέτη, λίγο πριν ανακοινωθεί επίσημα το αποτέλεσμα.

Η εκλογή του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν έτυχε ιδιαίτερα «θερμής» υποδοχής από τους αντιπάλους της Τεχεράνης. Ο Τραμπ τον έχει χαρακτηρίσει «απαράδεκτο», ενώ το Ισραήλ διεμήνυσε ότι θα σκοτώσει τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν και εκείνους που τον επέλεξαν. Ο Αμερικανός πρόεδρος βέβαια έχει ξεκαθαρίσει ότι ο ίδιος θα ήθελε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην επιλογή ηγεσίας στην Τεχεράνη.

Όπως τονίζει ο Wintour, υπάρχουν δυνάμεις στο Ιράν που πιστεύουν ότι η παράδοση της εξουσίας σε καιρό πολέμου σε ένα σχετικά άπειρο πρόσωπο θα φέρει προβλήματα. Οι ίδιες δυνάμεις μάλλον εκτιμούν ότι οι αμυντικές προσπάθειες της χώρας θα έπρεπε να αφεθούν στα χέρια των Ενόπλων Δυνάμεων και του Αλί Λαριτζανί, του έμπειρου γραμματέα του ανώτατου συμβουλίου εθνικής ασφάλειας.

Από την άλλη πλευρά, ο Χαμενεΐ ήταν αναπληρωτής αρχηγός του προσωπικού του δολοφονημένου πατέρα του, γνώριζε στενά τις εσωτερικές λειτουργίες του γραφείου του ανώτατου ηγέτη και παρουσιάζεται ως μια ανανεωμένη εκδοχή του.

Μια «συγγνώμη» χωρίς αποτέλεσμα

Το Ιράν διοικούνταν τις τελευταίες ημέρες από ένα προσωρινό τριμερές συμβούλιο ηγεσίας, στο οποίο συμμετείχε ο πρόεδρος της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν.

Το περασμένο Σάββατο (7/3) ο Πεζεσκιάν κατέβαλε μια αποτυχημένη προσπάθεια να ρίξει γέφυρες στα κράτη του Κόλπου, ζητώντας τους συγγνώμη για τις επιθέσεις του Ιράν στο έδαφός τους. Όπως δήλωσε, είχε αποφασιστεί ότι οι επιθέσεις της Τεχεράνης θα τερματίζονταν εάν τα κράτη του Κόλπου δεν επέτρεπαν την πραγματοποίηση επιθέσεων στο Ιράν από τις χώρες τους.

Οι δηλώσεις του Πεζεσκιάν ακολούθησαν τη μεσολάβηση της Ρωσίας και αναμενόταν θετική αντίδραση από τουλάχιστον δύο κράτη του Κόλπου. Ωστόσο, η άμεση εσωτερική αντίθεση στη στάση Πεζεσκιάν και οι επιθέσεις στα κράτη του Κόλπου που συνεχίστηκαν, εμπόδισαν οποιαδήποτε βελτίωση του κλίματος.

Σε ανάρτησή στο Truth Social, ο Τραμπ χαρακτήρισε την κίνηση του Πεζεσκιάν ως ταπεινωτική παράδοση, υποβαθμίζοντας ακόμη περισσότερο το συγκεκριμένο πολιτικό πρόσωπο.

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, υπερασπίστηκε τη «συγγνώμη» Πεζεσκιάν, σημειώνοντας ότι στην ιρανική κουλτούρα η έκφραση συγγνώμης ήταν «ένδειξη αξιοπρέπειας και δύναμης».

«Καταλαβαίνουν ότι η Αμερική δεν εγγυάται πλέον την ασφάλειά τους»

Ωστόσο, η δήλωση του Πεζεσκιάν απορρίφθηκε αμέσως από τον ιρανικό στρατό, ο οποίος θεωρεί τις αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο ως νόμιμους στόχους σε αυτό που θεωρούν υπαρξιακό πόλεμο αυτοάμυνας. Σημειώνεται ότι μέχρι στιγμής 10.000 στόχοι πολιτών εντός του Ιράν έχουν υποστεί ζημιές.

Ο στρατός επίσης εξέφρασε την αγανάκτησή του για τον ισχυρισμό του Πεζεσκιάν ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης πυροβόλησαν κατά βούληση.

Ο Λαριτζανί διευκρίνισε τη στάση του Ιράν σε τηλεοπτική συνέντευξη, λέγοντας: «Έχουμε πει στους γείτονές μας και το επαναλαμβάνουμε: εάν πρόκειται να δοθεί μια βάση στους Αμερικανούς από το έδαφός σας για να επιτεθούν στο Ιράν από εκεί, είναι αδιαμφισβήτητο δικαίωμά μας να απαντήσουμε σε αυτές τις βάσεις. Το έχουμε πει ξεκάθαρα και δεν λέμε ψέματα».

