Τα chatbots «δένονται» περισσότερο με τους ανθρώπους απ’ ό,τι οι ίδιοι οι άνθρωποι

H εξομολόγηση και το συναισθηματικό δέσιμο είναι κάτι βαθιά ανθρώπινο αλλά φαίνεται πώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να τα καταφέρει εξίσου καλά, αν όχι καλύτερα. Μια νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι, υπό προϋποθέσεις, chatbots μπορούν να δημιουργήσουν αίσθηση οικειότητας ακόμη και πιο έντονη από εκείνη που προκύπτει ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι τόσο τι λέει η μηχανή, όσο τι πιστεύει ο συνομιλητής της.

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, η ραγδαία εξέλιξη των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την επικοινωνία ανθρώπου–υπολογιστή. Τα σύγχρονα συστήματα μπορούν να μιμούνται τον ανθρώπινο λόγο, να απαντούν με ενσυναίσθηση και να προσαρμόζονται στο ύφος του συνομιλητή. Εκείνο που παρέμενε ασαφές ήταν αν αυτή η «πειστική» επικοινωνία αρκεί για να γεννηθεί πραγματικός συναισθηματικός δεσμός, ειδικά στα πρώτα λεπτά γνωριμίας, όταν τα πάντα κρίνονται από τη λεπτομέρεια και τον τόνο.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Για να διερευνήσουν αυτό το ερώτημα, επιστήμονες σχεδίασαν μια σειρά πειραμάτων με νέους ενήλικες, τα οποία πραγματοποιήθηκαν αποκλειστικά διαδικτυακά. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να συνομιλήσουν γραπτώς με έναν «άγνωστο», ακολουθώντας μια δομημένη διαδικασία γνωριμίας που ξεκινά από απλές ερωτήσεις και οδηγεί σταδιακά σε πιο προσωπικές εξομολογήσεις. Το περιβάλλον ήταν ελεγχόμενο, ώστε να μοιάζει με μια συνηθισμένη ψηφιακή συνομιλία, όπως αυτές που κάνουμε καθημερινά.

Στην πρώτη φάση, όλοι οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι μιλούν με άλλον άνθρωπο. Στην πραγματικότητα, οι μισοί συνομιλούσαν με πραγματικό άτομο, ενώ οι υπόλοιποι με έναν χαρακτήρα που δημιουργήθηκε από σύστημα τεχνητής νοημοσύνης. Όταν η συζήτηση έμενε σε επιφανειακά θέματα, η αίσθηση εγγύτητας δεν διέφερε. Όταν όμως οι ερωτήσεις άγγιζαν προσωπικές εμπειρίες και συναισθήματα, όσοι συνομιλούσαν –χωρίς να το γνωρίζουν– με την ΑΙ ένιωθαν μεγαλύτερη οικειότητα.

Η ανάλυση των συνομιλιών έδωσε μια πιθανή εξήγηση. Το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης χρησιμοποιούσε συχνότερα λέξεις που σχετίζονται με συναισθήματα, προσωπικές σκέψεις και κοινωνικές εμπειρίες. Με απλά λόγια, «ανοιγόταν» περισσότερο. Αυτό φαίνεται ότι λειτουργούσε σαν πρόσκληση προς τον άνθρωπο απέναντί του, ο οποίος ανταποκρινόταν με αντίστοιχα πιο προσωπικές απαντήσεις. Η αμοιβαία αυτή αυτοαποκάλυψη ενίσχυε την αίσθηση ότι υπάρχει ουσιαστική σύνδεση.

Η δύναμη της «ετικέτας»

Στο επόμενο στάδιο, οι ερευνητές άλλαξαν έναν καθοριστικό παράγοντα: την ετικέτα. Κάποιοι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν ότι μιλούν με άνθρωπο, άλλοι ότι μιλούν με τεχνητή νοημοσύνη, ανεξάρτητα από το τι ίσχυε στην πραγματικότητα. Το αποτέλεσμα ήταν αποκαλυπτικό. Μόνο και μόνο η πεποίθηση ότι ο συνομιλητής είναι μηχανή αρκούσε για να μειώσει το αίσθημα εγγύτητας. Οι απαντήσεις γίνονταν πιο σύντομες και η εμπλοκή μικρότερη, σαν η διάθεση για ουσιαστική επικοινωνία να «φρενάρει».

Παρόλα αυτά, η σύνδεση δεν εξαφανιζόταν πλήρως. Ακόμη και όταν οι συμμετέχοντες γνώριζαν ότι μιλούν με ΑΙ, ανέφεραν ότι ένιωσαν κάποια μορφή οικειότητας σε σχέση με την αρχή της συνομιλίας. Αυτό δείχνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να αναπτύξουν κοινωνικούς δεσμούς με τεχνητούς συνομιλητές, έστω και πιο αδύναμους. Ενδιαφέρον έχει και το εύρημα ότι προσωπικές αξίες, όπως η έμφαση στον άνθρωπο και τη φύση, επηρεάζουν το πόσο εύκολα αποδέχεται κανείς μια τέτοια σύνδεση.

Υπόσχεση και κίνδυνοι μαζί

Οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι τα συμπεράσματα έχουν όρια. Οι συνομιλίες ήταν μόνο γραπτές, χωρίς φωνή ή εικόνα, κάτι που ίσως διευκολύνει την «πλασματική» ανθρώπινη παρουσία της ΑΙ. Επιπλέον, το δείγμα ήταν περιορισμένο σε νέους φοιτητές και η τεχνολογία που χρησιμοποιήθηκε εξελίσσεται συνεχώς. Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα ανοίγουν μια σοβαρή συζήτηση: η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στη μοναξιά και την ψυχική υποστήριξη, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί ηθικούς κινδύνους όταν η συναισθηματική σύνδεση βασίζεται στην εξαπάτηση.

Η μελέτη δημοσιεύεται στο Communications Psychology.