Στον σύγχρονο κόσμο, οι όροι «οικολογικό» και «κλιματικό» άγχος έχει γίνει οι πιο διαδεδομένες περιγραφές για τα συναισθήματα που βιώνουν οι άνθρωποι όταν συνειδητοποιούν την κλιματική κρίση. Ωστόσο, η πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από αυτούς τους όρους είναι πολύ πιο πολύπλοκη από ό,τι αφήνουν να εννοηθεί οι απλές ετικέτες, όπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του The Conversation.
Μια ανασκόπηση ακαδημαϊκών μελετών που πραγματοποιήθηκε, αποκάλυψε συναρπαστικά ευρήματα σχετικά με το πώς οι νέοι ηλικίας 10-29 ετών βιώνουν την επίγνωση της υπερθέρμανσης του πλανήτη και των επιπτώσεών της.
Παρά την αυξανόμενη συζήτηση γύρω από το άγχος για το κλίμα, οι ερευνητές δεν έχουν καταλήξει σε έναν ενιαίο ορισμό. Το οικολογικό άγχος εμφανίστηκε 41 φορές στις εργασίες που εξετάστηκαν, ενώ το κλιματικό άγχος 24 φορές.
Τα ερωτήματα γύρω από την έρευνα
Η κύρια ασυνέπεια αφορά το κατά πόσο αυτά τα φαινόμενα θεωρούνται επέκταση του γενικευμένου άγχους ή αν αποτελούν ξεχωριστές εμπειρίες ανησυχίας και συναισθηματικής φόρτισης. Επιπλέον, υπάρχει διαφωνία σχετικά με το αν αυτά τα συναισθήματα συνδέονται αποκλειστικά με τις ανθρωπογενείς αλλαγές στο περιβάλλον ή και με φυσικές καταστροφές.
Στην πράξη, φαίνεται πως όλα αυτά συνυπάρχουν: οι νέοι που εκτίθενται άμεσα σε κίνδυνο από την κλιματική αλλαγή εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα οικολογικού άγχους, ιδιαίτερα στις ηλικίες 16-24 ετών.
Η ανασκόπηση ανέδειξε συνολικά 173 εμπειρίες που περιγράφουν πώς οι νέοι σκέφτονται, αισθάνονται και συμπεριφέρονται ως αντίδραση στην κλιματική κρίση. Αυτές περιλαμβάνουν πένθος, συμπτώματα κατάθλιψης, διαταραχές ύπνου, οικονομική πίεση αλλά και ελπίδα και καταδεικνύουν ότι οι εμπειρίες των νέων ξεπερνούν το πλαίσιο του απλού άγχους.
Οι διαστάσεις ευαισθητοποίησης για το κλίμα
Η ανάλυση των εμπειριών οδήγησε σε έξι αλληλένδετες κατηγορίες που αντικατοπτρίζουν τις πολλαπλές διαστάσεις της ευαισθητοποίησης για το κλίμα: σωματική, ψυχολογική, κοινωνική, πολιτιστική, πνευματική και κοινοτική ευημερία. Η εμπλοκή ειδικών σε βιωματικές εμπειρίες επέτρεψε να διαμορφωθούν εργαλεία έρευνας και υποστήριξης που λαμβάνουν υπόψη την ιστορία, την ταυτότητα και τον τόπο, καθώς η κατανόηση της κλιματικής αλλαγής είναι βαθιά πολιτισμικά και ιστορικά ριζωμένη.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης προέρχεται από άτομο που περιέγραψε το κλιματικό άγχος ως «μια ενσωματωμένη και διαγενεακή πληγή, που συνδέεται με τον αποικισμό και τις αποικιακές κληρονομιές», μια διάσταση που οι παραδοσιακοί ορισμοί αγνοούν.
Ένας κόσμος που συνεχώς μεταβάλλεται
Παράλληλα, η εργασία με νέους προκάλεσε την υιοθέτηση μιας ευρύτερης έννοιας ανθεκτικότητας, που δεν περιορίζεται στην «ανάκαμψη», αλλά περιλαμβάνει δύναμη, ευαισθησία και αυτοφροντίδα, κρίσιμα στοιχεία για μακροχρόνια δράση και προστασία απέναντι στην κλιματική κρίση.
Συμπερασματικά, οι εμπειρίες των νέων από την κλιματική αλλαγή είναι πολύπλευρες, πολιτισμικά προσδιορισμένες και ποικίλες: από το πένθος και τη διαταραχή του ύπνου έως την οικονομική πίεση, τη σολασταλγία και τις βαθιές ανησυχίες για δικαιοσύνη και ανισότητα. Οι περιορισμένοι ορισμοί του οικολογικού και του κλιματικού άγχους δεν επαρκούν για να αποτυπώσουν αυτή την πραγματικότητα.
Για να σχεδιαστούν ουσιαστικές παρεμβάσεις και υποστηρικτικά περιβάλλοντα, ερευνητές, επαγγελματίες και υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να υπερβούν τα ψυχολογικά πλαίσια και να αναγνωρίσουν το πλήρες φάσμα των βιωμένων εμπειριών των νέων, επιτρέποντάς τους να ζήσουν, να δράσουν και να ελπίζουν σε έναν ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο.