Πώς θα λειτουργήσει το πλαφόν σε καύσιμα και τρόφιμα: Τα προϊόντα της λίστας και τα πρόστιμα

Η κυβέρνηση προχωρά στην επιβολή νέου πλαφόν  στο περιθώριο κέρδους για καύσιμα, τρόφιμα και βασικά είδη πρώτης ανάγκης, σε μια προσπάθεια να αποτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας σε μια περίοδο έντονης διεθνούς αβεβαιότητας.

Το μέτρο αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή άμεσα και θα ισχύσει αρχικά για τρεις μήνες, έως τον Ιούνιο, ενώ οι παραβάτες θα βρίσκονται αντιμέτωποι με πρόστιμα που φθάνουν έως και τα 5 εκατομμύρια ευρώ.

Στόχος της κυβέρνησης είναι να δημιουργηθεί ένα σταθερό πλαίσιο στην αγορά και ένας αντικειμενικός μηχανισμός ελέγχου των περιθωρίων κέρδους, ώστε να περιοριστούν τα «παράθυρα κερδοσκοπίας» που συχνά ανοίγουν σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης, όπως αυτή που καταγράφεται σήμερα στη Μέση Ανατολή.

Με απλά λόγια, το κράτος βάζει «ταβάνι» στο πόσο μπορούν να κερδίζουν επιχειρήσεις και καταστήματα σε βασικά προϊόντα, ώστε η διεθνής κρίση να μην μετατραπεί σε αφορμή για υπερβολικές αυξήσεις τιμών.

Δύο διαφορετικά μοντέλα πλαφόν

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις των υπουργών, το νέο σύστημα θα λειτουργεί με δύο διαφορετικές λογικές, ανάλογα με το προϊόν.

Στα καύσιμα  θα τεθεί συγκεκριμένο ανώτατο ποσό κέρδους ανά λίτρο. Δηλαδή, για αμόλυβδη 95 οκτανίων και πετρέλαιο κίνησης θα υπάρχει ξεκάθαρο όριο σε λεπτά του ευρώ, που δεν θα μπορεί να ξεπεραστεί.

Στα τρόφιμα και στα βασικά είδη, αντίθετα, το πλαφόν θα υπολογίζεται με βάση τον μέσο όρο κερδοφορίας που είχαν οι επιχειρήσεις το 2025.

Με αυτό το μοντέλο το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να δημιουργήσει ένα πιο «δίκαιο» σύστημα ελέγχου, ώστε να αποφεύγονται στρεβλώσεις στην αγορά.

Πλαφόν στα καύσιμα σε δύο επίπεδα

Η μεγαλύτερη ανησυχία της κυβέρνησης αφορά τις τιμές των καυσίμων, οι οποίες ήδη εμφανίζουν ανοδικές πιέσεις λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.

Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ και οι επιθέσεις του Ιράν σε ενεργειακές εγκαταστάσεις του Κόλπου οδήγησαν την τιμή του πετρελαίου Brent ακόμη και κοντά στα 120 δολάρια το βαρέλι, κάτι που μεταφέρεται σταδιακά σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Για τον λόγο αυτό το πλαφόν θα εφαρμοστεί σε δύο επίπεδα:

• στις εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών
• στα πρατήρια καυσίμων

Σύμφωνα με κυβερνητικές ανακοινώσεις τα όρια που επιβάλλονται είναι:

• έως 5 λεπτά ανά λίτρο για τις εταιρείες εμπορίας
• έως 12 λεπτά ανά λίτρο για τα πρατήρια καυσίμων

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι αν ένα πρατήριο αγοράζει βενζίνη και την πουλάει στον καταναλωτή, δεν θα μπορεί να βάζει κέρδος πάνω από 12 λεπτά στο λίτρο. Αν εντοπιστεί μεγαλύτερο περιθώριο, θα επιβάλλονται πρόστιμα.

Για παράδειγμα:

Αν η τιμή αναφοράς της αμόλυβδης είναι 1,78 ευρώ το λίτρο, τότε μια αύξηση έως 5 λεπτά θα μπορούσε να την οδηγήσει περίπου στα 1,83 ευρώ.
Αν η τιμή αναφοράς βρίσκεται στα 1,85 ευρώ, τότε το ανώτατο επίπεδο, με βάση το ίδιο πλαίσιο, θα διαμορφωνόταν περίπου στα 1,90 ευρώ το λίτρο.

Πλαφόν στα τρόφιμα με βάση την περσινή χρονιά

Διαφορετικός θα είναι ο τρόπος υπολογισμού του πλαφόν στα τρόφιμα και στα βασικά είδη.  Το όριο θα βασίζεται στον μέσο όρο κερδοφορίας που είχαν οι επιχειρήσεις μέσα στο 2025.

Στην προηγούμενη εφαρμογή του μέτρου (2022–2025) το σημείο αναφοράς ήταν ο Δεκέμβριος του 2021. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, αυτό δημιούργησε στρεβλώσεις, καθώς ένας μόνο μήνας δεν αποτυπώνει πάντα την πραγματική εικόνα της αγοράς.

Με το νέο σύστημα λαμβάνεται υπόψη ολόκληρη η περσινή χρονιά, κάτι που – σύμφωνα με το οικονομικό επιτελείο – δημιουργεί πιο ρεαλιστική βάση σύγκρισης.

Ποια προϊόντα μπαίνουν στο πλαφόν

Η λίστα των προϊόντων που μπαίνουν στο πλαφόν βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο γνωστό «καλάθι του νοικοκυριού», ωστόσο έχει προηγηθεί νέο «ξεκαθάρισμα» κατηγοριών.

• αμυλούχα προϊόντα (ρύζι, ψωμί, φρυγανιές, μακαρόνια, αλεύρι)
• κρέας (μοσχάρι, χοιρινό, πουλερικά)
• αλλαντικά (γαλοπούλα, πάριζα)
• γαλακτοκομικά (φρέσκο γάλα, γιαούρτι, τυριά)
• λίπη και έλαια (ελαιόλαδο, ηλιέλαιο, μαργαρίνη)
• κατεψυγμένα τρόφιμα (ψάρια και λαχανικά)
• ροφήματα (καφές, κακάο, χυμοί)
• όσπρια (φακές, φασόλια, ρεβίθια)
• ζάχαρη και σοκολάτα
• παιδικές τροφές
• είδη προσωπικής υγιεινής
• καθαριστικά σπιτιού (απορρυπαντικά πλυντηρίου, υγρά πιάτων, χλωρίνες, χαρτί υγείας)
• πάνες για μωρά.

Με απλά λόγια, το μέτρο αγγίζει σχεδόν όλα τα βασικά προϊόντα που μπαίνουν καθημερινά στο «καλάθι» ενός νοικοκυριού.

Η κυβέρνηση ελπίζει ότι με το πλαφόν και τους εντατικούς ελέγχους θα αποτραπούν αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών και θα περιοριστεί η πίεση στο εισόδημα των πολιτών σε μια περίοδο που οι διεθνείς εξελίξεις απειλούν να μεταφέρουν νέα κύματα ανατιμήσεων στην αγορά.