Τρία λεπτά ποδηλασίας σε υψηλή ένταση μειώνουν τον κίνδυνο διαβήτη και παχυσαρκίας

Μια νέα μελέτη δείχνει ότι δεν έχει σημασία μόνο το πόσο γυμναζόμαστε, αλλά και το πόσο έντονα. Ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα σπριντ, η σύντομη αύξηση της έντασης στην άσκηση προκαλούν πολύ μεγαλύτερες και ταχύτερες μεταβολές στο αίμα σε σχέση με την παρατεταμένη άσκηση μέτριας έντασης. Οι αλλαγές αυτές φαίνεται να επηρεάζουν την επικοινωνία ανάμεσα σε διαφορετικά όργανα και συνδέονται με δείκτες καλύτερης καρδιομεταβολικής υγείας.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Cell Reports Medicine, εξετάζει έναν από τους λόγους για τους οποίους η έντονη άσκηση μπορεί να προσφέρει σημαντικά οφέλη για την υγεία, παρότι απαιτεί πολύ λιγότερο χρόνο. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ένα μέρος της απάντησης βρίσκεται σε ουσίες που απελευθερώνονται στο αίμα κατά τη διάρκεια και μετά την άσκηση και λειτουργούν σαν «μηνύματα» μεταξύ των οργάνων.

Η ένταση αλλάζει τα μηνύματα που κυκλοφορούν στο αίμα

Οι ερευνητές συνέκριναν δύο διαφορετικούς τρόπους άσκησης. Ο πρώτος ήταν η συνεχόμενη άσκηση μέτριας έντασης, ενώ ο δεύτερος αποτελούνταν από έξι πολύ σύντομα διαστήματα ποδηλασίας «όσο πιο δυνατά γίνεται», διάρκειας 30 δευτερολέπτων το καθένα, με τέσσερα λεπτά ξεκούρασης ανάμεσα στα διαστήματα. Στην πρώτη φάση συμμετείχαν νέοι, υγιείς και σωματικά δραστήριοι άνδρες. Οι επιστήμονες πήραν δείγματα αίματος πριν από την άσκηση, αμέσως μετά και τρεις ώρες αργότερα. Στη συνέχεια ανέλυσαν χιλιάδες πρωτεΐνες και εκατοντάδες μικρά μόρια που κυκλοφορούσαν στο αίμα.

Η διαφορά ήταν εντυπωσιακή. Μετά την πολύ έντονη άσκηση άλλαξαν τα επίπεδα περίπου 714 από τις σχεδόν 3.000 πρωτεΐνες που μπορούσαν να μετρήσουν οι ερευνητές. Δηλαδή, επηρεάστηκε περίπου το ένα τέταρτο του «προφίλ» των πρωτεϊνών του αίματος. Αντίθετα, μετά την άσκηση μέτριας έντασης είχαν αλλάξει μόλις επτά πρωτεΐνες αμέσως μετά την προπόνηση. Τρεις ώρες αργότερα ο αριθμός αυξήθηκε στις 19. Με άλλα λόγια, η μέτρια άσκηση δεν ήταν ανενεργή, αλλά η αντίδραση του οργανισμού ήταν σαφώς πιο περιορισμένη και πιο καθυστερημένη. 

Παρόμοια εικόνα προέκυψε και από την ανάλυση των μεταβολιτών, δηλαδή μικρών μορίων που παράγονται ή μεταβάλλονται κατά τον μεταβολισμό. Μετά την έντονη άσκηση αυξήθηκαν γρήγορα ουσίες όπως το γαλακτικό, το πυροσταφυλικό και το μηλικό οξύ, που σχετίζονται με την παραγωγή ενέργειας. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το Lac-Phe, ένα μόριο που έχει συνδεθεί σε προηγούμενες έρευνες με τη ρύθμιση του σωματικού βάρους. Η αύξησή του ήταν μεγαλύτερη μετά την έντονη άσκηση. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι τέτοιες ουσίες μπορεί να αποτελούν μέρος του μηχανισμού μέσω του οποίου η άσκηση επηρεάζει τον μεταβολισμό ολόκληρου του σώματος.

Οι μύες δεν δουλεύουν μόνο για τον εαυτό τους

Ένα από τα βασικά ευρήματα της μελέτης είναι ότι η άσκηση φαίνεται να δημιουργεί ένα είδος «δικτύου επικοινωνίας» ανάμεσα σε διαφορετικούς ιστούς. Οι μύες, για παράδειγμα, δεν λειτουργούν μόνο ως μηχανές που καταναλώνουν ενέργεια. Όταν ασκούνται, απελευθερώνουν πρωτεΐνες και άλλες ουσίες στην κυκλοφορία του αίματος. Αυτές μπορούν να μεταφέρουν πληροφορίες σε άλλα σημεία του οργανισμού.

