Έξι παρεμβάσεις για το ιδιωτικό χρέος: Το κυβερνητικό σχέδιο απέναντι στη «βόμβα» των 225 δισ. ευρώ

Η ανοδική πορεία του ιδιωτικού χρέους δεν είναι απλώς ένα ακόμη οικονομικό μέγεθος σε πίνακες και εκθέσεις. Είναι ένας υπαρκτός κίνδυνος για τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και, σε δεύτερο χρόνο, για την ίδια την ελληνική οικονομία. Με έξι κρίσιμες παρεμβάσεις, η κυβέρνηση επιχειρεί να τραβήξει «χειρόφρενο» σε ένα πρόβλημα που έχει φτάσει να ισοδυναμεί σχεδόν με το ετήσιο ΑΕΠ της χώρας.

Στο επίκεντρο μπαίνουν τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά, η έγκαιρη διάγνωση οικονομικών δυσκολιών, η καλύτερη αξιοποίηση δεδομένων για την αξιολόγηση πιστοληπτικού κινδύνου και η σταδιακή απεξάρτηση της χρηματοδότησης της οικονομίας από τις τράπεζες – χωρίς, βέβαια, χαλαρώσεις στην εποπτεία.

Προστασία κατοικίας και αποτροπή νέας υπερχρέωσης

Κοινός παρονομαστής όλων των μεταρρυθμίσεων είναι η ενίσχυση των μηχανισμών προστασίας της πρώτης κατοικίας και της στεγαστικής ασφάλειας των ευάλωτων νοικοκυριών. Στόχος, να αποτραπούν φαινόμενα απώλειας στέγης και να μη δημιουργηθεί ένας νέος κύκλος υπερχρέωσης, την ώρα που το παλιό πρόβλημα παραμένει άλυτο.

Η πλειονότητα των δράσεων χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας  (ΤΑΑ) και εντάσσεται σε έναν συνολικό σχεδιασμό που «τρέχει» υπό την ομπρέλα του Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.

Ψηφιακό προφίλ χρέους για πολίτες και επιχειρήσεις

Η πρώτη μεγάλη παρέμβαση αφορά την ανάπτυξη Πληροφοριακού Συστήματος Αξιολόγησης Πιστοληπτικής Ικανότητας. Πρόκειται για μια κεντρική βάση δεδομένων και ένα σύστημα αξιολόγησης φυσικών και νομικών προσώπων, σε σχέση με τις οφειλές τους προς το Δημόσιο. Στόχος είναι η πιο αντικειμενική αποτύπωση της οικονομικής εικόνας και η έγκαιρη πρόληψη «κόκκινων» χρεών.

Εθνική Στρατηγική και ηλεκτρονική πλατφόρμα για τα «κόκκινα» δάνεια

Παράλληλα, προχωρά η υλοποίηση της Εθνικής Στρατηγικής Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, με την εκπόνηση 11 εξειδικευμένων μελετών και τη δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας για τις συναλλαγές μη εξυπηρετούμενων δανείων. Το ζητούμενο είναι περισσότερη διαφάνεια και λιγότερη «γκρίζα ζώνη» στη διαχείριση των NPLs.

Μητρώο ιδιωτικού χρέους και ρόλος-κλειδί της ΤτΕ

Κομβικό εργαλείο θεωρείται και το Μητρώο Παρακολούθησης Ιδιωτικού Χρέους. Πρόκειται για ένα κεντρικό αποθετήριο δεδομένων που θα συλλέγει στοιχεία από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς πίστωσης, αλλά και από κάθε αξιόπιστη πηγή.

Ήδη, έχει τεθεί σε λειτουργία το Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων (ΚΜΠ) της Τράπεζα της Ελλάδος  το οποίο καταγράφει τις εκκρεμείς οφειλές φυσικών προσώπων και επιχειρήσεων προς τράπεζες, servicers και εταιρείες παροχής πιστώσεων. Το πιστοποιητικό παρέχεται δωρεάν, με ρητή συγκατάθεση του ενδιαφερόμενου, ενώ δεν καταγράφονται ρυθμισμένες οφειλές ούτε μικρά ποσά κάτω των 2.000 ευρώ για φυσικά και 5.000 ευρώ για νομικά πρόσωπα.

Με απλά λόγια, δεν ανοίγει «παράθυρο» για ανεξέλεγκτο φακέλωμα.

Εξωδικαστικός, δεύτερη ευκαιρία και εκπαίδευση συμβούλων

Η τέταρτη παρέμβαση αφορά τη βελτίωση του πλαισίου ρύθμισης οφειλών και της λεγόμενης «δεύτερης ευκαιρίας». Με αναβάθμιση των ηλεκτρονικών πλατφορμών, ενισχύεται ο μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης και ο εξωδικαστικός μηχανισμός  ρύθμισης για φυσικά και νομικά πρόσωπα. Στο πακέτο περιλαμβάνονται και δράσεις εκπαίδευσης συμβούλων και υπαλλήλων.

Κεφαλαιαγορά και νέος Φορέας Ακινήτων

Στις παρεμβάσεις εντάσσεται και η αναβάθμιση της ελληνικής κεφαλαιαγοράς, με κωδικοποίηση του κανονιστικού πλαισίου και ψηφιακή ενίσχυση των συστημάτων της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς , με στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών.

Τέλος, ιδρύεται Φορέας Απόκτησης και Επαναμίσθωσης Ακινήτων. Ο φορέας θα αποκτά την κύρια κατοικία ευάλωτων οφειλετών, θα τη μισθώνει πίσω στους ίδιους και θα δίνει τη δυνατότητα επαναγοράς, εφόσον ο οφειλέτης αποκαταστήσει την οικονομική του κατάσταση. Είναι ίσως το πιο «κοινωνικό» κομμάτι του σχεδίου – και το πιο δύσκολο στην εφαρμογή.

Τα «κόκκινα» νούμερα που πιέζουν

Οι αριθμοί εξηγούν γιατί η πίεση είναι ασφυκτική. Το ληξιπρόθεσμο ιδιωτικό χρέος φτάνει τα 225 δισ. ευρώ, σχεδόν όσο και το ΑΕΠ των 237 δισ. ευρώ το 2024. Από αυτά, τα 112 δισ. ευρώ αφορούν οφειλές προς το Δημόσιο και περίπου 50 δισ. ευρώ τα ασφαλιστικά ταμεία.

Οι Εταιρίες Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις διαχειρίζονται «κόκκινα» δάνεια 79,5 δισ. ευρώ: 27,6 δισ. επιχειρηματικά, 25,2 δισ. στεγαστικά, 15,8 δισ. καταναλωτικά και 10,5 δισ. προς ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες.

Με αυτά τα δεδομένα, το σχέδιο της κυβέρνησης δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μια προσπάθεια ελέγχου μιας βόμβας με χρονοδιακόπτη – πριν ο χρόνος μηδενίσει.