«Δεν έχει νόημα για μια χώρα να δηλώνει τη φιλία της μαζί μας, αλλά ταυτόχρονα η βάση της βρίσκεται στα χέρια του εχθρού για να επιτεθεί στο Ιράν. Οι χώρες της περιοχής πρέπει είτε να εμποδίσουν τις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν το έδαφός τους εναντίον του Ιράν, είτε θα το κάνουμε εμείς», υπογράμμισε ο Λαριτζανί. «Το κύρος της Αμερικής στην περιοχή έχει διαλυθεί και αυτές οι χώρες καταλαβαίνουν τώρα ότι η Αμερική δεν είναι πλέον σε θέση να παρέχει την ασφάλειά τους», πρόσθεσε.

Ο Λαριτζανί φάνηκε σίγουρος, στην τηλεοπτική του συνέντευξη, ότι η ιρανική κοινωνία δεν στρέφεται εναντίον της κυβέρνησης και είπε ότι το σχέδιο του Τραμπ να διαιρέσει τη χώρα σε ένα εθνοτικό συνονθύλευμα θα απορριφθεί από τους Ιρανούς, συμπεριλαμβανομένων των Κούρδων.

Στρατιωτικές πηγές ανέφεραν ότι το εύρος των επιθέσεων σε αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία στον Κόλπο θα διευρυνθε, ως απάντηση στην επίθεση των ΗΠΑ σε ιρανικά διυλιστήρια πετρελαίου και αποθήκες καυσίμων.

Δύσκολα θα επιτεθούν στο Ιράν οι χώρες του Κόλπου

Δυτικοί διπλωμάτες υπστηρίζουν ότι δεν έχουν δει καμία μείωση στην ικανότητα του Ιράν να πραγματοποιεί επιθέσεις με drones και πυραύλους, ενώ προειδοποίησαν πως η κλίμακα των στρατιωτικών μέσω που μεταφέρονται στην περιοχή δείχνει ότι οι ΗΠΑ δεν σκοπεύουν να προχωρήσουν σύντομα σε κάποια μονομερή δήλωση νίκης στον πόλεμο.

Παρά την αυξανόμενη οργή με το Ιράν για την άσκηση τόσο μεγάλου μέρους των πυρών του στις χώρες του Κόλπου, οι περισσότερες από αυτές τις κυβερνήσεις δεν υποστηρίζουν ακόμη μια αντεπίθεση κατά της Τεχεράνης που θα τις έθετε στο πλευρό των ΗΠΑ και του Ισραήλ.

Το Ιράν έχει παραδεχτεί ότι το 60% των πυραύλων και των drones του έχει στραφεί σε χώρες του Κόλπου, σε σύγκριση με το 40% που έχει κατευθυνθεί στο Ισραήλ.

Οι υπουργοί Εξωτερικών του Αραβικού Συνδέσμου συναντήθηκαν την Κυριακή (8/3) για να συζητήσουν τις επιλογές τους, με έναν δυτικό διπλωμάτη να δηλώνει: «Η υπομονή τους εξαντλείται. Η ελκυστικότητα των οικονομιών τους και η φήμη τους για σταθερότητα καταστρέφονται».

Το Ομάν λέει στους γείτονές του ότι η πρόταση του Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα ήταν σοβαρή στις συνομιλίες που διακόπηκαν απότομα λόγω της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης. Αλλά οποιαδήποτε διευθέτηση είναι πιθανό να πρέπει να είναι πολύ ευρύτερη - και να περιλαμβάνει ένα συμβούλιο συνεργασίας Ιράν-Κόλπου.

Η κυβέρνηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων χαρακτήρισε τις ιρανικές επιθέσεις ως βάναυσες και απρόκλητες και ισχυρίστηκε ότι περισσότεροι από 1.400 βαλλιστικοί πύραυλοι και drones είχαν στοχεύσει τις υποδομές της.

Μια νέα ισορροπία δυνάμεων με το Ισραήλ ακόμα πιο ενισχυμένο

Ορισμένοι Άραβες διπλωμάτες, παρά τις επιφυλάξεις τους για τον ρόλο του Ιράν στην περιοχή, αισθάνονται ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να βγει το Ισραήλ ενισχυμένο από αυτόν τον πόλεμο.

Ο Αμρ Μούσα, πρώην γενικός γραμματέας του Αραβικού Συνδέσμου, δήλωσε: «Η συνεχιζόμενη επίθεση στο Ιράν δεν είναι απλώς μια ισραηλινή περιπέτεια στην οποία ο Νετανιάχου κατάφερε να σύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά μια σχεδιασμένη στρατηγική αμερικανική κίνηση, στην οποία η Ουάσιγκτον χρησιμοποίησε το Ισραήλ ως περιφερειακό εταίρο, σε ένα σημαντικό βήμα για την αλλαγή της Μέσης Ανατολής, συμπεριλαμβανομένου του αραβικού κόσμου, σε μια περιφερειακή γεωπολιτική κατάσταση στην οποία το Ισραήλ προσπαθεί να ηγηθεί».