Τα πρόσθετα στα επεξεργασμένα τρόφιμα αυξάνουν τον κίνδυνο για την καρδιά

Μια από τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές έρευνες για τη διατροφή και την υγεία φέρνει ξανά στο προσκήνιο τα συντηρητικά που χρησιμοποιούνται ευρέως στα τρόφιμα. Σύμφωνα με τη μελέτη, η συχνή έκθεση σε ορισμένα πρόσθετα τροφίμων φαίνεται να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης και καρδιαγγειακών νοσημάτων.

Πώς οι επιστήμονες χαρτογράφησαν τα πρόσθετα στη διατροφή χιλιάδων ανθρώπων 

Η έρευνα βασίστηκε στη γαλλική βάση δεδομένων NutriNet-Santé και ανέλυσε στοιχεία από 112.395 ενήλικες που παρακολουθήθηκαν για περίπου οκτώ χρόνια κατά μέσο όρο. Οι επιστήμονες εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στην κατανάλωση συντηρητικών πρόσθετων και την εμφάνιση υπέρτασης, στεφανιαίας νόσου και εγκεφαλικών επεισοδίων.

Τα συντηρητικά είναι ουσίες που προστίθενται στα τρόφιμα ώστε να διατηρούνται περισσότερο στο ράφι, να αποφεύγεται η αλλοίωση και να προστατεύονται από μικρόβια ή οξείδωση. Σήμερα χρησιμοποιούνται σε χιλιάδες προϊόντα, από αλλαντικά και αναψυκτικά μέχρι έτοιμα γεύματα, σνακ, αρτοσκευάσματα και σάλτσες. Σύμφωνα με τη μελέτη, περισσότερο από το 20% των βιομηχανικών τροφίμων και ποτών στην ευρωπαϊκή αγορά περιέχουν τουλάχιστον ένα τέτοιο πρόσθετο.

Οι ερευνητές κατέγραψαν λεπτομερώς τη διατροφή των συμμετεχόντων μέσα από επαναλαμβανόμενα ηλεκτρονικά ημερολόγια διατροφής. Οι συμμετέχοντες δήλωναν όχι μόνο τι κατανάλωναν, αλλά και τη μάρκα κάθε προϊόντος, ώστε οι επιστήμονες να μπορούν να εντοπίσουν με ακρίβεια ποια πρόσθετα περιείχε κάθε τρόφιμο. Για να υπολογιστούν οι πραγματικές ποσότητες συντηρητικών, χρησιμοποιήθηκαν ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων, πληροφορίες από τις εταιρείες τροφίμων αλλά και εργαστηριακές αναλύσεις.

Συνολικά εντοπίστηκαν 58 διαφορετικά συντηρητικά πρόσθετα στη διατροφή των συμμετεχόντων. Τα πιο συχνά ήταν το κιτρικό οξύ, οι λεκιθίνες, τα θειώδη, το ασκορβικό οξύ και το νιτρώδες νάτριο, ουσίες που χρησιμοποιούνται ευρέως σε αναψυκτικά, επεξεργασμένα κρέατα, γλυκά και έτοιμα προϊόντα.

Κατά τη διάρκεια της παρακολούθησης καταγράφηκαν 5.544 νέα περιστατικά υπέρτασης και 2.450 καρδιαγγειακά συμβάντα, όπως εμφράγματα και εγκεφαλικά. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα άτομα με τη μεγαλύτερη κατανάλωση συντηρητικών είχαν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων υγείας σε σχέση με όσους προσλάμβαναν τις μικρότερες ποσότητες.

Ποια συντηρητικά συνδέθηκαν περισσότερο με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο 

Η ισχυρότερη συσχέτιση αφορούσε την υπέρταση. Όσοι κατανάλωναν περισσότερα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά είχαν περίπου 29% μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν υψηλή αρτηριακή πίεση. Παράλληλα, η υψηλή κατανάλωση αντιοξειδωτικών συντηρητικών συνδέθηκε επίσης με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης. Οι επιστήμονες εντόπισαν ακόμη συσχέτιση ανάμεσα στα μη αντιοξειδωτικά συντηρητικά και αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων.

Ανάμεσα στις ουσίες που φάνηκαν να σχετίζονται περισσότερο με αυξημένο κίνδυνο ήταν τα νιτρώδη άλατα που χρησιμοποιούνται στα επεξεργασμένα κρέατα, τα σορβικά άλατα που βρίσκονται συχνά σε συσκευασμένα αρτοσκευάσματα και τυριά, καθώς και ορισμένα πρόσθετα που βασίζονται στο ασκορβικό οξύ και το κιτρικό οξύ. Οι ερευνητές τονίζουν πάντως ότι η μελέτη δεν αποδεικνύει άμεσα ότι τα πρόσθετα προκαλούν υπέρταση ή καρδιοπάθειες, αλλά δείχνει μια σταθερή στατιστική σχέση που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της έρευνας είναι ότι οι συσχετίσεις παρέμειναν ακόμη και όταν οι επιστήμονες έλαβαν υπόψη άλλους γνωστούς παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, την παχυσαρκία, τη σωματική άσκηση, την πρόσληψη αλατιού, την κατανάλωση αλκοόλ και τη συνολική ποιότητα της διατροφής. Αυτό σημαίνει ότι η επίδραση των συντηρητικών δεν φαίνεται να εξηγείται μόνο από το γεγονός ότι περιέχονται σε ανθυγιεινά τρόφιμα.

Οι ερευνητές προσπάθησαν επίσης να κατανοήσουν γιατί κάποια πρόσθετα μπορεί να επηρεάζουν το καρδιαγγειακό σύστημα. Προηγούμενα πειράματα σε κύτταρα και ζώα έχουν δείξει ότι ορισμένα συντηρητικά ενδέχεται να προκαλούν οξειδωτικό στρες, φλεγμονή ή διαταραχές στον μεταβολισμό της γλυκόζης και της ινσουλίνης. Άλλες ουσίες φαίνεται να επηρεάζουν τη λειτουργία των αιμοφόρων αγγείων ή να συνδέονται με αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη, παράγοντα που σχετίζεται στενά με την υπέρταση και τις καρδιοπάθειες.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα νιτρώδη, τα οποία χρησιμοποιούνται κυρίως στα αλλαντικά για λόγους συντήρησης και χρώματος. Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι τα νιτρώδη μπορεί να συμβάλλουν στη δημιουργία ενώσεων που συνδέονται με οξειδωτικές βλάβες και μεταβολικές διαταραχές. Αντίστοιχα, τα θειώδη, που χρησιμοποιούνται συχνά σε αλκοολούχα ποτά και συσκευασμένα τρόφιμα, έχουν συνδεθεί σε προηγούμενες μελέτες με αγγειακές αντιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα.

Γιατί οι ειδικοί ζητούν επανεξέταση των κανόνων ασφαλείας στα τρόφιμα 

Οι επιστήμονες  εκτιμούν ότι τα νέα δεδομένα ίσως οδηγήσουν σε επανεξέταση των κανονισμών ασφαλείας στην Ευρώπη. Όπως επισημαίνουν, η προστασία των τροφίμων από μικρόβια και αλλοίωση είναι σημαντική, όμως θα πρέπει να εξεταστεί καλύτερα αν η μακροχρόνια κατανάλωση ορισμένων ουσιών έχει επιπτώσεις στην καρδιαγγειακή υγεία.