"All we are saying is give peace a chance". Η φράση του John Lennon από το ομώνυμο τραγούδι δεν ήταν απλώς ένα σύνθημα των κινημάτων της δεκαετίας του ’60. Ήταν, και παραμένει, μια υπενθύμιση ότι η μουσική έχει τη δύναμη να μιλά για τον πόλεμο όταν οι κοινωνίες δυσκολεύονται να βρουν λέξεις.

Σήμερα, με αφορμή δύο πολέμους που διεξάγονται στις γειτονιές μας, τόσο στο Ιράν όσο και στην Ουκρανία, μαζί με τη βοήθεια του γνωστού DJ Γιάννη Gizmo Μπερερή βρήκαμε τα τραγούδια που οι στίχοι τους είναι εμπνευσμένοι από συγκρούσεις, βία και ανθρώπινες απώλειες.

Το ενδιαφέρον είναι πως αρκετά από αυτά τα τραγούδια δεν γράφτηκαν για να είναι «αντιπολεμικοί ύμνοι» με την πρώτη ματιά. Κι όμως, κρύβουν ιστορίες για πολέμους, τραύματα και πολιτικές που σημάδεψαν ολόκληρες εποχές. Μερικά από αυτά τα τραγουδάμε εδώ και χρόνια, πολλές φορές χωρίς να γνωρίζουμε πάντα τι πραγματικά αφηγούνται.

Zombie - The Cranberries

Το τραγούδι γράφτηκε από την Dolores O’Riordan μετά από μια βομβιστική επίθεση του Ιρλανδικού Ρεπουμπλικανικού Στρατού το 1993 στο Γουάρινγτον στο Ηνωμένο Βασίλειο. Σε αυτή την επίθεση, σκοτώθηκαν δύο παιδιά.

Ο Gizmo σημειώνει χαρακτηριστικά «Ο στίχος "In your head they are fighting" περιγράφει έναν φαύλο κύκλο βίας που επαναλαμβάνεται από γενιά σε γενιά. Οι zombie του τίτλου είναι οι άνθρωποι που συνεχίζουν να πολεμούν μηχανικά, χωρίς να αμφισβητούν την ίδια τη βία».

Sunday Bloody Sunday - U2

Το τραγούδι είναι ένα ισχυρό πολιτικό και συναισθηματικό κομμάτι που γράφτηκε ως αντίδραση στα γεγονότα της Bloody Sunday στη Βόρεια Ιρλανδία. «Η μουσική του εισαγωγή με στρατιωτικό ρυθμό, οι δυνατές κιθάρες και τα τύμπανα δημιουργούν έντονο συναισθηματικό αντίκτυπο και μεταφέρουν τον ακροατή στη σκηνή της βίας. Παράλληλα, η χρήση βιολιού και άλλων μουσικών στοιχείων προσδίδει μια λεπτή, ανθρώπινη διάσταση» μας λέει αρχικά ο Gizmo.

Οι στίχοι του τραγουδιού χρησιμοποιούν διάφορα ρητορικά σχήματα για να καταδείξουν τον κύκλο της βίας και την ανάγκη για ενότητα. «Σε αυτό το τραγούδι, η επανάληψη της ερώτησης "How long?" τονίζει την αγωνία για τη συνεχιζόμενη βία, ενώ εικόνες όπως "broken bottles under children’s feet" προκαλούν έντονη συναισθηματική αντίδραση» παρατηρεί ο Gizmo.

«Ο Bono προτρέπει τον ακροατή να μην ανταποκριθεί στη βία με βία, αλλά να αναζητήσει ειρήνη και ενότητα τραγουδώντας "Tonight we can be as one"» καταλήγει.

One - Metallica

Το τραγούδι είναι εμπνευσμένο από το μυθιστόρημα Johnny Got His Gun του Dalton Trumbo και αφηγείται την ιστορία ενός στρατιώτη που πολέμησε κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. 

Οι στίχοι αφηγούνται το δράμα που περνάει καθώς έχει χάσει όλα του τα άκρα, την όραση αλλά και την ακοή του και μένει παγιδευμένος μέσα στο ίδιο του το σώμα. Το μήνυμα του τραγουδιού αποκαλύπτει τον εφιάλτη του πολέμου μέσα από τα μάτια ενός ανθρώπου που δεν μπορεί ούτε να πεθάνει ούτε να επικοινωνήσει.

Orange Crush - R.E.M

Είναι μια κλασική αμερικανική ιστορία. Ο νεαρός μαθητής, άσσος του αμερικάνικου ποδοσφαίρου, τα έχει όλα: το αυτοκίνητο, το κορίτσι και τον θαυμασμό. Αλλά όταν η χώρα του τον καλεί να εκπληρώσει το καθήκον του στον πόλεμο όλα αλλάζουν.

«Η ουσία του "Orange Crush" είναι πιο βαθιά. Οι R.E.M έγραψαν ένα ψυχρό τραγούδι για τη δύναμη που έχουν οι βόμβες ναπάλμ που έπεσαν στο Βιετνάμ» σημειώνει ο Gizmo.

