Δύσκολος Φεβρουάριος στα ελληνοτουρκικά: Μητσοτάκης-Ερντογάν, βαριά ατζέντα και θαλάσσιες ζώνες
Μητσοτάκης και Ερντογάν σχεδιάζουν την επικείμενη συνάντησή τους που ωστόσο αναμένεται να γίνει σε ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον. Η ατζέντα παραμένει βαριά με τις θέσεις Αθήνας και Άγκυρας να παραμένουν απολύτως αμετάβλητες.
Σε ένα διαφορετικό γεωπολιτικό περιβάλλον, με καθυστέρηση ενός έτους και με τις σχέσεις και τους ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας να έχουν δοκιμαστεί επί του πεδίου στο Αιγαίο, αναμένεται να διεξαχθεί το Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας (ΑΣΣ) στις αρχές Φεβρουαρίου, καθώς και η συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Ύστερα από μήνες αναβολών και ανταλλαγής «πυρών», με αφορμή –μεταξύ άλλων– την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό με τα δυνητικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας που κατέθεσε η Αθήνα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τη δημιουργία Θαλάσσιων Πάρκων στο Αιγαίο που ανακοίνωσαν Ελλάδα και Τουρκία τον περασμένο Ιούνιο, αλλά και με οπλισμένα τουρκικά μαχητικά να προχωρούν σε εμπλοκή με ελληνικά F-16 για πρώτη φορά έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια, οι δύο πλευρές βρίσκονται πλέον σε διαδικασία αναζήτησης κοινά αποδεκτών ημερομηνιών, για το «ραντεβού» των ηγετών στην Άγκυρα.
Κανείς δεν μεταβάλλει τις θέσεις του
Σε αυτό το πλαίσιο, Αθήνα και Άγκυρα τις τελευταίες ημέρες επανήλθαν σε μία «μάχη χαρακωμάτων», υπενθυμίζοντας τις πάγιες θέσεις τους, τόσο μεταξύ τους όσο και προς το εσωτερικό τους ακροατήριο.
Οι πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, επανέφεραν στο προσκήνιο τη γνώριμη διπλή γλώσσα της Άγκυρας: από τη μία, ρητορική υπέρ της «Θετικής Ατζέντας» και της σταθερότητας στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Από την άλλη, μια σταθερή προσπάθεια να παραμείνει ανοιχτό το πεδίο των παράνομων και ανυπόστατων αξιώσεων της γειτονικής χώρας, μια στρατηγική που η τουρκική διπλωματία ακολουθεί διαχρονικά, προσαρμόζοντάς την κάθε φορά στις διεθνείς και περιφερειακές συγκυρίες.
Η Αθήνα, από την πλευρά της, επιχειρεί να μη δυναμιτίσει το κλίμα προσέγγισης που έχει οικοδομηθεί και επιδιώκει να αποτρέψει οποιαδήποτε προσπάθεια «συμψηφισμού» ή έμμεσης αμφισβήτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η απάντηση της ελληνικής πλευράς, όπως διατυπώθηκε από τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη στη Βουλή, ήταν άμεση και σαφής. Η αναφορά στην προοπτική αύξησης των χωρικών υδάτων, στη δημιουργία νέου θαλάσσιου πάρκου στο Αιγαίο και η ξεκάθαρη διατύπωση ότι η Ελλάδα δεν συζητά ζητήματα κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων, έστειλαν το μήνυμα ότι ο διάλογος μπορεί να συνεχιστεί, αλλά μόνο εντός των ορίων του Διεθνούς Δικαίου και χωρίς «γκρίζες ζώνες».
Σε κάθε περίπτωση, η ελληνική διπλωματία επιχειρεί να μετατοπίσει τη συζήτηση από το «τι διεκδικεί η Τουρκία» στο «τι δικαιούται και ασκεί η Ελλάδα», επενδύοντας ταυτόχρονα στην ενίσχυση των στρατηγικών συμμαχιών της, τόσο με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με χώρες-κλειδιά της Ανατολικής Μεσογείου, όπως το Ισραήλ και η Αίγυπτος με στόχο να διαμορφώσει ένα ευρύτερο πλέγμα αποτροπής και σταθερότητας.
Η «βαριά» ατζέντα
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι κατά πόσο η σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας θα περιοριστεί σε συμφωνίες χαμηλής πολιτικής στο πλαίσιο της «Θετικής Ατζέντας» και στη διαχείριση μιας εύθραυστης ισορροπίας ή οι δύο πλευρές θα επιχειρήσουν εκ νέου να ανοίξουν την «βαριά» ατζέντα των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Με αφορμή τη συζήτηση για τις θαλάσσιες ζώνες που ξεκίνησε επίσημα τον Νοέμβριο του 2024 στην Αθήνα και τη διάσταση απόψεων που καταγράφηκε δημόσια κατά τις κοινές δηλώσεις Γεραπετρίτη – Φιντάν, τους προηγούμενους μήνες πληροφορίες ανέφεραν πως το ζήτημα δεν έχει «παγώσει».
Ελληνικές διπλωματικές πηγές σημείωναν πως δεν αποκλείεται οι δύο πλευρές να πιάσουν εκ νέου το νήμα στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας στην Άγκυρα. Όμως, όπως ξεκαθάριζαν, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να προχωρήσει το οτιδήποτε αν προηγουμένως δεν υπάρχει «οριοθέτηση» του τι ακριβώς θα συζητηθεί, με την Αθήνα να αναγνωρίζει ως μοναδική διαφορά την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και όχι τη «λύση-πακέτο» που έβαλε ξανά στο τραπέζι πριν από λίγες ημέρες ο Χακάν Φιντάν. Τον τόνο άλλωστε έδωσε ο ίδιος ο πρωθυπουργός, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να ξεκαθαρίζει (Alpha) πως στόχος είναι η συζήτηση για την οριοθέτηση ΑΟΖ, «εφόσον η Τουρκία απομακρυνθεί από ανυπόστατες διεκδικήσεις».
Εβδομάδα κινητικότητας στην Αθήνα
Την ίδια ώρα, η εβδομάδα που ξεκινά χαρακτηρίζεται από αυξημένη κινητικότητα στα ελληνοτουρκικά. Στις 20 και 21 Ιανουαρίου στην Αθήνα θα βρεθεί η τουρκική αντιπροσωπεία, με επικεφαλής τον υφυπουργό Εξωτερικών Mehmet Kemal Bozay. Με φόντο την επικείμενη σύγκληση του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας, επικεφαλής του 5ου γύρου του Πολιτικού Διαλόγου θα είναι η υφυπουργός Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, με τις συζητήσεις να εστιάζουν στις διμερείς σχέσεις και στις τελευταίες εξελίξεις μετά την προηγούμενη συνάντηση των δύο πλευρών, αλλά και στην προετοιμασία του ΑΣΣ.
Παράλληλα, ο υφυπουργός Εξωτερικών Χάρης Θεοχάρης και ο τούρκος ομόλογός του θα συζητήσουν ζητήματα της λεγόμενης «Θετικής Ατζέντας», με έμφαση στην προώθηση της διμερούς οικονομικής συνεργασίας σε τομείς όπως το εμπόριο, ο τουρισμός, η έρευνα και η τεχνολογία.
