ΗΠΑ: Το Κογκρέσο προετοιμάζει μπλόκο στην επιστροφή της Τουρκίας στα F-35

Πρωτοβουλία στο Κογκρέσο για την αποτροπή πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 αναλαμβάνει η Δημοκρατική βουλευτής από τη Νεβάδα Ντίνα Τίτους, μετά τις δηλώσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ που άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας αμυντικής διευθέτησης με την Άγκυρα ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην ΤΤουρκία ουρκία.

Σύμφωνα με το κείμενο της επιστολής που βρίσκεται στο στάδιο συλλογής υπογραφών, οι βουλευτές θα ζητήσουν από την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων να είναι έτοιμη να ασκήσει τις εξουσίες που της δίνει ο νόμος, ώστε να αποτρέψει οποιαδήποτε απόφαση επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F35, εφόσον δεν έχει προηγουμένως επιλυθεί το ζήτημα των ρωσικών S-400 και των κυρώσεων CAATSA.

Κοινό ψήφισμα

Τα περιθώρια αντίδρασης που διαθέτει το Κογκρέσο προβλέπονται στον Νόμο περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων, ο οποίος δίνει στους βουλευτές και στους γερουσιαστές τη δυνατότητα να επιχειρήσουν να μπλοκάρουν τη συναλλαγή μέσω ενός κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας. Το join resolution of dissaprroval, όπως ονομάζεται, αποτελεί το επίσημο νομοθετικό εργαλείο που έχουν στη διάθεσή τους οι νομοθέτες μετά την επίσημη κοινοποίηση της προτεινόμενης πώλησης από την κυβέρνηση.

Η επιστολή πρόκειται να αποσταλεί στον ηγέτη της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας στη Βουλή των Αντιπροσώπων, Στιβ Σκαλίζ, και στον ηγέτη της δημοκρατικής μειοψηφίας, Χακίμ Τζέφρις. Στο κείμενο επισημαίνεται ότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν μπορεί να παρακάμψει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από την αμερικανική νομοθεσία όσο η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό αντιαεροπορικό σύστημα S-400.

Η νέα κίνηση στην Βουλή των Αντιπροσώπων έρχεται στον απόηχο των δηλώσεων που έκανε ο πρόεδρος Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. Ερωτηθείς από δημοσιογράφο αν προτίθεται να μεταβεί στην Τουρκία με μια «μεγάλη τσάντα δώρων», σε αναφορά στο αίτημα της 'Αγκυρας για την απόκτηση των κινητήρων της General Electric και των μαχητικών F-35, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε καταφατικά. Στην επιστολή σημειώνεται ότι οι δηλώσεις αυτές έγιναν ενόψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην 'Αγκυρα, στις 7 και 8 Ιουλίου.

Οι συντάκτες της επιστολής επικαλούνται και τη δήλωση του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος ανέφερε ότι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη επίσημη διαδικασία επανεξέτασης για το πώς θα μπορούσε μια πιθανή πώληση να προχωρήσει νομικά. Όπως αναφέρεται στο κείμενο, ο κ. Βανς σημείωσε ότι «ο Πιτ Χέγκσεθ και ολόκληρη η ομάδα εξετάζουν το ζήτημα αυτή τη στιγμή».

Η εμπλοκή με τους S-400

Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την απόφασή της να προμηθευτεί το ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικό σύστημα S-400. Η Ουάσιγκτον είχε κρίνει ότι η παρουσία του συγκεκριμένου συστήματος σε χώρα μέλος του ΝΑΤΟ δημιουργούσε κίνδυνο για ευαίσθητες πληροφορίες που σχετίζονται με τις δυνατότητες του αμερικανικού μαχητικού.

Στην επιστολή υπενθυμίζεται ότι τον Δεκέμβριο του 2020 το ίδιο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στην Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας, βάσει του άρθρου 231 του νόμου CAATSA, δηλαδή του νόμου για την αντιμετώπιση των αντιπάλων της Αμερικής μέσω κυρώσεων. Η απόφαση αυτή, όπως σημειώνεται, δεν έχει ανακληθεί και εξακολουθεί να ισχύει.

Το νομικό επιχείρημα της επιστολής είναι ότι η αγορά των S-400 από την Τουρκία αποτέλεσε σημαντική συναλλαγή με οντότητα που δρα για λογαριασμό του αμυντικού τομέα ή του τομέα πληροφοριών της Ρωσίας. Οι βουλευτές τονίζουν ότι δεν υπάρχει δημόσια διαθέσιμο στοιχείο που να δείχνει ότι η Τουρκία έχει απομακρύνει το σύστημα, ότι το έχει αποσύρει από επιχειρησιακή χρήση ή ότι έχει αντιμετωπίσει την αιτία που οδήγησε αρχικά στην επιβολή των κυρώσεων.

