Αθήνα-Λευκωσία σε κοινή γραμμή: Διακυβερνητική Σύνοδος σε κρίσιμη συγκυρία για GSI, ΑΔΜΗΕ, Τουρκία

Η Αθήνα φιλοξενεί το Κοινό Υπουργικό Συμβούλιο Ελλάδας–Κύπρου σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, όπου η ενέργεια, οι διασυνδέσεις και η γεωπολιτική ισορροπία στην Ανατολική Μεσόγειο βρίσκονται στο επίκεντρο.

 Μια συνάντηση με σαφές πολιτικό και γεωστρατηγικό αποτύπωμα θα λάβει χώρα την Τετάρτη 12 Νοεμβρίου στην ελληνική πρωτεύουσα, επιδιώκοντας να επιβεβαιώσει τη διαχρονική συμμαχία Αθήνας και Λευκωσίας, αλλά και να εκπέμψει μήνυμα συντονισμού απέναντι στις νέες προκλήσεις.

 Και μπορεί η επίσημη ατζέντα να «ντύνεται» με περιβαλλοντικά ζητήματα, όμως όλα δείχνουν πως η ενεργειακή συνεργασία θα βρεθεί στο τραπέζι, με φόντο τις εκκρεμότητες γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ (GSI) και τον ρόλο του ΑΔΜΗΕ.

 Η χρονική συγκυρία δεν είναι τυχαία. Την ίδια ημέρα, οι υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας και Κύπρου θα βρεθούν στις Βρυξέλλες με τον Επίτροπο Νταν Γιόργκενσεν, επιχειρώντας να επιταχύνουν την πρόοδο του έργου που η Κομισιόν θεωρεί στρατηγικής σημασίας για ολόκληρη την Ε.Ε. Οι τελευταίες εξελίξεις στην περιοχή, το Κυπριακό μετά και την εκλογή Τουφάν Ερχιουρμάν στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας, αλλά και η ανάληψη καθηκόντων από την Κυπριακή Δημοκρατία Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο της συνάντησης που θα έχει ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη.

Ο Πρωθυπουργός αναμένεται να ενημερώσει τον κ. Χριστοδουλίδη για τις συναντήσεις με Αμερικανούς αξιωματούχους και τις συμφωνίες που υπογράφηκαν στην Αθήνα και αναβαθμίζουν τον ρόλο της Ελλάδας γεωπολιτικά και ενεργειακά στην ευρύτερη περιοχή και μέχρι την Ουκρανία όπως τόνισε και χθες από τη Ροδόπη ο κ. Μητσοτάκης.

Όπως το θέτει ανώτερος κυβερνητικός παράγοντας, το momentum είναι ιδιαίτερα θετικό για τα…ελληνικά χρώματα μετά τη ξεκάθαρη ψήφο εμπιστοσύνης των ΗΠΑ στον δεσπόζοντα ρόλο της Ελλάδος στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης στον απόηχο των σημαντικών συμφωνιών, που υπεγράφησαν κατά το διήμερο του P TEC Forum στο Ζάππειο την προηγούμενη εβδομάδα.

Οι γεωπολιτικές ισορροπίες, όπως διαμορφώνονται τις τελευταίες εβδομάδες προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες ισχυροποίησης του άξονα Ελλάδος – Κύπρου ως σταθερών συμμάχων της Ουάσιγκτον, καθώς η Τουρκία εξακολουθεί να πειραματίζεται με το ρόλο του επιτήδειου ουδέτερου ανάμεσα στη Δύση και τη Ρωσία.

Μάλιστα, η ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ μετά τη συνάντηση των Τζέι Ντι Βανς και Μάρκο Ρούμπιο με τον Χακάν Φιντάν στην Ουάσιγκτον, που μεταξύ άλλων επαναλαμβάνει το κάλεσμα του Αμερικανού προέδρου προς όλους τους εταίρους και συμμάχους του NATO να σταματήσουν τις αγορές ρωσικής ενέργειας, ώστε να συνδράμουν στον τερματισμό του συνεχιζόμενου πολέμου στην Ουκρανία είναι η δεύτερη δημόσια…παρατήρηση προς την Άγκυρα, που εξακολουθεί να παρακάμπτει τις δυτικές κυρώσεις κατά της Μόσχας.