Το στρατιωτικό εμβατήριο αφήνει λίγα στη φαντασία, αλλά τα αλληλεπικαλυπτόμενα φωνητικά και οι λιγότερο άμεσες αναφορές αναγκάζουν τον ακροατή να σκεφτεί τον αντίκτυπο που έχει ένας πόλεμος στις ζωές των ανθρώπων.

Gimme Shelter - The Rolling Stones

Πρόκειται για ένα τραγούδι που γράφτηκε κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Βιετνάμ. Η ατμόσφαιρα του τραγουδιού είναι σκοτεινή και ανήσυχη, αποτυπώνοντας τον φόβο και την αβεβαιότητα που κυριαρχούσαν εκείνη την εποχή. Οι στίχοι μιλούν για έναν κόσμο όπου η βία, ο πόλεμος και το χάος φαίνεται να πλησιάζουν συνεχώς, δημιουργώντας την αίσθηση ότι η κοινωνία βρίσκεται διαρκώς στο χείλος μιας μεγάλης καταστροφής.

Ο χαρακτηριστικός στίχος "War, children, it’s just a shot away" εκφράζει με έντονο τρόπο αυτήν την αγωνία, υπονοώντας ότι ο πόλεμος μπορεί να ξεσπάσει ανά πάσα στιγμή και να επηρεάσει ολόκληρη την ανθρωπότητα.

The End - Doors

Ενώ ο Jim Morrison μπορεί να τραγούδησε ένα θλιβερό κομμάτι χωρισμού, αποχαιρετώντας την κοπέλα του, ο Francis Ford Coppola το ενσωμάτωσε με μαεστρία στο Αποκάλυψη Τώρα ταυτίζοντάς το με τα όσα βίωσαν οι στρατιώτες στον πόλεμο του Βιετνάμ.

«Επειδή μπήκε με εμβληματικό τρόπο στην ταινία, ουσιαστικά έχει αποκτήσει μια αντιπολεμική διάσταση ενώ είναι ένα κομμάτι που μιλάει για πολύ περισσότερα πράγματα πέραν του πολέμου» σημειώνει χαρακτηριστικά ο Gizmo.

Blowin’ in the wind - Bob Dylan

Μέσα από μια σειρά ρητορικών ερωτήσεων, ο Dylan θέτει προβληματισμούς για τον πόλεμο, την ελευθερία και την ανθρώπινη δικαιοσύνη. Η φράση ότι «η απάντηση βρίσκεται στον άνεμο» υποδηλώνει ότι η λύση στα προβλήματα της βίας και της αδικίας υπάρχει, αλλά οι άνθρωποι συχνά δεν την αναγνωρίζουν ή δεν θέλουν να την αντιμετωπίσουν. Με απλούς στίχους και δυνατά μηνύματα, το τραγούδι έγινε σύμβολο του αντιπολεμικού κινήματος.

«Ο Dylan ξεκίνησε την καριέρα του περίπου το 1960. Όμως το έργο του τον έχει ξεπεράσει γιατί ως προσωπικότητα είχε αμφιλεγόμενες συνδιαλλαγές με το τρόπο που κινούνταν» τονίζει ο Gizmo.

Όμως, ο Dylan εξέφρασε την αντίθεσή του στον πόλεμο και σε άλλα τραγούδια, όπως το Masters of War. Σε αυτό ασκεί έντονη κριτική σε όσους ωφελούνται από τους πολέμους και στέλνουν άλλους ανθρώπους να πολεμήσουν. Έτσι, και τα δύο τραγούδια δείχνουν τη σαφή αντιπολεμική στάση του καλλιτέχνη.

Enola Gay - Orchestral Manoeuvres In The Dark

Είναι προφανές μόνο από τον τίτλο ότι αναφέρεται στο αμερικανικό αεροπλάνο Enola Gay, το οποίο μετέφερε και έριξε την ατομική βόμβα στην πόλη Χιροσίμα το 1945, κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Στο τραγούδι, το συγκρότημα που μεσουράνησε τη δεκαετία των 80s χρησιμοποιεί αυτό το ιστορικό γεγονός για να σχολιάσει τις συνέπειες και την τραγωδία της χρήσης πυρηνικών όπλων.

«Ενώ η μουσική είναι χαρακτηριστική ηλεκτρονική της εποχής, οι στίχοι εκφράζουν αμφιβολία και λύπη για το γεγονός της βομβιστικής επίθεσης» μας λέει ο Gizmo. «Για παράδειγμα, η φράση "Enola Gay, you should have stayed at home yesterday" υπονοεί έμμεσα ότι η αποστολή στην πραγματικότητα δεν έπρεπε να γίνει ποτέ. Επίσης, ο στίχος "It’s 8:15" αναφέρεται στην ώρα που εξερράγη η βόμβα στη Χιροσίμα, μια στιγμή που έμεινε χαραγμένη στην ιστορία» προσθέτει.

