Στο χείλος της σύγκρουσης ΗΠΑ και Ιράν – Ο ρόλος «κλειδί» της Τουρκίας

Η ένταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν κλιμακώνεται επικίνδυνα, με απειλές, στρατιωτικές κινήσεις και διπλωματικό παρασκήνιο να συνθέτουν ένα σκηνικό εύθραυστης ισορροπίας τρόμου στη Μέση Ανατολή.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει απευθύνει σαφές τελεσίγραφο προς την Τεχεράνη, προειδοποιώντας ότι «ο χρόνος της τελειώνει», την ώρα που η Ουάσινγκτον ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή. Όπως αναφέρουν Αμερικανοί αξιωματούχοι, βασικός στόχος είναι η προστασία των αμερικανικών βάσεων από ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα. Ο ίδιος ο Τραμπ δηλώνει πάντως ότι «ελπίζει να μη χρειαστεί» να διατάξει στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν.

Η Τουρκία στο ρόλο του διαμεσολαβητή

Την ίδια στιγμή, η Τουρκία επιχειρεί να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο στις διπλωματικές προσπάθειες αποκλιμάκωσης. Η Άγκυρα επαναλαμβάνει την αντίθεσή της σε οποιαδήποτε στρατιωτική επίθεση κατά του Ιράν, επιδιώκοντας αφενός τη σταθερότητα στην περιοχή και αφετέρου τη διασφάλιση των εθνικών της συμφερόντων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο μαζικών προσφυγικών ροών προς τα ανατολικά της σύνορα σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της τουρκικής Hurriyet, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φέρεται να πρότεινε τη σύγκληση τριμερούς συνάντησης σε ανώτατο επίπεδο μεταξύ Τουρκίας, Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής συνομιλίας που είχε με τον Ντόναλντ Τραμπ. Κατά την ίδια πηγή, ο Τούρκος πρόεδρος ξεκαθάρισε ότι η διπλωματική οδός αποτελεί τη μόνη βιώσιμη λύση, απορρίπτοντας το ενδεχόμενο στρατιωτικής σύγκρουσης.

Εντατικό διπλωματικό παρασκήνιο

Το ρεπορτάζ αναφέρει ότι η τουρκική διπλωματία κινήθηκε με αυξημένη ένταση σε ένα ιδιαίτερα κρίσιμο δεκαήμερο. Ο Χακάν Φιντάν είχε συνεχείς επαφές τόσο με την Ουάσινγκτον όσο και με την Τεχεράνη, συνομιλώντας με ανώτατους αξιωματούχους και των δύο πλευρών.

Κατά την τουρκική εκτίμηση, ένα περιορισμένο βήμα προσέγγισης από το Ιράν, όπως συνεργασία με τις ΗΠΑ σε τομείς όπως η ενέργεια ή η τεχνολογία, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επανεκκίνηση των συνομιλιών. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι μια τέτοια κίνηση θα έπρεπε να συνοδεύεται από χειρονομία καλής θέλησης εκ μέρους της Τεχεράνης, ικανή να γίνει αποδεκτή και στο εσωτερικό της χώρας.

Αμερικάνικες απαιτήσεις προς το Ιράν

Στον πυρήνα της αμερικανικής πίεσης βρίσκονται τρεις βασικές απαιτήσεις προς το Ιράν, με κυριότερη τον πλήρη τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου. Η Ουάσινγκτον χαρακτηρίζει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα υπαρξιακή απειλή για τη σταθερότητα της περιοχής και ζητά πρόσθετες εγγυήσεις, όπως νέους περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα της χώρας.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ξεκαθαρίζει ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ διατηρεί το δικαίωμα της «προληπτικής άμυνας», υπογραμμίζοντας πως σε περίπτωση αξιόπιστων πληροφοριών για επικείμενη επίθεση κατά αμερικανικών δυνάμεων, η απάντηση θα είναι άμεση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν περίπου 50.000 στρατιώτες σε βάσεις στη Μέση Ανατολή, με περίπου 10.000 να σταθμεύουν στην αεροπορική βάση al-Udeid στο Κατάρ. Πρόσφατες δορυφορικές εικόνες καταγράφουν νέες κατασκευές στην περιοχή, οι οποίες, σύμφωνα με στρατιωτικούς αναλυτές, υποδηλώνουν την εγκατάσταση πρόσθετων αντιαεροπορικών συστημάτων.

«Έτοιμη» δηλώνει η Τεχεράνη

Απέναντι στην αμερικανική κλιμάκωση, το Ιράν στέλνει μήνυμα διπλής ανάγνωσης. Από τη μία εμφανίζεται ανοιχτό σε διαπραγματεύσεις, από την άλλη προειδοποιεί ότι οι ένοπλες δυνάμεις του βρίσκονται σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι οι δυνάμεις της χώρας είναι «με το δάχτυλο στη σκανδάλη» και έτοιμες να απαντήσουν «άμεσα και δυναμικά» σε οποιαδήποτε επίθεση κατά της ιρανικής επικράτειας, χωρίς ωστόσο να αποκλείει το ενδεχόμενο νέας συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Παράλληλα, ο ιρανικός στρατός προειδοποιεί ότι η απάντηση σε κάθε εισβολή θα είναι «συντριπτική». Την ίδια ώρα, η αμερικανική πλευρά αποφεύγει να δώσει σαφείς απαντήσεις για το τι θα ακολουθήσει σε περίπτωση κατάρρευσης του ιρανικού καθεστώτος, με τον Μάρκο Ρούμπιο να παραδέχεται ότι δεν υπάρχει «απλή απάντηση» για το μέλλον της χώρας.

Παρά τη σκληρή ρητορική, η Τεχεράνη διατηρεί ανοιχτό το παράθυρο των διαπραγματεύσεων, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν εμπιστεύεται τις προθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ.