Anopheles stephensi και anopheles gambiae είναι δύο είδη κουνουπιών του γένους anopheles (κώνωψ ο ανωφελής), υπεύθυνα για τη μετάδοση της ελονοσίας που προκαλεί περίπου 1,5 – 2,7 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως.


Από την ελονοσία μαστίζονται ιδιαίτερα η Αφρική, η Ν. Αμερική καθώς και η ΝΑ. Ασία. Το 90% των κρουσμάτων ελονοσίας παρατηρούνται στην Αφρική και υπεύθυνο για τη μετάδοση είναι το ενδημικό είδος anopheles gambiae. Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ιδιαίτερα πλήττεται ο παιδικός πληθυσμός, συγκεκριμένα κάθε 30 δευτερόλεπτα ένα παιδί πεθαίνει από ελονοσία. Η αρρώστια προκαλεί πυρετό, μυϊκή ακαμψία, ρίγη και εφίδρωση.


Υπεύθυνα για τη μετάδοση της αρρώστιας είναι τα πλασμώδια της ελονοσίας. Τα πλασμώδια είναι αμοιβαδοειδή ενδοκυττάρια παράσιτα. Τα παράσιτα είναι πιο σύνθετοι οργανισμοί από τους ιούς και τα βακτήρια, με πυρήνα που διαχωρίζεται από το κυτταρόπλασμα. Ζουν μέσα ή πάνω σε κάποιον οργανισμό, τρέφονται από αυτόν και του προκαλούν βλάβες. Ο κύκλος ζωής τους περιλαμβάνει τουλάχιστον δύο οργανισμούς, τον ξενιστή, μέσα στον οποίο αναπτύσσονται, και το φορέα που είναι το μέσο μετάδοσής τους από ξενιστή σε ξενιστή.


Τα πλασμώδια δεν μπορούν να επιβιώσουν στα κουνούπια σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες από 38 oC ούτε σε μικρότερες από 15,5 oC, χρειάζονται επίσης και υγρασία μεγαλύτερη από 55%.Υπάρχουν 120 είδη πλασμωδίων, εκ των οποίων 4 είδη προσβάλλουν τον άνθρωπο: το plasmodium ovax που είναι το συχνότερο, το plasmodium ovale, το plasmodium malariae και το plasmodium falciparum που είναι και το πιο επικίνδυνο.


Από τη στιγμή που ένα κουνούπι θα τσιμπήσει ένα μολυσμένο άτομο, μια πολύπλοκη διαδικασία συντελείται και τα πλασμώδια περνούν από διάφορα στάδια ζωής μέχρι να μεταδοθούν σε κάποιο άλλο άτομο.


Από τα 400 είδη του κουνουπιού anopheles μόνο 20 είναι φορείς των πλασμωδίων της ελονοσίας και από αυτά μόνο 4 τρέφονται με ανθρώπινο αίμα. Ενώ τα αρσενικά είναι ακίνδυνα, τα θηλυκά είναι αυτά που μεταφέρουν την ελονοσία, επειδή τρέφονται με αίμα όταν εγκυμονούν.


Το 1897 ο Ronald Ross για πρώτη φορά εντόπισε το ρόλο του κώνωπος του ανωφελούς στη μετάδοση της ελονοσίας.


Καθώς η ελονοσία αποτελεί μάστιγα για τις τροπικές και υποτροπικές περιοχές και τα ανθελονοσιακά φάρμακα καθίστανται αναποτελεσματικά απέναντι στην αντίσταση των πλασμωδίων, τα κουνούπια, δε, έχουν αυξήσει την αντοχή τους στα εντομοκτόνα, η γενετική μηχανική βρίσκεται στο δρόμο της μετάλλαξης των κουνουπιών, έτσι ώστε αυτά να ελέγχουν βιολογικά τη διάδοση των πλασμωδίων.


Οι προσπάθειες εστιάζονται στην αλλαγή του ανοσοποιητικού συστήματος των κουνουπιών, ώστε να μη μεταφέρουν τα πλασμώδια της ελονοσίας ή στην τροποποίηση της όσφρησής τους, ώστε να προτιμούν να τσιμπούν τα ζώα παρά τους ανθρώπους ή στην επιλεκτική δημιουργία στείρων θηλυκών κουνουπιών, γεγονός που θα μείωνε τους φορείς των πλασμωδίων.


Μια επιστημονική ομάδα που αποτελείται από Βρετανούς, Γερμανούς και Ελληνες ερευνητές του Imperial College London, του European Molecular Biology Laboratory και του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας της Κρήτης αντίστοιχα, κατάφερε να αλλάξει το γενετικό κώδικα του είδους anopheles stephensi μεταφέροντας το γονίδιο μιας φθορίζουσας πρωτεΐνης στο DNA του. Τα κουνούπια που έχουν υποστεί την επέμβαση αυτή, γίνονται πράσινα κάτω από την επίδραση υπεριώδους φωτισμού, ενδεικτικό στοιχείο ότι τα ξένα γονίδια ενσωματώθηκαν. Η μεταφορά έγινε με τη βοήθεια ενός μεταθετού στοιχείου με το όνομα Minos που έχει κατασκευαστεί στο Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας στην Κρήτη. Το στοιχείο Minos είναι ένα τμήμα του DNA που μπορεί να αναπαραχθεί σε άλλη θέση στα χρωμοσώματα ενός οργανισμού. Η εισαγωγή του ξένου DNA έγινε στο έμβρυο του κουνουπιού και αυτό μεταφέρθηκε στα χρωμοσώματα της προνύμφης.


Σύμφωνα με το μοριακό εντομολόγο Andrea Crisanti, που ανήκει στην ομάδα του Imperial College του Λονδίνου, μέσα σε περίπου 6 χρόνια το κουνούπι anopheles stephensi θα είναι ανίκανο να μεταφέρει το πλασμώδιο της ελονοσίας. Το επίτευγμα θεωρείται πολύ θετικό βήμα μετά τη 15 ετή προσπάθεια για δημιουργία ενός διαγενετικού κουνουπιού. Οι ερευνητές προσδοκούν ότι αυτή η τεχνική θα εφαρμοστεί επιτυχώς και στο είδος anopheles gambiae.


Η τεχνική τροποποίησης του γενετικού κώδικα των εντόμων έχει εφαρμοστεί ξανά στο παρελθόν. Τα κουνούπια, όμως, παρουσίαζαν αντίσταση στην τεχνική αυτή, γιατί η διαδικασία σκλήρυνσης του εμβρυϊκού υμένα ήταν τόσο γρήγορη που έκανε δύσκολη την εμφύτευση των γονιδίων, πρόβλημα που στην παρούσα προσπάθεια ξεπεράστηκε, γιατί ακολουθήθηκε μια ειδική διαδικασία επιβράδυνσης της ωρίμανσης των εμβρύων.


Στην προσπάθεια δημιουργίας νέων φαρμάκων και εμβολίων κατά της ελονοσίας, οι ερευνητές πειραματίζονται πάνω στην κοινώς ονομαζόμενη &#39&#39μύγα του ξυδιού&#39&#39 Drosophila melanogaster.
Στο πλαίσιο ενός άλλου επιστημονικού πειράματος μετέδωσαν τα πλασμώδια της ελονοσίας στη μύγα &#39&#39πειραματόζωο&#39&#39, για να μελετήσουν τον τρόπο με τον οποίο κάποια γονίδιά της αλληλεπιδρούν με τα πλασμώδια, και κατά αναλογία να ψάξουν για τα αντίστοιχα γονίδια στα κουνούπια. Ο πειραματισμός αυτός είναι εύκολη υπόθεση στη Drosophila melanogaster δεδομένου ότι οι ερευνητές έχουν για το έντομο αυτό περισσότερα στοιχεία από κάθε άλλο, αφού έχουν αποκρυπτογραφήσει ολόκληρο το γονιδίωμά της.


Για τη γενετική μηχανική και την ιατρική η εύρεση τεχνικών και μεθόδων τέτοιων, που θα μειώσουν την εξάπλωση της ελονοσίας, είναι κυρίαρχος στόχος, η επίτευξη του οποίου θα ανακουφίσει τον αναπτυσσόμενο κόσμο από αυτήν τη μάστιγα. Η αντιμετώπιση της ελονοσίας αποτελεί πρώτη προτεραιότητα για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας.
Είναι αξιοσημείωτο ότι κάποιοι θεωρούν σπουδαιότερη την αποκωδικοποίηση του γενετικού κώδικα παρασίτων, βακτηρίων και ιών που αποτελούν θανάσιμη απειλή για τους κατοίκους των τροπικών περιοχών, από την αποκρυπτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος.


Παρά τη σπουδαιότητα των επιστημονικών ερευνών επί του θέματος, θα πρέπει να σημειώσουμε ότι απαιτείται μεγάλη προσοχή στους γενετικούς χειρισμούς, γιατί πάντα υπάρχει η πιθανότητα απρόσμενων συνεπειών μετα την απελευθέρωση γενετικά τροποποιημένων οργανισμών στο περιβάλλον. Ακόμα και αν τα κουνούπια γίνουν ανίκανα να μεταδίδουν την ελονοσία, κανείς δεν εγγυάται ότι δεν θα μεταφέρουν άλλες μολυσματικές ασθένειες που δε μεταφέρουν σήμερα.