«Συνέβη κι όποιος θέλει το πιστεύει»,
γιατί συνέβη στα… «κουτουρού»
Στο «Μικρό Παλλάς», στο καμαρίνι του, o Flash.gr συνάντησε τον κ.Θοδωρή Αθερίδη, βραδάκι Πέμπτης, λίγο πριν την έναρξη της παράστασης. «Υπάρχουν δύο εκδοχές πάντα απέναντι στη ζωή και στο πώς βλέπει κανείς τα πράγματα: ή τα πάντα γίνονται για κάποιο συγκεκριμένο λόγο ή τα πάντα γίνονται τελείως τυχαία. Όταν έναν άνθρωπο τον βαραίνει η συνείδησή του, καλύτερα είναι να πιστέψει ότι γίνονται τελείως τυχαία» είπε ο ίδιος εξηγώντας τη θεμέλια αρχή του «Συνέβη κι όποιος θέλει το πιστεύει». Μίλησε, επίσης, για τον τρόπο που συγκροτήθηκε το συγκεκριμένο έργο, για τον χαρακτήρα των ηρώων, για τον ρόλο του «κλειστού τέλους» σε ένα θεατρικό έργο.
Flash.gr: Πώς προέκυψε η ιδέα να γράψετε αυτό το έργο;
Θοδωρής Αθερίδης: Πρώτα έκανα τον θίασο, δηλαδή συμφωνήσαμε κάποιοι άνθρωποι ότι θέλαμε να είμαστε μαζί για μία σεζόν ολόκληρη. Έχουμε αυτή την πολυτέλεια πια. Ύστερα γράφτηκε το σενάριο. Το έργο γράφτηκε πάνω στα πρόσωπα, με κύριο γνώμονα να τους αρέσει. Δεν πετυχαίνει πάντα, όσο καλές προθέσεις και αν έχεις.
Flash.gr: Πέτυχε αυτή τη φορά;
Θ.Α.: Κατά 80%. Δεν έχει σημασία σε ποιον δεν άρεσε. Απλά, θέλω να πω ότι δεν φτάνει η πρόθεση, αλλά αυτός είναι πάντα ο γνώμονας, να περάσουμε καλά μια ολόκληρη σεζόν και σίγουρα το να έχει ανταπόκριση στον κόσμο. Δεν τον ξεχνάμε τον κόσμο.
Flash.gr: Για κάποιον που δεν έχει δει την παράσταση, τι «συνέβη και όποιος θέλει το πιστεύει»;
Θ.Α.: Συμβαίνει κάτι στην παράσταση, για το οποίο σου μένει ένα ερώτημα: σκέφτεσαι «λες να είναι έτσι μετά θάνατον»;
Flash.gr: Πώς τον κρίνετε εσείς τον κεντρικό ήρωα, τον Μπίλυ;
Θ.Α.: Είναι ένας άνθρωπος τραυματισμένος, από μικρός στα βάσανα. Του ανατέθηκαν κάποιοι ρόλοι, πήρε κάποιες πρωτοβουλίες και άφησε ελεύθερη την εκρηκτική, παιδική βία να λειτουργήσει ως αντανακλαστικό στα δύσκολα, αλλά του γύρισε μπούμερανκ. Επιτέθηκε για να κάνει κακό σε έναν δάσκαλο, ο οποίος κακοποιούσε (-)ουαλικά τα παιδιά, τις φίλες του, αλλά καθώς ήταν μικρός και άπειρος ο δάσκαλος προστατεύθηκε και αυτή η βία γύρισε εναντίον του χτυπώντας την αγαπημένη του. Εμένα, στον Μπίλυ μου αρέσει κυρίως το γεγονός ότι σε αυτή την ιστορία είναι νεκρός για να είναι μια κλειστή ιστορία, για να μπορούμε να τον κρίνουμε. Συνήθως, οι ελληνικές ταινίες, για παράδειγμα, είχαν ένα ανοιχτό τέλος. Η ιστορία του Μπίλυ, όμως, είναι τέλος μιας ιστορίας. Είναι ένας άνθρωπος νεκρός για τον οποίο μαθαίνουμε ποιος ήταν και τι έκανε και τελικά μπορούμε να τον κρίνουμε κιόλας.
