Plan B για τα Στενά Ορμούζ: Ποιες διαδρομές μπορούν να υποκαταστήσουν τη βασική αρτηρία πετρελαίου
Κάθε μήνα, περίπου 3.000 πλοία περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, μεταφέροντας πετρέλαιο κυρίως από χώρες του Κόλπου όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προς τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου.
Τα Στενά του Ορμούζ θεωρούνται εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία της παγκόσμιας οικονομίας. Από το στενό θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν περνά περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, γεγονός που το καθιστά τον σημαντικότερο ενεργειακό διάδρομο του πλανήτη.
Η κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο το σενάριο που προκαλεί έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές: τι θα συμβεί αν το Ιράν πραγματοποιήσει την απειλή του και κλείσει τα Στενά του Ορμούζ.
Οι επιπτώσεις δεν θα περιορίζονταν μόνο στην περιοχή του Περσικού Κόλπου. Από την Ασία έως την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες, ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να προκαλέσει αλματώδη αύξηση στις τιμές ενέργειας, αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο και ακριβότερα προϊόντα για εκατομμύρια καταναλωτές.
Κάθε μήνα, περίπου 3.000 πλοία περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, μεταφέροντας πετρέλαιο κυρίως από χώρες του Κόλπου όπως η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προς τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου.
Μόνο το 2025 εκτιμάται ότι περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα πέρασαν από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα, σε ενεργειακό εμπόριο αξίας σχεδόν 600 δισ. δολαρίων ετησίως.
Οι εναλλακτικές διαδρομές αν κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ
Η διαρκής απειλή ότι το Ιράν θα μπορούσε κάποια στιγμή να μπλοκάρει τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι κάτι καινούργιο. Για τον λόγο αυτό, τα τελευταία χρόνια αρκετές πετρελαιοπαραγωγές χώρες του Κόλπου έχουν επενδύσει σε εναλλακτικές οδούς εξαγωγής πετρελαίου, ώστε να μειώσουν την εξάρτησή τους από τον πιο πολυσύχναστο ενεργειακό διάδρομο του πλανήτη.
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η Σαουδική Αραβία, η οποία διαθέτει έναν αγωγό μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, ικανό να μεταφέρει έως και 5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία της Υπηρεσίας Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA).
Στο παρελθόν, το Ριάντ έχει φτάσει μάλιστα στο σημείο να μετατρέψει προσωρινά έναν αγωγό φυσικού αερίου, ώστε να μπορεί να μεταφέρει αργό πετρέλαιο σε περιόδους αυξημένης ανάγκης.
Παρόμοια στρατηγική έχουν υιοθετήσει και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία έχουν συνδέσει τα χερσαία πετρελαϊκά τους κοιτάσματα με το λιμάνι της Φουτζέιρα, στον Κόλπο του Ομάν. Ο συγκεκριμένος αγωγός έχει δυνατότητα μεταφοράς τουλάχιστον 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως, επιτρέποντας την εξαγωγή πετρελαίου χωρίς να απαιτείται διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Θεωρητικά, μέρος της παραγωγής πετρελαίου της περιοχής θα μπορούσε να διοχετευθεί μέσω αυτών των υποδομών, παρακάμπτοντας το στρατηγικό πέρασμα, όπως επισημαίνει το BBC.
Ωστόσο, ακόμη και με τη χρήση όλων των διαθέσιμων εναλλακτικών, η παγκόσμια αγορά ενέργειας θα δεχόταν ισχυρό πλήγμα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το Reuters, μια πλήρης παράκαμψη των Στενών θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της παγκόσμιας προσφοράς κατά 8 έως 10 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως.
Με άλλα λόγια, οι εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να περιορίσουν μέρος της ζημιάς, αλλά δεν είναι αρκετές για να αντικαταστήσουν πλήρως έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς κόμβους του κόσμου.
Πώς μπορεί το Ιράν να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ
Αν και ένα πλήρες στρατιωτικό μπλόκο θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, ειδικοί επισημαίνουν ότι το Ιράν διαθέτει αρκετά μέσα για να διαταράξει σοβαρά τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.
Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους θα ήταν η τοποθέτηση ναρκών στη θάλασσα, χρησιμοποιώντας ταχύπλοα σκάφη ή υποβρύχια. Ακόμη και περιορισμένη ναρκοθέτηση θα μπορούσε να αναγκάσει τα δεξαμενόπλοια να σταματήσουν τη διέλευση, μέχρι να εξασφαλιστεί η ασφάλεια των θαλάσσιων οδών.
