Ο πόλεμος στην Ουκρανία και η νέα εποχή των πεδίων μάχης

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google

Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει συχνά συγκριθεί με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο λόγω των βίαιων επιθέσεων του πεζικού και των απωλειών. Ωστόσο, η ιδέα ότι θα μπορούσε, με οποιονδήποτε τρόπο, να ξεπεράσει μια σύγκρουση τόσο μακρά και αιματηρή, φαινόταν κάποτε αδιανόητη.

Αυτό ακριβώς συνέβη την Πέμπτη 11 Ιουνίου. Ο πόλεμος στην Ουκρανία - ο οποίος έφτασε τις 1.569 ημέρες, δηλαδή πάνω από τέσσερα χρόνια και τρεις μήνες - έχει πλέον ξεπεράσει σε διάρκεια τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, γράφουν οι New York Times.

Όταν ο πρόεδρος της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν, έστειλε τα στρατεύματά του στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, πίστευε ότι η χώρα θα «έπεφτε» μέσα σε λίγες μέρες. Αφού η Ουκρανία απώθησε τους Ρώσους και η σύγκρουση μετατράπηκε σε πόλεμο εξάντλησης, ακόμη και πολλοί από όσους πολεμούσαν δεν μπορούσαν να φανταστούν ότι θα διαρκούσε τόσο πολύ.

«Σκέφτηκα ότι ίσως θα διαρκέσει δύο ή τρία χρόνια και μετά οι πολιτικοί θα βρουν κάποιο είδος συναίνεσης», είπε ένας Ουκρανός στρατιώτης, ο οποίος, για λόγους ασφαλείας, έδωσε μόνο το διακριτικό του, «France», μια αναφορά στο παρελθόν του στη Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων.

Όμως, ο πόλεμος συνεχίζεται και, με τις ειρηνευτικές συνομιλίες σε αδιέξοδο, δε δείχνει κανένα σημάδι ότι θα τελειώσει σύντομα. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι περίπου οι μισοί Ουκρανοί πιστεύουν ότι δεν θα τελειώσει πριν από το επόμενο έτος, κάτι που θα τον έφερνε πιο κοντά σε ένα άλλο όριο: τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, ο οποίος διήρκεσε έξι χρόνια. Και υπάρχουν πολλοί Ουκρανοί που θα υποστήριζαν ότι ο τρέχων πόλεμος ξεκίνησε πραγματικά το 2014, όταν τα ρωσικά στρατεύματα κατέλαβαν την Κριμαία.

Ομοιότητες, διαφορές και το στοιχείο - κλειδί

Οι ιστορικοί προειδοποιούν ότι η σύγκριση με τους δύο παγκόσμιους πολέμους έχει όρια. Η παγκόσμια κλίμακα αυτών των συγκρούσεων, στις οποίες εμπλέκονται πολλά μέτωπα και στρατοί, καθιστά δύσκολη τη σύγκριση όσον αφορά τις απώλειες και τη στρατιωτική ισχύ. Η Ουκρανία δεν υπήρχε ως χώρα κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ωστόσο, ο πόλεμος στην Ουκρανία, όπως και ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, είναι πιθανό να καταταχθεί μεταξύ των συγκρούσεων με τις σημαντικότερες επιπτώσεις στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία, δήλωσε ο Ουκρανός ιστορικός, Γιαροσλάβ Χρίτσακ. Και οι δύο πόλεμοι μεταμόρφωσαν τη γεωπολιτική της Ευρώπης, αναδιαμορφώνοντας τις στρατιωτικές συμμαχίες και οδηγώντας σε μια ενίσχυση της άμυνας που δεν είχε παρατηρηθεί εδώ και δεκαετίες.

Στρατιωτικοί αναλυτές επισημαίνουν εξάλλου ότι και οι δύο συγκρούσεις αναδιαμόρφωσαν τη φύση του πολέμου μέσω της εισαγωγής νέων τεχνολογιών - αεροπλάνα και άρματα μάχης πριν από έναν αιώνα - σήμερα, drones στον αέρα, στη θάλασσα και στη ξηρά. Και στις δύο περιπτώσεις, οι εξελίξεις έκαναν τον πόλεμο ακόμη πιο βίαιο για τους ανθρώπους.

«Από πολλές απόψεις, αυτός ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι αυτός που μοιάζει περισσότερο με τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», δήλωσε ο Γάλλος Μισέλ Γκόγια, πρώην συνταγματάρχης και στρατιωτικός ιστορικός.

Η σύγκριση ξεκινά από την αρχική φάση και των δύο πολέμων. Το 1914, οι Γερμανοί ξεκίνησαν μια ταχεία επίθεση προς το Παρίσι με την ελπίδα να εξασφαλίσουν μια γρήγορη νίκη. Οι ρωσικές δυνάμεις είχαν τον ίδιο στόχο όταν έσπευσαν προς το Κίεβο, την πρωτεύουσα της Ουκρανίας, το 2022. Και στις δύο περιπτώσεις, οι επιτιθέμενοι πλησίασαν τον στόχο τους, αλλά τελικά απωθήθηκαν.

Τελικά και οι δύο πόλεμοι κατέληξαν σε κυρίως στατικές μάχες κατά μήκος ενός σε μεγάλο βαθμό «παγωμένου μετώπου». Όταν οι στρατιώτες στο ουκρανικό πεδίο μάχης οχυρώθηκαν σε χαρακώματα και καταφύγια στα τέλη του 2022, οι ιστορικοί το περιέγραψαν ως επιστροφή στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Οι σκηνές από τα χαρακώματα της ανατολικής Ουκρανίας θύμιζαν έντονα εκείνες της βόρειας Γαλλίας έναν αιώνα νωρίτερα. Οι ουκρανικές και οι ρωσικές δυνάμεις συχνά χωρίζονταν μόνο από μερικές εκατοντάδες μέτρα, ενώ μερικές φορές βρίσκονταν τόσο κοντά που μπορούσαν να δουν η μία την άλλη. Οι επιθέσεις ξεκινούσαν με πυροβολισμούς πυροβολικού για να καθηλώσουν τον αντίπαλο και ακολουθούσε η έφοδος των εχθρικών χαρακωμάτων από διμοιρίες πεζικού.

«Γενικά, όταν το μέτωπο παγώνει, επιστρέφεις στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», είπε ο κ. Γκόγια. Και στους δύο πολέμους, πρόσθεσε, ήταν η ένταση της πυροβολικής δύναμης, κυρίως του πυροβολικού, που ανάγκασε τους στρατούς να καταφύγουν στα χαρακώματα. «Θάβεσαι για να προστατευτείς», είπε.

Αυτός ο υπολογισμός άλλαξε αργότερα στην Ουκρανία με την εισαγωγή μιας νέας κατηγορίας όπλων: τα drones. Τα δίκτυα ανοιχτών χαρακωμάτων έγιναν ανασφαλή, καθώς τα drones παρακολουθούσαν το πεδίο της μάχης όλο το 24ωρο και χτυπούσαν με μεγαλύτερη ακρίβεια από τα πυροβόλα.

Τώρα, λένε οι Ουκρανοί στρατιώτες, αντί για εκτεταμένα συστήματα χαρακωμάτων, καταφεύγουν σε υπόσκαφα που φιλοξενούν όχι περισσότερους από μια χούφτα στρατιώτες. Τέτοια οχυρά είναι αρκετά μικρά ώστε να είναι δύσκολο να εντοπιστούν από τον ουρανό και αρκετά βαθιά ώστε να αντέχουν σε επιθέσεις. Ένας στρατιώτης που ενεργεί μόνος του συχνά σκάβει μια θέση ελάχιστα μεγαλύτερη από ένα όρυγμα.

Σε μια πρόσφατη συνέντευξη κοντά στο νότιο μέτωπο της Ουκρανίας, ένας Ουκρανός διοικητής, ο οποίος επίσης έδωσε μόνο το διακριτικό του, «Sour», για λόγους ασφαλείας, θυμήθηκε πώς οι δυνάμεις του έπρεπε να εισβάλουν τέσσερις φορές σε ένα καλά οχυρωμένο ρωσικό οχυρό πριν αναγκάσουν τον στρατιώτη που βρισκόταν μέσα να παραδοθεί.

Το οχυρό είχε ορθογώνιες γωνίες ενισχυμένες με μεταλλικά φύλλα, σχεδιασμένα να απορροφούν το ωστικό κύμα μιας έκρηξης, είπε.

Ο διοικητής, ο οποίος ηγείται του 5ου Κέντρου της Διεθνούς Λεγεώνας, που αποτελεί μέρος των δυνάμεων στρατιωτικής πληροφορίας της Ουκρανίας, ανέφερε ότι μετέφερε τον αιχμάλωτο Ρώσο στρατιώτη στο πεδίο ασκήσεων της μονάδας του και του ζήτησε να σκάψει μια παρόμοια θέση, ώστε να μελετήσει τον τρόπο κατασκευής της.

«Σε αυτό το περιβάλλον, οι άνθρωποι που σκάβουν επιβιώνουν περισσότερο και παραμένουν πιο ασφαλείς», είπε ο «France».

Καθώς τα drones έχουν καταλάβει το πεδίο της μάχης, τα δίκτυα αντιμαχόμενων χαρακωμάτων τύπου Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, που χωρίζονται από μια στενή ζώνη ασφαλείας, έχουν δώσει τη θέση τους σε μια αμφισβητούμενη περιοχή μάχης πλάτους χιλιομέτρων, διάσπαρτη με ορύγματα. Σε αυτή την «ζώνη θανάτου», κάθε κίνηση γίνεται γρήγορα στόχος των drones.