Flash.gr: Ποια είναι, λοιπόν, η γνώμη της αγαπημένης του, της Μπάμπολα, για εκείνον;
Θ.Α.: Τον ερωτεύτηκε. Ο έρωτας είναι καταλύτης στα πάντα. Ο έρωτας έρχεται για να δείξει την καλύτερη εκδοχή κάθε ανθρώπου στα μάτια του άλλου. Δεν σημαίνει ότι αυτό που βλέπει ο άλλος δεν υπάρχει, αλλά βλέπει μονάχα αυτό. Δεν βλέπει και την αρνητική εκδοχή του ατόμου που βλέπουν οι υπόλοιποι. Είναι πολύ εξιδανικευτικό πράγμα ο έρωτας.
Flash.gr: Ποια είναι η σημασία του «κουτουρού» στο έργο;
Θ.Α.: Η θεωρία του χάους επί της ουσίας. Το «κουτουρού» αντιπροσωπεύει την άποψη ότι τα πράγματα γίνονται σαν ατάκτως ερημμένα, σα να βρέχει συνειδήσεις, σα να βρέχει πράξεις, σα να βρέχει περιστατικά, σα να βρέχει καριέρες, δουλειές, θανάτους, αρρώστιες. Το κουτουρού είναι η θεωρία του χάους.
Flash.gr: Άρα, ο κ.Γιώργος Κορμανός ως Νέστορας στο έργο δεν το έλεγε μόνο για λόγους ρυθμού.
Θ.Α.: Όχι, όχι! Ο Νέστορας για λόγους ουσίας το έλεγε. Υπάρχουν δύο εκδοχές πάντα απέναντι στη ζωή και στο πώς βλέπει κανείς τα πράγματα: ή τα πάντα γίνονται για κάποιο συγκεκριμένο λόγο ή τα πάντα γίνονται τελείως τυχαία. Όταν έναν άνθρωπο τον βαραίνει η συνείδησή του, καλύτερα είναι να πιστέψει ότι γίνονται τελείως τυχαία. Υπάρχει ένας κυνισμός, ο οποίος απαλείφει τις ευθύνες μας. Αν πιστέψει κανείς ότι πίσω από τα πράγματα υπάρχει πάντα μία πράξη, είναι βαριά η ευθύνη να το αντιληφθεί αυτό και να αναμετρηθεί μαζί του. Πάντα είναι ένα ανοιχτό ερώτημα, εάν τα πράγματα γίνονται για κάποιο λόγο, γιατί έτσι πρέπει να γίνονται, ή εάν γίνονται τελείως τυχαία.
Flash.gr: Το «Συνέβη κι όποιος θέλει το πιστεύει» είχε το γνωστό μοτίβο «το θέατρο μέσα στο θέατρο». Αυτό το είχατε προσχεδιάσει, το κάνατε επίτηδες κατά τη συγγραφή ή σας προέκυψε στην πορεία;
Θ.Α.: Έγινε επίτηδες, γιατί πιστεύω ότι η πιο αληθινή πλευρά του θεάτρου είναι το «θέατρο μέσα στο θέατρο». Υπάρχει μια αντίφαση στο θέατρο ως τέχνη: υπάρχει η φυσική μου παρουσία, η οποία ταυτόχρονα ισχυρίζεται ότι δεν υφίσταται εδώ, υφίσταται σε έναν άλλο υποθετικό χώρο τον οποίο παρουσιάζει στον θεατή, και ότι είναι ένας άλλος άνθρωπος υποθετικά από αυτόν που ξέρει ο θεατής ότι είναι. Αυτή είναι η σύμβαση η λεγόμενη. Αυτή τη σύμβαση εγώ την ονομάζω σαν μια ανορθοδοξότητα του θεάτρου. Υπάρχει το ανορθόδοξο, στο οποίο στηρίζεται. Έχω την αίσθηση ότι αυτό που πλησιάζει πιο πολύ σε μια ορθόδοξη σχέση είναι το να ρίξεις τον τέταρτο τοίχο. Βέβαια, ο τέταρτος τοίχος δεν πέφτει μονάχα με το θέατρο μέσα στο θέατρο. Ο τέταρτος τοίχος πέφτει σε ένα μουσικό πρόγραμμα, στο θέατρο του Μπρεχτ. Το θέατρο μέσα στο θέατρο θυμίζει ότι η φυσική μου παρουσία είναι η φυσική μου παρουσία και δεν είναι κάτι άλλο. Το κάνει πιο άμεσο, πιο προσβάσιμο και πιο απολαυστικό στον θεατή. Δεν ισχύει πάντα. Δεν λέω ότι το επόμενό μου έργο θα είναι πάλι βασισμένο στο μοτίβο «το θέατρο μέσα στο θέατρο».
Flash.gr: Τότε μπορεί να γίνει κλισέ.
Θ.Α.: Δεν με πειράζει το κλισέ. Αν το αποτέλεσμα είναι πάντα καλό και ωραίο, δεν έχω, δεν θέλω να έχω, τέτοιες εμπλοκές ιδεολογικού τύπου. Εμένα με ενδιαφέρει το αποτέλεσμα, αλλά σε αυτή τη φάση ένιωθα την πίεση αυτής της ανάγκης, ότι αυτή η παρέα πρέπει να ρίξει τον τέταρτο τοίχο.
Flash.gr: Για μένα, η παράσταση έμοιαζε με ένα παλιό, καλό παραμύθι, και με ένα διδακτικό παραμύθι. Εσείς πώς το αντιλαμβάνεστε;
Θ.Α.: Αυτό είναι πάρα πολύ ωραίο που λες. Βέβαια, το «διδακτικό» δεν θα σου άρεσε, φαντάζομαι.
Flash.gr: Όχι, το λέω με την έννοια ότι ήταν σαν ένα παραμύθι που όταν τελειώνει το νόημα που απορρέει και το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει κανείς είναι πολύ συγκεκριμένο. Αυτό εσείς το είχατε στο μυαλό σας όταν γράφατε το σενάριο;
Θ.Α.: Ναι, αλλά η σχέση μου με το θέατρο δεν είναι η σχέση εκείνου που βγάζει τα διδάγματα. Είναι εκείνου που παίρνει θέση απέναντι στα πράγματα. Σε αυτό το έργο υπάρχει μία τοποθέτηση, η οποία δεν νομίζω ότι απέχει πολύ από την αντικειμενική προσέγγιση των πραγμάτων. Δεν χρειάζεται για αυτό, χρειάζεται για να προχωρήσει η ιστορία, να προσεγγίσουμε περισσότερο το απολαυστικό παιχνίδι με τον θεατή. Όσον αφορά στο δίδαγμα γενικότερα τώρα, με την έννοια του μηνύματος ή όχι, νομίζω ότι επί της ουσίας είναι αριστοτελικός νόμος γραφής, δηλαδή στην τραγωδία υπάρχει η κάθαρση, η λύτρωση, στις παραβολές του Ιησού υπάρχει πάντα το δίδαγμα και το μήνυμα, στα παραμύθια που μας λέγανε μικροί υπήρχε, επίσης, πάντα το δίδαγμα. Είναι ο ορθόδοξος τρόπος γραφής το να υπάρχει δίδαγμα. Κατά τους Αμερικανούς, η εποχή των ταινιών, των έργων, των σεναρίων με αμφιλεγόμενα τέλη έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Δεν πετυχαίνει πάντα το ανοιχτό μήνυμα. Δεν είναι άσχημο να δείχνεις τη θέση σου και ας διαφωνεί ο θεατής. Αυτό είναι ο αρμός του όλου οικοδομήματος.
Flash.gr: Ο κ. Κορμανός, από τη θέση του Νέστορα, γράφει στο πρόγραμμα της παράστασης «το έργο είναι μια ωραία, απολαυστική εξιστόρηση μιας φαντασίωσης που έχει προέλθει από ένα πραγματικό γεγονός». Για εσάς τι είναι το έργο;
Θ.Α.: Όχι. Το έργο δεν έχει προέλθει από ένα πραγματικό γεγονός. Το έργο έχει προέλθει από ένα φανταστικό γεγονός, το οποίο θα μπορούσε να είναι πραγματικό. Μπορεί και να είναι σε ένα παράλληλο σύμπαν, κάπου. Η φαντασίωση στο συγκεκριμένο έργο, έτσι όπως το εννοεί υποτίθεται ο Νέστορας, είναι η ύπαρξη των χερουβείμ. Το πραγματικό γεγονός είναι ο θάνατος του Μπίλυ. Στην πραγματικότητα τα πάντα τελειώνουν με τον θάνατο του Μπίλυ, αλλά το φανταστικό μέρος είναι αυτό που γίνεται μόλις πεθαίνει, ότι μαζεύονται κάποια χερουβείμ και παίζουν τη ζωή του.
Flash.gr: Μιλήστε μου λίγο για τον ρόλο του Νέστορα, εάν θέλετε.
Θ.Α.: Υπάρχουν δύο επίπεδα ανάγνωσης για αυτόν τον ρόλο: το πρώτο επίπεδο, που δεν το ξέρει κανένας, είναι ότι ο ρόλος αυτός γράφτηκε πάνω σε έναν χαρακτήρα που ο Γιώργος ο Κορμανός, πριν γραφτεί το έργο, τον έκανε πάρα πολύ καλά. Οπότε, κατασκευάστηκε ένας χαρακτήρας πάνω σε αυτή τη μίμηση. Αυτή η μίμηση τώρα, και αυτός ο χαρακτήρας ο υπαρκτός που βλέπει κανείς όταν έρχεται εδώ, αφορά έναν άνθρωπο, ο οποίος από μικρό παιδί είναι μέσα στην εκκλησία ως νεωκόρος και ο οποίος αντιμετωπίζει ένα δικό του προσωπικό δράμα. Πρόκειται για αυτό που είπα νωρίτερα, τη συνείδηση ή την ένοχη συνείδηση. Με άξονα αυτόν σκηνοθετείται ό,τι βλέπουμε. Μας λέει εξαρχής ότι το έργο το έχει φτιάξει αυτός, δηλαδή ότι αυτό που θα δείτε είναι από το νου του, μέσα στο δικό του το κεφάλι συμβαίνουν όλα. Ωστόσο, είναι η δική του αναμέτρηση με τη συνείδησή του, γιατί ενεργά έχει συνδράμει στον θάνατο του Μπίλυ, όπως καταλαβαίνουμε στο τέλος του έργου. Από τη μία, είναι το μόνο υπαρκτό πρόσωπο μετά τον Μπίλυ, αυτοί οι δύο είναι τα μόνα υπαρκτά πρόσωπα με την έννοια του υφίστανται. Από την άλλη, πρόκειται για το παιχνίδι των τύψεων, της ένοχης συνείδησης. Εξάλλου, είναι απολαυστική η μίμηση ενός ανθρώπου με ειδικές ανάγκες για τους ηθοποιούς, είναι μεταμόρφωση.
Flash.gr: Είστε ευχαριστημένος από την πορεία του έργου;
Θ.Α.: Πολύ, πάρα πολύ! Υπάρχει φοβερή ανταπόκριση. Ο κόσμος γελάει σχεδόν από την αρχή μέχρι το τέλος συνεχώς, κάτι που μόνο εγώ το πίστευα. Νομίζω ότι τον σκοπό του τον πέτυχε.
Flash.gr: Σχεδιάζετε ή προσδοκείτε την κινηματογραφική μεταφορά του;
Θ.Α.: Το σκέφτομαι. Η μεταφορά αυτής της ιστορίας στον κινηματογράφο πιθανώς να είναι πολύ ενδιαφέρουσα, αλλά ακόμα είμαι στη φάση της σκέψης. Δεν το έχω μελετήσει για να σου πω αν αντιμετωπίζω προβλήματα στη μεταφορά. Ψυχανεμίζομαι ότι είναι πολύ έντονα κινηματογραφικό.
Flash.gr: Υπήρχαν δυσκολίες στη μεταφορά του «Μια μέλισσα τον Αύγουστο»;
Θ.Α.: Πολλές. Δεν εκτιμήθηκε. Πολύς κόσμος, επειδή ήξερε ότι προέρχεται από το θέατρο, θεώρησε ότι αυτό που είδε ήταν πολύ θεατροποιημένο, πράγμα με το οποίο διαφωνώ τελείως. Έχω την αίσθηση ότι και την ιστορία από την αρχή να έγραφα, πάλι έτσι θα την παρουσίαζα, σε μια παραλία. Υπήρχε η εμμονή της παραλίας σαν ένας χώρος, γιατί αυτή είναι η συνθήκη του χρησμού που υπάρχει. Αν δεν βλέπουμε διαρκώς την παραλία, δεν θα νιώσουμε και δεν θα ταυτιστούμε με αυτή τη συνθήκη.
Flash.gr: Έχασε τελικά ή κέρδισε το έργο από αυτή τη μεταφορά;
Θ.Α.: Τίποτα από τα δύο. Βρήκε τη γλώσσα του την κινηματογραφική και είπε την ιστορία του σε μια άλλη γλώσσα.
Το τέλος της κουβέντας μας «συγχρονίστηκε» με το δεύτερο χτύπημα του κουδουνιού. Η παράσταση θα παίζεται στο «Μικρό Παλλάς» έως τις 6 Μαϊου, ενώ όσοι δεν προλάβουν να την απολαύσουν, θα έχουν την ευκαιρία τον επόμενο χειμώνα.
Κέλλυ Κική















