Σε τροχιά σύγκρουσης Τραμπ και Μερτς: Πώς μια φράση για το Ιράν άνοιξε «πόλεμο» Γερμανίας - ΗΠΑ

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς επιχείρησε εδώ και μήνες να διατηρήσει μια λεπτή ισορροπία στις σχέσεις του με τον Ντόναλντ Τραμπ. Από τη μία πλευρά, απέφευγε τη μετωπική σύγκρουση με τον Αμερικανό πρόεδρο, γνωρίζοντας ότι το Βερολίνο εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη στρατιωτική και στρατηγική ομπρέλα των ΗΠΑ. Από την άλλη, η εσωτερική πολιτική πίεση στη Γερμανία τον ανάγκαζε όλο και περισσότερο να κρατά αποστάσεις από τον πόλεμο στο Ιράν και από τις επιλογές της Ουάσιγκτον, που παραμένουν βαθιά αντιδημοφιλείς στη γερμανική κοινή γνώμη.

Όπως αναφέρεται σε εκτενές άρθρο του POLITICO, η ισορροπία αυτή φαίνεται πως διαταράχθηκε όταν ο Μερτς, μιλώντας σε μαθητές στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «ταπεινώνονται» από την ηγεσία του Ιράν και ότι η Τεχεράνη παίζει με επιδεξιότητα το διαπραγματευτικό παιχνίδι. Οι δηλώσεις του προκάλεσαν την άμεση και οργισμένη αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος μέσω Truth Social επιτέθηκε στον Γερμανό καγκελάριο και στη συνέχεια άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο επανεξέτασης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γερμανία.

Η απάντηση του Τραμπ δεν περιορίστηκε μόνο στο Ιράν. Σε νέα ανάρτησή του κάλεσε τον Μερτς να ασχοληθεί περισσότερο με τον πόλεμο στην Ουκρανία, την ενεργειακή πολιτική και τη μετανάστευση στη Γερμανία, κατηγορώντας τον ότι παρεμβαίνει σε ζητήματα που αφορούν την αμερικανική στρατηγική απέναντι στην Τεχεράνη. Σύμφωνα με το Reuters, το ύφος του Αμερικανού προέδρου έδειξε πως η προσωπική σχέση που μέχρι πρότινος παρουσίαζε ως θετική με τον Μερτς έχει πλέον περάσει σε πιο συγκρουσιακή φάση.

Από το «φίλε Μερτς» στο «κοίτα τη δουλειά σου»

Κι όμως, μέχρι πρόσφατα η εικόνα ήταν διαφορετική. Στη συνάντησή τους στο Οβάλ Γραφείο τον Μάρτιο, ο Τραμπ είχε χαρακτηρίσει τον Μερτς «φίλο» και είχε πει ότι κάνει «πολύ καλή δουλειά». Παρά τις βαθιές διαφωνίες σε ζητήματα όπως η Ουκρανία, το εμπόριο και πλέον το Ιράν, ο Γερμανός καγκελάριος είχε επιλέξει μια στρατηγική χαμηλών τόνων: να αποφεύγει τη δημόσια ρήξη και να επιχειρεί, στο παρασκήνιο, να επηρεάζει τον Αμερικανό πρόεδρο προς θέσεις πιο κοντά στα γερμανικά συμφέροντα.

Η επιλογή αυτή δεν ήταν απλώς προσωπική. Αντανακλούσε μια ευρύτερη γερμανική στρατηγική απέναντι στη δεύτερη προεδρία Τραμπ. Παρότι το Βερολίνο επιταχύνει την προσπάθεια μείωσης της στρατιωτικής και οικονομικής του εξάρτησης από τις ΗΠΑ, γνωρίζει ότι θα συνεχίσει για χρόνια να χρειάζεται αμερικανική αποτροπή, πληροφορίες και στήριξη στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Γι’ αυτό και ο Μερτς απέφευγε όσο μπορούσε να σπάσει τις γέφυρες.

Μετά την τελευταία κρίση, πάντως, ο Γερμανός καγκελάριος επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους. Κατά την επίσκεψή του σε στρατιωτική βάση την Πέμπτη, επανέλαβε τη δέσμευση της Γερμανίας στη διατλαντική σχέση και υπογράμμισε ότι η χώρα του συνεχίζει να εργάζεται «πλάι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους συμμάχους του ΝΑΤΟ». Πρόσθεσε μάλιστα ότι η ενίσχυση της γερμανικής άμυνας γίνεται και «για το κοινό μας όφελος» και για την εμβάθυνση του διατλαντικού δεσμού.

Η αντίδραση της Γερμανίας

Στο Βερολίνο, η πρώτη αντίδραση ήταν σχετικά ψύχραιμη. Πολλοί Γερμανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι απειλές του Τραμπ για απόσυρση στρατευμάτων δεν μπορούν να υλοποιηθούν γρήγορα και πως η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Γερμανία εξυπηρετεί και τις ίδιες τις επιχειρησιακές ανάγκες των ΗΠΑ. Το Reuters σημειώνει ότι στα τέλη του 2025 βρίσκονταν στη Γερμανία περίπου 36.400 Αμερικανοί στρατιώτες, αριθμός που παραμένει κρίσιμος για τη λειτουργία του αμερικανικού αποτυπώματος στην Ευρώπη.

Ωστόσο, το ζήτημα δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Για τον Μερτς, ο μεγαλύτερος κίνδυνος ίσως δεν είναι μια άμεση αποχώρηση στρατευμάτων, αλλά το να χάσει την πολιτική και προσωπική πρόσβαση στον Τραμπ σε μια περίοδο όπου η Γερμανία θέλει να επηρεάσει τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον για την Ουκρανία, το ΝΑΤΟ και τη συνολική αμερικανική στάση στην Ευρώπη. Αυτός είναι και ο λόγος που ο καγκελάριος δείχνει τώρα να επιδιώκει επαναπροσέγγιση, επιμένοντας ότι η προσωπική του σχέση με τον Τραμπ παραμένει, κατά τη δική του εκτίμηση, «τόσο καλή όσο ήταν πάντα».

Το επεισόδιο αυτό δείχνει πόσο εύθραυστη έχει γίνει η γερμανοαμερικανική σχέση στη νέα εποχή Τραμπ. Μια και μόνη φράση για το Ιράν ήταν αρκετή για να φέρει στην επιφάνεια βαθύτερες διαφωνίες για τη στρατηγική, την αξιοπιστία και την εξάρτηση της Ευρώπης από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Και όσο ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται χωρίς καθαρή έξοδο, τόσο η ισορροπία που επιχείρησε να κρατήσει ο Μερτς θα γίνεται όλο και πιο δύσκολη.