Shein, Temu και οι αλγόριθμοι που σε «πείθουν» να αγοράζεις – Η τεχνολογία πίσω από τον εθισμό

Κάποτε το «πήγα για ψώνια» σήμαινε βόλτα στο εμπορικό. Τώρα σημαίνει ένα scroll στο κινητό. Οι πλατφόρμες όπως Shein  και Temu έχουν μετατρέψει τις αγορές σε ψηφιακό «παιχνίδι επιβίωσης», με εμάς πρωταγωνιστές, και τους αλγορίθμους σκηνοθέτες.

Στην καρδιά της Shein και της Temu δεν βρίσκονται ρούχα ή gadgets, αλλά δεδομένα.

Κάθε scroll, κάθε pause σε ένα προϊόν, κάθε ώρα σύνδεσης, «ταΐζει» τον αλγόριθμο. Αυτός μαθαίνει τι σου αρέσει και προβλέπει τι θα αγοράσεις αύριο. Σύμφωνα με έρευνα του New Digital Age, οι πλατφόρμες συλλέγουν μικροσυμπεριφορές σε real time ακόμα και πόση ώρα μένεις πάνω σε μια φωτογραφία. Το αποτέλεσμα; Οι προτάσεις δεν είναι τυχαίες. Είναι εξατομικευμένα «χτυπήματα» στο υποσυνείδητό σου.

Ο ψυχολογικός μηχανισμός του «λίγο ακόμα»

• Η Temu και η Shein λειτουργούν όπως τα social media.
• Endless scroll – δεν υπάρχει «τέλος» στη ροή προϊόντων.
• Μικρές νίκες – κάθε κουπόνι, κάθε «spin & win», κάθε ειδοποίηση δημιουργεί ντοπαμίνη.
• Αίσθηση επείγοντος – «μόνο 2 τεμάχια έμειναν», «έκπτωση για 15 λεπτά ακόμη».

Όλα αυτά ονομάζονται dark patterns, σχεδιαστικές τεχνικές που σε ωθούν σε ενέργειες χωρίς να το συνειδητοποιείς. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήδη ερευνά τη Shein για τέτοιες πρακτικές.

Το «σκοτεινό» οικοσύστημα των εφαρμογών

1. Το «δελεαστικό» onboarding

Ανοίγεις για πρώτη φορά την εφαρμογή; Σου χαρίζουν κουπόνι 50%, δωρεάν αποστολή, bonus spin. Αυτό δεν είναι προσφορά,  είναι δέσμευση. Η Temu χρησιμοποιεί τη στρατηγική του «foot-in-the-door»: μικρό δώρο για να αποδεχθείς μελλοντικά περισσότερα.

2. Ο χρόνος που τρέχει

Countdowns, «flash deals», ειδοποιήσεις «5 λεπτά πριν λήξει η έκπτωση». Σύμφωνα με την European Consumer Organisation (BEUC) , τα χρονόμετρα αυτά επανεκκινούνται αυτόματα.
Δηλαδή… δεν λήγουν ποτέ. Απλώς σε πιέζουν να δράσεις τώρα.

3. Η «ψεύτικη κοινωνική απόδειξη»

Μηνύματα τύπου «1.245 αγόρασαν αυτό το προϊόν» ή «το βλέπουν τώρα 8 άτομα» είναι συνήθως γεννημένα από data simulation. Ο στόχος; Να μην αισθανθείς μόνος στην επιλογή σου. Να έχεις την ψευδαίσθηση δημοφιλίας.

4. Το αδύνατο «όχι»

Προσπάθησε να βγεις από την εφαρμογή: 

• «Θες να χάσεις αυτό το δώρο; »
• «Απόρριψη κουπονιού 80%;»

Αυτά είναι confirmshaming patterns,σε κάνουν να αισθανθείς ενοχή για μια ορθολογική επιλογή.

5. Το «παιχνίδι» που δεν τελειώνει 

Η Shein έχει mini-games, bonus για συνεχόμενες ημέρες login, ψηφιακά κατοικίδια. Όλα βασίζονται στη μηχανική των video games: μικρές δόσεις ανταμοιβής → διατήρηση προσοχής.
Το Reuters ανέδειξε ότι αυτά τα «παιχνίδια» αυξάνουν τον χρόνο παραμονής του χρήστη έως και 35%.

Ο αλγόριθμος και η ψυχολογία συνεργάζονται

Η τεχνολογία δεν δουλεύει μόνη της. Συνδέεται με τις βασικές λειτουργίες του εγκεφάλου:

• Ανταμοιβή: κάθε ειδοποίηση είναι μικρό «δώρο».
• Συνήθεια: επαναλαμβάνεις την επίσκεψη γιατί «μπορεί να έχει κάτι καινούργιο».
• Απώλεια: ο φόβος ότι “θα χάσω την προσφορά” ενεργοποιεί το ένστικτο του επείγοντος.

Η Eco Stylist αναφέρει πως το μοντέλο αυτό έχει φέρει «νέο είδος εθισμού», με χιλιάδες χρήστες να μπαίνουν καθημερινά χωρίς καν να αγοράζουν, απλώς για να «δουν τι νέο υπάρχει».

Το τίμημα του «δωρεάν»

Όσο πιο «φθηνά», τόσο πιο εύκολα. Το ρούχο μπορεί να κοστίζει 4 ευρώ, αλλά το κόστος είναι αλλού: στα δεδομένα σου, στο χρόνο σου, στην ψυχολογία σου.
Η Freedom United προειδοποιεί ότι πίσω από τη φαινομενικά αθώα εμπειρία αγορών, υπάρχει ένα δίκτυο παραγωγής υπό πίεση και εργασιακές πρακτικές που προκαλούν αντιδράσεις.

Τι μπορεί να κάνει ο χρήστης

• Μην κρατάς ενεργές ειδοποιήσεις «flash sales». Είναι σχεδιασμένες να σε τραβάνε πίσω.
• Κάνε cool-off period: άφησε 24 ώρες πριν αγοράσεις. Αν τότε το θες ακόμη, προχώρα.
• Έλεγξε τα δικαιώματά σου: μπορείς να ζητήσεις διαγραφή δεδομένων ή περιορισμό προσωποποίησης.
• Προτίμησε αγορές με διάρκεια και διαφάνεια.

Η νέα πραγματικότητα του e-commerce

Το e-commerce δεν είναι απλώς εμπόριο, είναι ψυχοτεχνολογία. Η Shein και η Temu έδειξαν πώς μια εφαρμογή μπορεί να γνωρίζει τον χρήστη καλύτερα απ’ ό,τι γνωρίζει ο ίδιος τον εαυτό του.
Ο αλγόριθμος δεν «πειράζει» απλώς τα δεδομένα, πειράζει τη συμπεριφορά.

Και όσο πιο γρήγορα το καταλάβουμε, τόσο πιο δύσκολο θα είναι να μας «αγοράσουν» με ένα click.