«Έχουμε συμφωνία»: Τι προβλέπει το «ντιλ» μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν - Πότε θα ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ

Σε μια εξέλιξη με ισχυρό γεωπολιτικό και οικονομικό αποτύπωμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κατέληξαν σε καταρχήν συμφωνία για τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή, έπειτα από 107 ημέρες πολέμου.

Την ανακοίνωση έκανε χθες Κυριακή (14/6) πρώτος ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος ανέφερε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν σε «άμεσο και μόνιμο τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, περιλαμβανομένου του Λιβάνου». Λίγα λεπτά αργότερα, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε μέσω Truth Social ότι η συμφωνία «ολοκληρώθηκε».

Σύμφωνα με το Reuters, η συμφωνία δεν έχει ακόμη υπογραφεί επισήμως, όμως δυτικές, ιρανικές και πακιστανικές πηγές συγκλίνουν ότι έχει διαμορφωθεί κοινό πλαίσιο, το οποίο προβλέπει παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, άνοιγμα του στενού του Ορμούζ και μεταφορά των δύσκολων θεμάτων — κυρίως του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος — σε νέο γύρο διαπραγματεύσεων. Το Axios έχει επίσης μεταδώσει ότι το προσχέδιο του μνημονίου προβλέπει επαναλειτουργία του Ορμούζ χωρίς διόδια και σταδιακή άρση κυρώσεων, ανάλογα με τη συμμόρφωση της Τεχεράνης.

Η επίσημη τελετή υπογραφής τοποθετείται, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, την Παρασκευή 19 Ιουνίου στην Ελβετία, με μεσολάβηση του Πακιστάν και του Κατάρ. Η πληροφορία αυτή μεταδόθηκε από τον ίδιο τον πρωθυπουργό του Πακιστάν και αναπαρήχθη από διεθνή μέσα, αν και η Τεχεράνη αποφεύγει προς το παρόν να μιλήσει για οριστική επικύρωση. Εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι «δεν έχει ληφθεί ακόμη τελική απόφαση» για την υπογραφή.

Πότε θα ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ

Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου είναι η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, απ’ όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, το στενό θα ανοίξει άμεσα σε επίπεδο συμφωνίας, ενώ η πλήρης επάνοδος της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα σε 30 ημέρες. Ωστόσο, αναλυτές σημειώνουν ότι η ομαλοποίηση δεν μπορεί να γίνει από τη μία μέρα στην άλλη, καθώς απαιτούνται αποναρκοθετήσεις, τεχνικοί έλεγχοι και εγγυήσεις ασφάλειας για τα εμπορικά πλοία.

Σε ό,τι αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η καταρχήν συμφωνία δεν δίνει οριστική λύση, αλλά δημιουργεί ένα παράθυρο 60 ημερών για εντατικές συνομιλίες. Σύμφωνα με το Axios και το Reuters, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συζητήσουν στο διάστημα αυτό το μέλλον του εμπλουτισμού ουρανίου, τη διαχείριση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου και το ενδεχόμενο μηχανισμού διεθνούς επιτήρησης. Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται διατεθειμένη να εξετάσει και σταδιακή άρση κυρώσεων, υπό την προϋπόθεση ότι το Ιράν θα τηρήσει τις δεσμεύσεις του και θα επιδείξει «καλή πίστη» στις επόμενες συνομιλίες.

Το Ισραήλ παραλίγο να τινάξει τη συμφωνία στον αέρα

Παρά τη διπλωματική πρόοδο, οι τελευταίες ώρες πριν από την οριστικοποίηση του κειμένου χαρακτηρίστηκαν από μεγάλη ένταση. Όπως μετέδωσε ο Guardian, ισραηλινά πλήγματα στη Βηρυτό προκάλεσαν έντονη αντίδραση της Τεχεράνης και έφεραν τη συμφωνία κοντά στην αποτυχία, προτού ακολουθήσουν εντατικές παρεμβάσεις των μεσολαβητών. Αυτή η λεπτομέρεια δείχνει πόσο εύθραυστο παραμένει το πλαίσιο, παρά τη σημερινή πρόοδο.

Στις αγορές, η αντίδραση ήταν άμεση. Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν πάνω από 4%, καθώς οι επενδυτές αποτίμησαν τη συμφωνία ως πιθανή αρχή αποκλιμάκωσης της ενεργειακής κρίσης που είχε προκληθεί από τον περιορισμό της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ. Το Brent κινήθηκε στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων τριών και πλέον μηνών, γεγονός που δείχνει ότι οι αγορές θεωρούν το άνοιγμα του περάσματος καταλυτικής σημασίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλούν και οι αναφορές ιρανικών μέσων για τα λεγόμενα «14 σημεία» του προσχεδίου. Σύμφωνα με το Iran International, το κρατικό ή ημικρατικό ιρανικό δίκτυο Mehr δημοσίευσε ένα περίγραμμα 14 σημείων, το οποίο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων μόνιμη εκεχειρία, σταδιακή άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, επαναλειτουργία του Ορμούζ και αποδέσμευση μέρους παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων. Ωστόσο, ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Τεχεράνη έχουν επιβεβαιώσει επισήμως το πλήρες περιεχόμενο αυτού του εγγράφου.