Παράλληλα, το Ιράν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει:
- ταχύπλοα σκάφη οπλισμένα με αντιπλοϊκούς πυραύλους
- μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones)
- υποβρύχια και ημιβυθιζόμενα σκάφη
- επιθέσεις με πυραύλους από την ακτή
Οι Φρουροί της Επανάστασης διαθέτουν στόλο μικρών και ευέλικτων σκαφών που μπορούν να κινηθούν γρήγορα στα νερά του περάσματος.
Ωστόσο, μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση στρατιωτική απάντηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι θα προστατεύσουν την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Ανάλογο σκηνικό είχε σημειωθεί στα τέλη της δεκαετίας του 1980, κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, όταν επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια οδήγησαν στον λεγόμενο «πόλεμο των τάνκερ». Τότε αμερικανικά πολεμικά πλοία συνόδευαν εμπορικά πλοία στον Περσικό Κόλπο, σε μία από τις μεγαλύτερες ναυτικές επιχειρήσεις μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι επιπτώσεις στις τιμές πετρελαίου και στο παγκόσμιο εμπόριο
Ακόμη και η απλή απειλή για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ αρκεί για να προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι εάν τα πλοία αρχίσουν να αποφεύγουν τη διέλευση, το κόστος μεταφοράς πετρελαίου θα εκτιναχθεί, καθώς:
- οι ασφαλιστικές εταιρείες αυξάνουν δραματικά τα ασφάλιστρα
- πολλά δεξαμενόπλοια θα παραμείνουν αγκυροβολημένα μέχρι να εξομαλυνθεί η κατάσταση
Ήδη, σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς ναυτιλίας, το κόστος ναύλωσης ενός υπερδεξαμενόπλοιου για μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα έχει σχεδόν διπλασιαστεί, ξεπερνώντας τις 400.000 δολάρια την ημέρα.
Οι επιπτώσεις θα ήταν ιδιαίτερα ισχυρές για τις ασιατικές οικονομίες. Περίπου το 82% του πετρελαίου που περνά από τα Στενά του Ορμούζ κατευθύνεται προς την Ασία, με μεγάλους εισαγωγείς την Κίνα, την Ινδία και την Ιαπωνία.
Αύξηση στις παγκόσμιες τιμές του πετρελαίου θα μπορούσε να οδηγήσει τελικά σε ακριβότερα προϊόντα σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς πολλές βιομηχανίες εξαρτώνται άμεσα από το ενεργειακό κόστος.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ θεωρούνται το πιο ευαίσθητο σημείο της παγκόσμιας ενέργειας
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα ακόμη θαλάσσιο πέρασμα. Για τους ειδικούς της ενέργειας αποτελούν εδώ και δεκαετίες τον πιο κρίσιμο «λαιμό μπουκαλιού» της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου.
Το σημείο αυτό συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα και αποτελεί τη βασική πύλη εξαγωγής για τις μεγαλύτερες πετρελαιοπαραγωγές χώρες του πλανήτη. Σαουδική Αραβία, Ιράκ, Κουβέιτ, Κατάρ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε αυτό το πέρασμα για να διοχετεύσουν την ενέργειά τους στις διεθνείς αγορές.
Παρά τη στρατηγική του σημασία, το πλάτος του είναι σχετικά μικρό. Στο στενότερο σημείο του, το πέρασμα περιορίζεται σε περίπου 33 χιλιόμετρα, ενώ οι θαλάσσιοι διάδρομοι ναυσιπλοΐας που χρησιμοποιούν τα δεξαμενόπλοια είναι ακόμη πιο περιορισμένοι.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και περιορισμένες στρατιωτικές ενέργειες, επιθέσεις σε πλοία ή ναρκοθέτηση θα μπορούσαν να δημιουργήσουν σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα.
Γι' αυτό και κάθε ένταση στην περιοχή παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή από τις διεθνείς αγορές. Οι επενδυτές γνωρίζουν ότι ακόμη και μια προσωρινή διακοπή της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσίδα αντιδράσεων στις τιμές της ενέργειας και στο παγκόσμιο εμπόριο.
Με άλλα λόγια, πρόκειται για ένα μικρό γεωγραφικό σημείο με τεράστια γεωπολιτική και οικονομική βαρύτητα για ολόκληρο τον πλανήτη.
Για τον λόγο αυτό, κάθε νέα ένταση στην περιοχή του Περσικού Κόλπου επαναφέρει το ίδιο ερώτημα: αν η κρίση κλιμακωθεί, θα μπορούσαν πράγματι να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ;
Η απάντηση των ειδικών είναι ότι ένα πλήρες μπλόκο ίσως να μην μπορεί να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ακόμη και μια προσωρινή διαταραχή όμως θα ήταν αρκετή για να προκαλέσει ισχυρό σοκ στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