Ο Νόμος περί Εθνικής Άμυνας

Πέρα από τις κυρώσεις CAATSA, η επιστολή επικαλείται και τον Νόμο περί Εθνικής 'Αμυνας (προϋπολογισμός Πενταγώνου) για το οικονομικό έτος 2020, ο οποίος απαγορεύει τη μεταφορά F-35 στην Τουρκία εκτός εάν η 'Αγκυρα δεν έχει πλέον στην κατοχή της το σύστημα S-400, παράσχει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα επιδιώξει ξανά την απόκτησή του και επιβεβαιώσει ότι δεν έχει αποδεχθεί πρόσθετες παραδόσεις που σχετίζονται με τους S-400 ή με άλλο σύστημα που θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο αμερικανικά αμυντικά συστήματα.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι βουλευτές αναφέρονται στην ακρόαση της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων της Βουλής, στις 3 Ιουνίου 2026, κατά την οποία, όπως σημειώνουν, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναγνώρισε ότι η κυβέρνηση δεσμεύεται από τον νόμο να διατηρήσει τις κυρώσεις κατά της Τουρκίας και δεν μπορεί να επανεντάξει την 'Αγκυρα στο πρόγραμμα των F-35.

Με την πρωτοβουλία αυτή, η κ. Τίτους επιδιώκει την έγκαιρη κινητοποίηση του Κογκρέσου απέναντι σε πιθανή προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να ανοίξει ξανά τον δρόμο για την Τουρκία στο πρόγραμμα των F-35. Το μήνυμα της επιστολής είναι ότι οποιαδήποτε τέτοια κίνηση δεν μπορεί να εξεταστεί μόνο ως ζήτημα αμυντικής πολιτικής, αλλά και ως θέμα συμμόρφωσης με δεσμευτική αμερικανική νομοθεσία.

Το θεσμικό φρένο στις πωλήσεις όπλων

Όταν ο Λευκός Οίκος αποφασίζει να προχωρήσει σε μια μεγάλη πώληση όπλων, το Κογκρέσο δεν περιορίζεται στην έκδοση δηλώσεων ανησυχίας. Με βάση τον Νόμο περί Ελέγχου των Εξαγωγών Όπλων, οι βουλευτές και οι γερουσιαστές μπορούν να επιχειρήσουν να μπλοκάρουν τη συναλλαγή μέσω ενός κοινού ψηφίσματος αποδοκιμασίας, Πρόκειται για το επίσημο νομοθετικό εργαλείο που έχουν στη διάθεσή τους μετά την επίσημη κοινοποίηση της προτεινόμενης πώλησης από την κυβέρνηση.

Ωστόσο, πρόκειται για έναν μηχανισμό που είναι δύσκολος να παράγει αποτελέσματα στην πράξη. Από τη στιγμή που η κυβέρνηση αποστέλλει την επίσημη κοινοποίηση στο Κογκρέσο, ξεκινά ένα περιορισμένο χρονικό παράθυρο ελέγχου, συνήθως 30 ή 15 ημερών για συμμάχους στο ΝΑΤΟ και ορισμένους στενούς εταίρους των Ηνωμένων Πολιτειών. Σε αυτό το διάστημα, τα μέλη του Κογκρέσου μπορούν να καταθέσουν ψήφισμα με το οποίο δηλώνουν ότι η πώληση δεν πρέπει να προχωρήσει.

Το ψήφισμα δεν παράγει από μόνο του δεσμευτικό αποτέλεσμα. Για να σταματήσει την πώληση, πρέπει να εγκριθεί με την ίδια διατύπωση τόσο από τη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και από τη Γερουσία και στη συνέχεια είτε να υπογραφεί από τον πρόεδρο είτε να παρακάμψει ένα ενδεχόμενο προεδρικό βέτο. Αυτό σημαίνει ότι μια απλή πλειοψηφία μπορεί να αρκεί για να σταλεί ένα πολιτικό μήνυμα, αλλά δεν αρκεί για να μπλοκάρει μια κυβέρνηση που είναι αποφασισμένη να προχωρήσει. Σε μια τέτοια περίπτωση, το Κογκρέσο θα χρειαζόταν πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα για να ανατρέψει το βέτο.