Στη Διακυβερνητική Σύνοδο αναμένεται να συμμετάσχουν περισσότεροι από 10 Υπουργοί από την ελληνική πλευρά και συγκεκριμένα, ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, ο Σταύρος Παπασταύρου, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, ο Άκης Σκέρτσος, ο Άδωνις Γεωργιάδης, η Νίκη Κεραμέως, η Σοφία Ζαχαράκη, ο Χρίστος Δήμας, ο Γιώργος Φλωρίδης, ο Γιάννης Κεφαλογιάννης, η Δόμνα Μιχαηλίδου, ο Δημήτρης Παπαστεργίου, ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης και η Ειρήνη Αγαπηδάκη.

Στην ατζέντα των επαφών αναμένεται να βρεθεί η συνεργασία σε τομείς όπως το Περιβάλλον, η Υγεία, η Παιδεία, οι Μεταφορές, η Ψηφιακή Πολιτική, η Στεγαστική Πολιτική, η Πολιτική Προστασία, η Δικαιοσύνη, ο Πολιτισμός και η Εξωτερική Πολιτική, ενώ οι δύο πλευρές αναμένεται να συζητήσουν και τις προτεραιότητες της Κυπριακής προεδρίας της Ευρωπαικής Ένωσης από την 1^η Ιανουαρίου του 2026. 

Από τις αποφάσεις του 2023 στις νέες ισορροπίες

Το πρώτο Κοινό Υπουργικό Συμβούλιο, τον Νοέμβριο του 2023, είχε αποδώσει 11 σημαντικές αποφάσεις και ξεκάθαρες πολιτικές τοποθετήσεις, με κυριότερη τη δέσμευση πως λύση στο Κυπριακό δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς πλήρη αποχώρηση των τουρκικών κατοχικών στρατευμάτων.

 Έναν χρόνο μετά, το σκηνικό έχει αλλάξει: οι σχέσεις Αθήνας – Λευκωσίας δοκιμάστηκαν από τις εντάσεις γύρω από τον ΑΔΜΗΕ και το κόστος των 251 εκατ. ευρώ που διεκδικεί η εταιρεία για το έργο. Οι δηλώσεις του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη, είχαν προκαλέσει πολιτικούς κραδασμούς, με το Μέγαρο Μαξίμου να επεμβαίνει για να αποκλιμακώσει την ένταση.

 Η συνάντηση της Τετάρτης, λοιπόν, έχει και συμβολικό χαρακτήρα: επιβεβαιώνει ότι η στρατηγική σχέση των δύο χωρών παραμένει ακέραιη, παρά τις παρενθέσεις.

 Η ευρωπαϊκή διάσταση και ο ρόλος της Κομισιόν

 Την ίδια ώρα, η διαμεσολάβηση του Επιτρόπου Γιόργκενσεν προσδίδει νέα δυναμική στις συνομιλίες. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Κομισιόν ανησυχεί για πιθανό αδιέξοδο στο έργο και επιδιώκει να γεφυρώσει τις διαφορές μεταξύ ΑΔΜΗΕ και κυπριακής πλευράς.

 Η συζήτηση στις Βρυξέλλες θα επικεντρωθεί στα ανοιχτά ζητήματα – την καταβολή των 25 εκατ. ευρώ, την αναγνώριση των δαπανών του ΑΔΜΗΕ και φυσικά τον γεωπολιτικό παράγοντα Τουρκία, που αναμένεται να αναδειχθεί ως «ο ελέφαντας στο δωμάτιο».

 Η Κομισιόν, με την Πρόεδρο Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να έχει χαρακτηρίσει το GSI ένα από τα οκτώ πιο κρίσιμα έργα διασυνδέσεων της Ευρώπης, δείχνει αποφασισμένη να μην αφήσει το έργο να «παγώσει».

 Η παρέμβαση του Ισραήλ

 Μέσα σε αυτό το ρευστό σκηνικό, αιφνιδιασμό προκάλεσε η δήλωση του Ισραηλινού υπουργού Ενέργειας, Έλι Κοέν, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να ξεκινήσει η διασύνδεση από τη γραμμή Κύπρος–Ισραήλ, αντί της προβλεπόμενης Κρήτη–Κύπρος.

 «Ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε να αλλάξουμε τη σειρά και να ξεκινήσουμε με τη διασύνδεση Ισραήλ–Κύπρου, ώστε να εξοικονομήσουμε χρόνο», σημείωσε χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του στην «Καθημερινή».

 Η πρόταση αυτή προσθέτει ένα νέο κομμάτι στο γεωπολιτικό παζλ της Ανατολικής Μεσογείου, όπου τα ενεργειακά έργα διαμορφώνουν πλέον τις νέες ισορροπίες ισχύος.