Για να καταλάβουν καλύτερα από πού προέρχονταν αυτές οι ουσίες, οι ερευνητές συνέκριναν τα ευρήματα του αίματος με δεδομένα γονιδιακής δραστηριότητας από διαφορετικά ανθρώπινα όργανα. Παράλληλα, εξέτασαν μυϊκό ιστό και μελέτησαν σε εργαστηριακές συνθήκες πώς αντιδρούν μυϊκά κύτταρα όταν υποβάλλονται σε διαφορετικά επίπεδα έντασης.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η πολύ έντονη άσκηση προκαλεί στον μυ μεγαλύτερες αλλαγές στην παραγωγή και απελευθέρωση πρωτεϊνών. Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης ενδείξεις ότι ο λιπώδης ιστός ανταποκρίνεται διαφορετικά ανάλογα με την ένταση της άσκησης.

Όταν οι επιστήμονες εξέθεσαν ανθρώπινα λιποκύτταρα σε πλάσμα αίματος που είχε ληφθεί μετά την έντονη άσκηση, άλλαξε η δραστηριότητα περισσότερων από 1.600 γονιδίων. Με το πλάσμα μετά τη μέτρια άσκηση, αντίθετα, οι αλλαγές ήταν ελάχιστες, με μόλις 25 γονίδια να παρουσιάζουν σημαντική μεταβολή. Αυτό υποδεικνύει ότι το αίμα λειτουργεί σαν ένας αγωγός μέσω του οποίου το μήνυμα της άσκησης μπορεί να φτάσει από τον έναν ιστό στον άλλο.

Σύνδεση με παχυσαρκία, διαβήτη και καρδιαγγειακή υγεία

Στο τελευταίο μέρος της μελέτης οι ερευνητές θέλησαν να εξετάσουν αν οι πρωτεΐνες που μεταβάλλονται μετά την άσκηση σχετίζονται με μακροπρόθεσμη υγεία. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποίησαν δεδομένα από περισσότερους από 53.000 ανθρώπους της UK Biobank και τα συνέκριναν με τις πρωτεΐνες που είχαν εντοπίσει στο πείραμα. Βρήκαν δεκάδες χιλιάδες στατιστικές συσχετίσεις ανάμεσα σε πρωτεΐνες και διάφορες ασθένειες. 

Στη συνέχεια επικεντρώθηκαν σε πρωτεΐνες που συνδέονταν με μικρότερο κίνδυνο ασθενειών. Εντόπισαν 143 πρωτεΐνες που σχετίζονταν με χαμηλότερο κίνδυνο σε 14 μεγάλες κατηγορίες ασθενειών, με μεγάλο μέρος αυτών να έχει αυξηθεί μετά την πολύ έντονη άσκηση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν οι μεταβολικές παθήσεις, η παχυσαρκία και ο διαβήτης τύπου 2. Από τις 33 πρωτεΐνες που συνδέθηκαν με χαμηλότερο κίνδυνο για αυτές τις παθήσεις, οι 32 είχαν μεταβληθεί μετά την έντονη άσκηση, ενώ μόνο τρεις είχαν επηρεαστεί από τη μέτρια άσκηση. 

Αυτό δεν σημαίνει ότι η μελέτη απέδειξε πως λίγα λεπτά έντονης άσκησης προλαμβάνουν τον διαβήτη ή τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Οι συγκεκριμένες αναλύσεις βασίζονται σε συσχετίσεις και όχι σε απόδειξη αιτίας και αποτελέσματος. Δείχνουν όμως έναν πιθανό μηχανισμό που μπορεί να εξηγεί γιατί η έντονη άσκηση έχει τόσο ισχυρές επιδράσεις στον οργανισμό.

Το βασικό μήνυμα είναι ότι η άσκηση δεν είναι απλώς θέμα θερμίδων που καίγονται ή μυών που δυναμώνουν. Κάθε προπόνηση προκαλεί ένα κύμα βιολογικών μηνυμάτων που ταξιδεύουν στο σώμα. Και σύμφωνα με τη νέα μελέτη, το μέγεθος και η ταχύτητα αυτού του κύματος εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ένταση της προσπάθειας.

Έτσι, τα ευρήματα προσφέρουν μια πιθανή εξήγηση για το πώς σύντομες περίοδοι πολύ έντονης άσκησης μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές σε ολόκληρο τον οργανισμό, παρά τον ελάχιστο χρόνο που απαιτούν. Δεν σημαίνει ότι η μέτρια άσκηση χάνει την αξία της, αλλά ότι η ένταση αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό παράγοντα που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο το σώμα ανταποκρίνεται στην άσκηση.