Συνολικά, το τραγούδι μεταφέρει ένα αντιπολεμικό μήνυμα. Παρότι έχει έντονο και ρυθμικό ήχο, οι στίχοι του μιλούν για τη θλίψη, τις ηθικές αμφιβολίες και τις καταστροφικές συνέπειες του πολέμου.

Holiday - Green Day

Πρόκειται ίσως για ένα από τα πιο χαρακτηριστικά αντιπολεμικά κομμάτια του αμερικανικού συγκροτήματος που αφορά στον πόλεμο στο Ιράκ το 2003 κατά την περίοδο της προεδρίας του George W. Bush.

«Το τραγούδι κυκλοφόρησε μέσα από τον δίσκο American Idiot, το οποίο έφερε ένα έντονο πολιτικό και κοινωνικό χαρακτήρα. Με σαρκασμό, οργή και επιθετική ενέργεια, οι στίχοι καταγγέλλουν την προπαγάνδα, τον εθνικισμό και τις πολιτικές αποφάσεις που οδηγούν σε πολέμους, ενώ ταυτόχρονα στηλιτεύουν την αδιαφορία ή την παθητικότητα της κοινωνίας απέναντι σε αυτές τις επιλογές» μας λέει ο Gizmo.

Πιο βαθιά, το μήνυμα του τραγουδιού στρέφεται ενάντια στον τρόπο με τον οποίο η εξουσία μπορεί να παρουσιάζει τον πόλεμο σαν κάτι «αναγκαίο» ή ακόμη και ηρωικό, ενώ στην πραγματικότητα οδηγεί σε καταστροφή και ανθρώπινο πόνο.

«Το “Holiday” λειτουργεί σαν μια μορφή μουσικής διαμαρτυρίας, καλώντας τους ακροατές να αμφισβητήσουν την πολιτική ρητορική και να σκεφτούν κριτικά τις συνέπειες των πολεμικών αποφάσεων. Το συγκρότημα έχει ασχοληθεί και σε άλλα τραγούδια με παρόμοια θέματα, όπως στο συγκλονιστικό 21 Guns, όπου εξερευνάται η απογοήτευση, η απώλεια και οι ψυχολογικές συνέπειες του πολέμου, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο το αντιπολεμικό μήνυμα της μουσικής τους» τονίζει ο Gizmo.

Σαράγεβο - Magic de Spell

Το «Σαράγεβο» των Magic de Spell είναι ένα αντιπολεμικό κομμάτι που αναφέρεται στον πόνο, την καταστροφή και την απελπισία που έφερε ο πόλεμος στην πόλη του Σαράγεβο, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της Πολιορκίας του Σαράγεβο τη δεκαετία του 1990.

«Οι στίχοι μεταφέρουν εικόνες φόβου, βίας και ανθρώπινης τραγωδίας, δείχνοντας πώς ο πόλεμος διαλύει την καθημερινή ζωή και αφαιρεί την αθωότητα των ανθρώπων. Μέσα από τη σκοτεινή και έντονη ατμόσφαιρα, οι δημιουργοί προσπαθούν να αποδώσουν τη σκληρή πραγματικότητα που ζούσαν οι κάτοικοι μιας πόλης παγιδευμένης στη σύγκρουση» εξηγεί ο Gizmo.

Ταυτόχρονα, το τραγούδι λειτουργεί και ως ένα γενικότερο μήνυμα ενάντια στον πόλεμο και τη βία. Δεν μιλά μόνο για ένα συγκεκριμένο μέρος, αλλά για κάθε κοινωνία που βιώνει την καταστροφή που προκαλούν οι συγκρούσεις και ο εθνικισμός.

Τι κόσμος είναι αυτός - Μοντάζ

Μέσα από τους στίχους του, το τραγούδι θέτει το ερώτημα «τι κόσμος είναι αυτός», ως μια κραυγή απογοήτευσης απέναντι στην αδικία, την αδιαφορία και την απώλεια της ανθρωπιάς. Οι δημιουργοί παρουσιάζουν έναν κόσμο όπου οι άνθρωποι συχνά παρασύρονται από τον εγωισμό και το συμφέρον αφήνοντας στην άκρη την αλληλεγγύη και την κατανόηση.

Ταυτόχρονα, λειτουργεί σαν κοινωνικό σχόλιο και προβληματισμός για την πορεία της κοινωνίας. Δεν περιγράφει μόνο τα αρνητικά στοιχεία του κόσμου, αλλά προσπαθεί να αφυπνίσει τον ακροατή, ώστε να σκεφτεί πιο κριτικά την πραγματικότητα γύρω του.

Ακρογιαλιές και δειλινά - Βασίλης Τσιτσάνης

Αν και αποτελεί ένα από τα πιο αγαπημένα τραγούδια, πίσω από τη νοσταλγική μελωδία του Βασίλη Τσιτσάνη κρύβεται το τραύμα του Εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα.

Οι στίχοι μιλούν για χαμένες πατρίδες και ανθρώπους που ξεριζώθηκαν από τον πόλεμο, μια διαφορετική αλλά βαθιά ανθρώπινη πλευρά των συγκρούσεων.