Politico: Το μεγαλύτερο εμπόδιο για συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν ίσως είναι ο ίδιος ο Τραμπ

Οι συνεχείς επιθέσεις και οι προσβλητικοί χαρακτηρισμοί του Ντόναλντ Τραμπ κατά της ηγεσίας του Ιράν προκαλούν αυξανόμενη ανησυχία σε Αμερικανούς και Άραβες αξιωματούχους, οι οποίοι φοβούνται ότι η στάση του προέδρου των ΗΠΑ μπορεί να εξελιχθεί στο μεγαλύτερο εμπόδιο για μια ουσιαστική διπλωματική συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με ανάλυση του Politico, το βασικό ερώτημα που κυριαρχεί στις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις είναι αν ο Τραμπ είναι διατεθειμένος να επιτρέψει στην Τεχεράνη να διατηρήσει ένα στοιχειώδες πολιτικό και διπλωματικό «πρόσωπο» απέναντι στο εσωτερικό της κοινό - ακόμη κι αν τελικά αποδεχθεί όρους που θα αποδυναμώνουν στρατηγικά και στρατιωτικά το ιρανικό καθεστώς.

Αξιωματούχοι που συμμετέχουν ή παρακολουθούν στενά τις διαπραγματεύσεις εκτιμούν ότι χωρίς έναν ελάχιστο συμβιβασμό αξιοπρέπειας, οι πιθανότητες μιας βιώσιμης συμφωνίας μειώνονται αισθητά.

«Και το Ιράν πρέπει να σώσει το κύρος του»

«Ο Τραμπ θέλει πολύ να τελειώσει αυτή η κρίση», δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος αραβικής χώρας του Κόλπου που γνωρίζει τις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, όπως σημείωσε, η ιρανική πλευρά αρνείται μέχρι στιγμής να του προσφέρει αυτό που χρειάζεται πολιτικά για να εμφανιστεί νικητής.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι ο Αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να μην αντιλαμβάνεται πως και η Τεχεράνη έχει ανάγκη να εμφανιστεί ότι δεν υπέκυψε πλήρως στις αμερικανικές πιέσεις.

Η έννοια της «διάσωσης του κύρους» θεωρείται εξαιρετικά σημαντική στην ιρανική πολιτική και κουλτούρα, όχι μόνο για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης αλλά και λόγω της ιστορικής σχέσης της χώρας με τη Δύση και ειδικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι διαπραγματεύσεις και ο «οδικός χάρτης»

Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο παραδέχθηκε ότι οι συνομιλίες επικεντρώνονται πλέον στη δημιουργία ενός «οδικού χάρτη» για περαιτέρω διαπραγματεύσεις.

Παράλληλα, σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, οι δύο πλευρές επεξεργάζονται προσχέδιο συμφωνίας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε προσωρινό τερματισμό της κρίσης και σε ένα παράθυρο 30 ημερών για μια πιο ολοκληρωμένη συμφωνία μακροπρόθεσμου χαρακτήρα.

Αξιωματούχοι που γνωρίζουν τις επαφές κάνουν λόγο για πρόοδο ως προς το βασικό πλαίσιο των διαβουλεύσεων, χωρίς όμως να υπάρχουν ακόμη εγγυήσεις επιτυχίας.

Η ρητορική Τραμπ και οι φόβοι για εκτροχιασμό

Το Politico σημειώνει ότι ο Τραμπ ακολουθεί σταθερά μια επιθετική και συχνά προσβλητική δημόσια ρητορική απέναντι στο Ιράν.

Τις τελευταίες εβδομάδες έχει χαρακτηρίσει Ιρανούς αξιωματούχους «τρελούς» και «ψυχικά ασθενείς», ενώ έχει απειλήσει ακόμη και με καταστροφή του «ολόκληρου πολιτισμού» της χώρας.

Παράλληλα, επιμένει ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη «νικήσει» το Ιράν στη σύγκρουση.

Η στάση αυτή προκαλεί ανησυχία σε διπλωμάτες και αναλυτές, οι οποίοι φοβούνται ότι τέτοιου είδους δηλώσεις δυσκολεύουν την επίτευξη συμφωνίας, ειδικά σε μια χώρα όπου η πολιτική αξιοπρέπεια και η δημόσια εικόνα θεωρούνται κρίσιμα στοιχεία εξουσίας.

Ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στη Σαουδική Αραβία, Μάικλ Ράτνεϊ, εκτίμησε ότι το ιδανικό για τις διαπραγματεύσεις θα ήταν ο Τραμπ να αποφεύγει πλήρως δημόσιες παρεμβάσεις.

«Ούτε tweet, ούτε δημόσια δήλωση, ούτε απειλή, ούτε φιλοφρόνηση. Απλώς να αφήσει τους διαπραγματευτές να κάνουν τη δουλειά τους», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η βαθιά δυσπιστία της Τεχεράνης

Η ιρανική ηγεσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με έντονη δυσπιστία τον Τραμπ, κυρίως λόγω της απόφασής του κατά την πρώτη του θητεία να αποχωρήσει από τη συμφωνία για τα πυρηνικά που είχε επιτευχθεί το 2015 επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.

Παράλληλα, η Τεχεράνη θεωρεί ότι οι στρατιωτικές κινήσεις της Ουάσιγκτον υπονόμευσαν τις διπλωματικές προσπάθειες, καθώς αμερικανικά πλήγματα αποδυνάμωσαν το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και εξόντωσαν κορυφαία στελέχη του καθεστώτος.

Αμερικανοί και Άραβες αξιωματούχοι σημειώνουν ότι, παρότι το ιρανικό καθεστώς παραμένει αυταρχικό, εξακολουθεί να ανησυχεί για το πώς γίνεται αντιληπτό από την ίδια την ιρανική κοινωνία.

Αν ο Τραμπ επιχειρήσει να παρουσιάσει δημόσια μια ενδεχόμενη συμφωνία ως «άνευ όρων παράδοση» της Τεχεράνης, αυτό θα μπορούσε να αποδυναμώσει πολιτικά το καθεστώς στο εσωτερικό και να προκαλέσει νέες εντάσεις.

Το δίλημμα της διπλωματίας και το «μοντέλο Βόρειας Κορέας»

Αναλυτές εκτιμούν ότι το βασικό ερώτημα πλέον είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν να αποδεχθούν ότι και ο αντίπαλος θα ισχυριστεί πως «κέρδισε» πολιτικά από μια συμφωνία.

Η συμφωνία του 2015 είχε καταφέρει να δημιουργήσει ακριβώς αυτή την ισορροπία, καθώς τόσο η κυβέρνηση Ομπάμα όσο και η Τεχεράνη παρουσίασαν το αποτέλεσμα ως επιτυχία.

Αντίθετα, ο Τραμπ απαιτεί «άνευ όρων παράδοση» και επιμένει σε όρους που η ιρανική πλευρά θεωρεί «κόκκινες γραμμές», όπως η οριστική εγκατάλειψη του εμπλουτισμού ουρανίου.

Ορισμένοι αναλυτές φοβούνται ότι το Ιράν ίσως ακολουθήσει τελικά το παράδειγμα της Βόρειας Κορέας, επιδιώκοντας μακροπρόθεσμα πυρηνικά όπλα ανεξαρτήτως συμφωνίας με τις ΗΠΑ.

Υπενθυμίζεται ότι ο Τραμπ είχε περάσει από τις προσωπικές επιθέσεις στον ηγέτη της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν σε δημόσιες δηλώσεις θαυμασμού, χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί τελικά ουσιαστική συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα της Πιονγκγιάνγκ.

Η μάχη της εικόνας και της ισχύος

Δυτικοί και Άραβες διπλωμάτες θεωρούν ότι πίσω από τις δημόσιες συγκρούσεις εξελίσσεται μια κρίσιμη μάχη πολιτικής εικόνας και γεωπολιτικής επιβίωσης.

«Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ο τόνος του Τραμπ έχει σημασία - έχει. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει παρασκηνιακό κανάλι επικοινωνίας που να αντισταθμίζει αυτή τη ρητορική», ανέφερε χαρακτηριστικά Άραβας διπλωμάτης.

Για την ιρανική ηγεσία, η αξιοπρέπεια και ο σεβασμός παραμένουν κομβικά στοιχεία πολιτικής επιβίωσης. Και όπως σημειώνουν πρώην δυτικοί αξιωματούχοι που έχουν διαπραγματευτεί με την Τεχεράνη, ακόμη και όταν το ιρανικό καθεστώς ακολουθεί σκληρή γραμμή, η δημόσια ταπείνωση από τις ΗΠΑ συχνά ενισχύει το αίσθημα συσπείρωσης στο εσωτερικό της χώρας.