Οι μεγάλης κλίμακας επιθέσεις στρατευμάτων, όπως αυτές που είδαμε πριν από έναν αιώνα, έχουν καταστεί σχεδόν αδύνατες υπό το συνεχές βλέμμα των drones. Τέτοιες επιθέσεις έχουν αντικατασταθεί από επιθέσεις μόνο ενός ή δύο στρατιωτών.

Τα άρματα μάχης, που εισήχθησαν για πρώτη φορά το 1916, εξακολουθούσαν να αποτελούν ένα φοβερό όπλο στα πρώτα χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία. Σήμερα χρησιμοποιούνται σπάνια, καθώς το μέγεθός τους τα καθιστά εύκολο στόχο για τα drones, αν και ορισμένα άρματα μάχης έχουν εξοπλιστεί με προστατευτικά μεταλλικά κλουβιά που τα μετατρέπουν σε οχήματα τύπου «Mad Max».

Ενώ το σημερινό πεδίο μάχης μοιάζει όλο και λιγότερο με αυτό πριν από έναν αιώνα, η κλίμακα της καταστροφής φαίνεται εντυπωσιακά παρόμοια. Στα ουκρανικά στρατηγικά κέντρα κοντά στο μέτωπο, ζωντανές εικόνες από αναγνωριστικά drones δείχνουν σκηνές που θυμίζουν τα πεδία μάχης του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου: δέντρα κομματιασμένα, κατεστραμμένα σπίτια και χωράφια γεμάτα κρατήρες από οβίδες.

Οι ανθρώπινες απώλειες

Είναι δύσκολο να συγκριθούν οι απώλειες, δεδομένης της διαφοράς κλίμακας μεταξύ των δύο πολέμων. Πριν από έναν αιώνα, εκατομμύρια στρατιώτες στάλθηκαν στη μάχη σε πολλαπλά μέτωπα στην Ευρώπη. Σήμερα, οι εμπλεκόμενες δυνάμεις αριθμούν εκατοντάδες χιλιάδες. Περίπου 9 έως 11 εκατομμύρια στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σε σύγκριση με περίπου μισό εκατομμύριο στην Ουκρανία μέχρι στιγμής.

Ωστόσο, στρατιωτικοί αναλυτές και αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων και ο ναύαρχος Πιερ Βαντιέ, ο οποίος κατέχει τη θέση του Ανώτατου Διοικητή Μετασχηματισμού των Συμμάχων στο ΝΑΤΟ, αναφέρουν ότι τα drones έχουν καταστήσει το ουκρανικό πεδίο μάχης θανατηφόρο σε επίπεδα συγκρίσιμα με αυτά του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο ναύαρχος Βαντιέ προέβη στη σύγκριση αυτή μετά από μια ερευνητική επίσκεψη στην Ουκρανία την άνοιξη.

Η στρατηγική στο πεδίο

Οι μάχες στην Ουκρανία είναι τόσο σκληρές, ώστε η ρωσική προέλαση έχει κατά καιρούς εξελιχθεί πιο αργά από ό,τι σε ορισμένες από τις πιο αδιέξοδες μάχες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ρωσική επίθεση στο Ποκρόφσκ, μια πόλη της ανατολικής Ουκρανίας που κατέλαβε πλήρως πρόσφατα, προχώρησε με μέσο ρυθμό περίπου 75 μέτρων την ημέρα, πιο αργά από ό,τι στην αιματηρή Μάχη του Σομ κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, σύμφωνα με ανάλυση του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών, ενός think tank με έδρα την Ουάσιγκτον.

Το ερώτημα τώρα είναι αν κάποια από τις δύο πλευρές μπορεί να σπάσει το αδιέξοδο.

Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Σύμμαχοι επικράτησαν συνδυάζοντας την οικονομική πίεση στη Γερμανία μέσω ενός αυστηρού ναυτικού αποκλεισμού με τη στρατιωτική πίεση μέσω αδιάκοπων επιθέσεων.

Η στρατηγική της Ουκρανίας για τον τερματισμό του πολέμου φέρει κάποια στοιχεία αυτής της προσέγγισης.

Οι επιθέσεις με drones εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων της Ρωσίας, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της οικονομίας της, έχουν ως στόχο να περιορίσουν την ικανότητα της Μόσχας να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο. Το Κίεβο δεν διαθέτει το ανθρώπινο δυναμικό για να επαναλάβει τις επιθέσεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά έχει πλημμυρίσει το πεδίο της μάχης με μικρά επιθετικά drones, με την ελπίδα να προκαλέσει απώλειες στον ρωσικό στρατό.

«Αυτό είναι ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλά με drones», δήλωσε ο ιστορικός Γιαροσλάβ Χρίτσακ.

Κάνε κλικ και δες περισσότερο
Flash.gr στην αναζήτηση της Google