Το κρίσιμο σύστημα θαλάσσιων ρευμάτων του Ατλαντικού, γνωστό ως Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC) ή απλά Ρεύμα του Κόλπου, ενδέχεται να βρίσκεται πιο κοντά σε κατάρρευση απ’ ό,τι εκτιμούσαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες, σύμφωνα με νέα έρευνα που προκαλεί έντονο προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι μια ενδεχόμενη κατάρρευσή του θα είχε πολύ σοβαρές συνέπειες για την Ευρώπη, την Αφρική και την αμερικανική ήπειρο.
Η AMOC αποτελεί βασικό τμήμα του παγκόσμιου κλιματικού συστήματος. Μεταφέρει θερμά νερά από τις τροπικές περιοχές προς την Ευρώπη και την Αρκτική, όπου ψύχονται, γίνονται πυκνότερα και βυθίζονται, δημιουργώντας ένα βαθύ ρεύμα επιστροφής. Η λειτουργία αυτού του μηχανισμού επηρεάζει τις θερμοκρασίες, τις βροχοπτώσεις και τη στάθμη της θάλασσας σε μεγάλα τμήματα του πλανήτη.
«Κοντά σε κρίσιμο σημείο καμπής»
Όπως αναφέρει άρθρο του Guardian, η νέα μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα κλιματικά μοντέλα που προέβλεπαν τη μεγαλύτερη επιβράδυνση της AMOC είναι τελικά τα πιο ρεαλιστικά, επειδή συμφωνούν καλύτερα με τις πραγματικές παρατηρήσεις από τους ωκεανούς. Συνδυάζοντας μετρήσεις από τον πραγματικό κόσμο με τις προσομοιώσεις, οι ερευνητές κατέληξαν ότι έως το 2100 η επιβράδυνση του συστήματος θα μπορούσε να φτάσει από το 42% έως το 58%, εύρημα που οι ίδιοι χαρακτηρίζουν εξαιρετικά ανησυχητικό.
Ο επικεφαλής της έρευνας, Valentin Portmann, δήλωσε ότι η AMOC αναμένεται να εξασθενήσει περισσότερο απ’ όσο υπεδείκνυε ο μέσος όρος των κλιματικών μοντέλων, κάτι που σημαίνει ότι το σύστημα βρίσκεται πιο κοντά σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής. Από την πλευρά του, ο καθηγητής Stefan Rahmstorf από το Ινστιτούτο του Πότσνταμ χαρακτήρισε τα αποτελέσματα «σημαντικά και πολύ ανησυχητικά», σημειώνοντας ότι τα πιο απαισιόδοξα μοντέλα φαίνεται τελικά να είναι και τα πιο ρεαλιστικά.
Οι επιπτώσεις σε Ευρώπη και Ατλαντικό
Οι πιθανές επιπτώσεις μιας σοβαρής αποδυνάμωσης ή κατάρρευσης της AMOC θεωρούνται εξαιρετικά βαριές. Μεταξύ άλλων, θα μπορούσε να μετατοπιστεί η τροπική ζώνη βροχοπτώσεων από την οποία εξαρτώνται εκατομμύρια άνθρωποι για την αγροτική παραγωγή, να ενταθούν οι ακραίοι χειμώνες και οι θερινές ξηρασίες στη δυτική Ευρώπη και να προστεθούν ακόμη 50 έως 100 εκατοστά στη στάθμη της θάλασσας σε παράκτιες περιοχές του Ατλαντικού.
Οι επιστήμονες αποδίδουν τη σταδιακή εξασθένηση της AMOC κυρίως στην ταχεία άνοδο της θερμοκρασίας στην Αρκτική λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Όταν τα νερά εκεί δεν ψύχονται αρκετά, γίνονται λιγότερο πυκνά και βυθίζονται δυσκολότερα. Παράλληλα, η αύξηση των βροχοπτώσεων και η προσθήκη γλυκού νερού στην επιφάνεια του ωκεανού μειώνουν ακόμη περισσότερο την πυκνότητα του νερού, ενισχύοντας έναν φαύλο κύκλο επιβράδυνσης του ρεύματος.
Η μελέτη σημειώνει επίσης ότι τα σημερινά κλιματικά μοντέλα πιθανόν να υποτιμούν τον κίνδυνο, καθώς δεν ενσωματώνουν πλήρως το πρόσθετο γλυκό νερό από το λιώσιμο του παγοκαλύμματος της Γροιλανδίας. Κατά τον Rahmstorf, αυτό σημαίνει ότι η πραγματική εικόνα ίσως να είναι ακόμη πιο δυσμενής από τις ήδη ανησυχητικές εκτιμήσεις της νέας έρευνας.
Παρότι οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι είναι αδύνατο να προβλεφθεί με απόλυτη ακρίβεια η ακριβής χρονική στιγμή μιας κατάρρευσης, θεωρούν πλέον πολύ πιθανή μια μεγάλη αποδυνάμωση του Ρεύματος μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Και μόνο αυτό, προειδοποιούν, αρκεί για να προκαλέσει σοβαρές μεταβολές στο κλίμα και στην καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων.