Η μοναξιά επηρεάζει την υγεία και τώρα υπάρχουν οι αποδείξεις

Η μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση θεωρούνται πλέον σημαντικά ζητήματα δημόσιας υγείας, καθώς όλο και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι συνδέονται με προβλήματα υγείας. Ωστόσο, ένα βασικό ερώτημα παρέμενε ανοιχτό: η μοναξιά προκαλεί πραγματικά προβλήματα υγείας ή απλώς εμφανίζεται συχνότερα σε ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες;

Μια νέα μεγάλη επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications προσπάθησε να δώσει πιο ξεκάθαρη απάντηση. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η μοναξιά φαίνεται να έχει άμεση αρνητική επίδραση κυρίως στην ψυχική υγεία και στην ποιότητα ζωής, ενώ η κοινωνική απομόνωση φαίνεται να επηρεάζει περισσότερο ορισμένες πλευρές της ευεξίας. Παράλληλα, οι ερευνητές βρήκαν ενδείξεις ότι η μοναξιά σχετίζεται με χειρότερη συνολική υγεία, αν και δεν επιβεβαιώθηκε ξεκάθαρη αιτιώδης σχέση με συγκεκριμένες σωματικές ασθένειες.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές βρετανικών πανεπιστημίων και βασίστηκε σε δεδομένα από τη μεγάλη βάση δεδομένων UK Biobank, η οποία περιλαμβάνει πληροφορίες υγείας και ζωής περίπου μισού εκατομμυρίου ανθρώπων στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Μοναξιά και κοινωνική απομόνωση δεν είναι το ίδιο

Οι επιστήμονες ξεχωρίζουν δύο έννοιες που συχνά χρησιμοποιούνται σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Η μοναξιά αφορά το πώς αισθάνεται κάποιος για τις σχέσεις του. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει πολλούς γνωστούς ή ακόμη και οικογένεια, αλλά να νιώθει ότι δεν έχει ουσιαστική σύνδεση με τους άλλους. Αντίθετα, η κοινωνική απομόνωση αφορά περισσότερο την αντικειμενική κατάσταση, δηλαδή το πόσους ανθρώπους βλέπει κάποιος συχνά, πόσο συχνές είναι οι επαφές του με φίλους και συγγενείς ή αν ζει μόνος. Οι δύο καταστάσεις συνδέονται, αλλά δεν είναι ταυτόσημες. Κάποιος μπορεί να είναι κοινωνικά δραστήριος και παρ’ όλα αυτά να νιώθει μόνος, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να περνά αρκετό χρόνο μόνος χωρίς να αισθάνεται απομονωμένος. Για να καταλάβουν καλύτερα τη σχέση τους με την υγεία, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια σύνθετη προσέγγιση που συνδύαζε τρεις διαφορετικούς τρόπους ανάλυσης.

Μια πιο αυστηρή μέθοδος για να βρεθεί η αιτία

Αρχικά, οι επιστήμονες εξέτασαν αν υπήρχαν στατιστικές σχέσεις ανάμεσα στη μοναξιά, την κοινωνική απομόνωση και διάφορα προβλήματα υγείας. Στη συνέχεια συνέκριναν δεδομένα μεταξύ αδελφών, ώστε να μειώσουν την επίδραση παραγόντων που μπορεί να είναι κοινοί μέσα σε μια οικογένεια, όπως το περιβάλλον όπου μεγάλωσαν. Τέλος, χρησιμοποίησαν μια ειδική γενετική μέθοδο που χρησιμοποιεί μικρές γενετικές διαφορές μεταξύ ανθρώπων για να εξετάσει αν μια κατάσταση φαίνεται να προηγείται πραγματικά ενός αποτελέσματος και όχι απλώς να συνυπάρχει μαζί του. Οι ερευνητές ανέλυσαν σχέσεις ανάμεσα στη μοναξιά και την κοινωνική απομόνωση με πολλές διαφορετικές παραμέτρους υγείας: από την κατάθλιψη, το άγχος και την ικανοποίηση από τη ζωή μέχρι καρδιαγγειακά προβλήματα, διαβήτη, νοσηλείες και συνολική κατάσταση υγείας.

Η μεγαλύτερη επίδραση φάνηκε στην ψυχική υγεία

Τα πιο σταθερά ευρήματα αφορούσαν την ψυχική υγεία. Οι άνθρωποι που ένιωθαν μοναξιά είχαν αυξημένο κίνδυνο για κατάθλιψη, περισσότερα συμπτώματα άγχους, χαμηλότερα επίπεδα ευτυχίας και μικρότερη αίσθηση νοήματος στη ζωή.

Η μοναξιά συνδέθηκε επίσης με μεγαλύτερη πιθανότητα αυτοτραυματισμού και απόπειρας αυτοκτονίας. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η σχέση αυτή φαίνεται να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις: η μοναξιά μπορεί να επιβαρύνει την ψυχική υγεία, αλλά και η κακή ψυχική κατάσταση μπορεί να κάνει έναν άνθρωπο πιο ευάλωτο στο να νιώσει μόνος.

Για την κοινωνική απομόνωση, τα αποτελέσματα ήταν πιο περιορισμένα. Η έλλειψη κοινωνικών επαφών φάνηκε να συνδέεται κυρίως με χαμηλότερη ευτυχία και μικρότερη αίσθηση σκοπού στη ζωή, αλλά δεν υπήρχαν εξίσου ισχυρές ενδείξεις για όλες τις ψυχικές διαταραχές.

Όσον αφορά τη γενική υγεία, η μοναξιά συνδέθηκε με περισσότερα προβλήματα υγείας ταυτόχρονα και με μικρότερη διάρκεια ζωής με καλή ποιότητα υγείας. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν βρήκαν σαφείς αποδείξεις ότι η μοναξιά ή η κοινωνική απομόνωση προκαλούν συγκεκριμένες ασθένειες, όπως καρδιοπάθειες ή διαβήτη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει καμία σχέση. Οι επιστήμονες εξηγούν ότι μπορεί οι επιδράσεις σε κάθε ξεχωριστή σωματική ασθένεια να είναι μικρές ή να επηρεάζονται από άλλους παράγοντες, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να εντοπιστούν με βεβαιότητα.

Η αντιμετώπιση της μοναξιάς ως θέμα υγείας

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι ένα από τα σημαντικότερα σημεία της μελέτης είναι πως η μοναξιά δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα προσωρινό δυσάρεστο συναίσθημα. Μπορεί να αποτελεί παράγοντα που επηρεάζει ουσιαστικά την ψυχική υγεία και την ποιότητα ζωής. Παράλληλα, τονίζουν ότι χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να κατανοηθεί πώς αλλάζει η επίδραση της μοναξιάς σε διαφορετικές ηλικίες και ποιοι τρόποι παρέμβασης είναι πιο αποτελεσματικοί. Η αντιμετώπιση της μοναξιάς δεν αφορά μόνο την καλύτερη διάθεση, αλλά μπορεί να αποτελεί έναν τρόπο πρόληψης σοβαρών προβλημάτων ψυχικής υγείας και βελτίωσης της συνολικής ευεξίας.