Καύσιμα: Τι είναι η ρήτρα διαφυγής – Το κρυφό «κουμπί» για φθηνότερη βενζίνη

Καμία ουσιαστική παρέμβαση στη φορολογία των καυσίμων δεν πρόκειται να γίνει χωρίς ευρωπαϊκή απόφαση. Αυτό είναι το μήνυμα που εκπέμπει η κυβέρνηση, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να θέτει ως βασική προϋπόθεση την ενεργοποίηση της λεγόμενης «ρήτρας διαφυγής».

Η τοποθέτηση έγινε λίγα 24ωρα πριν από τη Σύνοδο Κορυφής  στις Βρυξέλλες, σε μια συγκυρία όπου οι τιμές της ενέργειας ανεβαίνουν ξανά, λόγω των γεωπολιτικών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή 

Τι είναι η ρήτρα διαφυγής

Η «ρήτρα διαφυγής» αποτελεί έναν μηχανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης που επιτρέπει, σε περιόδους κρίσης, την προσωρινή χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων.

Στην πράξη σημαίνει ότι τα κράτη-μέλη μπορούν:

• να αυξήσουν δαπάνες ή
• να μειώσουν φόρους

χωρίς να θεωρηθεί ότι παραβιάζουν τα όρια για έλλειμμα και χρέος.

Για την Ελλάδα, αυτό μεταφράζεται σε ένα απλό δίλημμα:

• χωρίς ρήτρα, δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για μείωση φόρων
• με ρήτρα, ανοίγει το ενδεχόμενο παρεμβάσεων στην αντλία

Γιατί η Ελλάδα είναι από τις ακριβότερες αγορές

Τα στοιχεία δείχνουν ότι η χώρα δεν έχει ακριβά καύσιμα  «από μόνη της», αλλά λόγω φόρων.

• Πριν από φόρους, η τιμή της βενζίνης κατατάσσει την Ελλάδα στη μέση της ευρωπαϊκής αγοράς
• Μετά τους φόρους, ανεβαίνει στην 4η θέση των ακριβότερων χωρών

Στις 19 Μαρτίου:

• Βενζίνη: 1,94 ευρώ/λίτρο 
• Ακριβότερες μόνο χώρες: Φινλανδία, Γερμανία, Δανία

Η διαφορά προκύπτει σχεδόν αποκλειστικά από την επιβάρυνση ΕΦΚ και ΦΠΑ.

Το 65% της τιμής είναι φόροι

Η δομή της τιμής των καυσίμων στην Ελλάδα εξηγεί το πρόβλημα:

• Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ): από τους υψηλότερους στην Ε.Ε.
• ΦΠΑ: 24%, επίσης από τους υψηλότερους

Συνολικά, περίπου το 65% της τελικής τιμής στην αντλία είναι φόροι.

Αυτό δημιουργεί μια αντίφαση:

• σε περιόδους κρίσης λειτουργεί ως «μαξιλάρι» στις αυξήσεις
• αλλά σε κανονικές συνθήκες κρατά σταθερά υψηλές τις τιμές

Ο λόγος που δεν μειώνονται οι φόροι

Η βασική αιτία είναι δημοσιονομική.

Τα καύσιμα αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες πηγές εσόδων για το κράτος:

• ΦΠΑ στα πετρελαιοειδή: 2,124 δισ. ευρώ
• ΕΦΚ στη βενζίνη: 2,095 δισ. ευρώ
• ΕΦΚ στο ντίζελ: 1,515 δισ. ευρώ

Συνολικά, καλύπτουν περίπου το 42% των φορολογικών εσόδων. Με αυτά τα δεδομένα, μια γενικευμένη μείωση φόρων θα άνοιγε σημαντική «τρύπα» στον προϋπολογισμό . Γι’ αυτό και η κυβέρνηση επιλέγει στοχευμένα μέτρα ενίσχυσης, αντί για οριζόντιες παρεμβάσεις.

Η αντίδραση της αγοράς

Από την πλευρά της αγοράς καυσίμων, η προσέγγιση αυτή αμφισβητείται.

Οι επαγγελματίες του κλάδου υποστηρίζουν ότι:

• πραγματική μείωση τιμών μπορεί να υπάρξει μόνο μέσω της φορολογίας
• τα μέτρα όπως το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους δεν αποδίδουν

Η Ομοσπονδία Βενζινοπωλών έχει ήδη προειδοποιήσει με κινητοποιήσεις, με τις εξελίξεις να εξαρτώνται από τις επαφές με το υπουργείο Ανάπτυξης.

Το «κλειδί» βρίσκεται στην Ευρώπη

Η εικόνα συνοψίζεται σε μία φράση. Χωρίς ευρωπαϊκή απόφαση για ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής, οι φόροι στα καύσιμα δεν αλλάζουν. Και όσο αυτοί παραμένουν στα σημερινά επίπεδα, η αντλία θα συνεχίσει να γράφει υψηλές τιμές, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει στις διεθνείς αγορές. Η τελική απάντηση για το αν θα υπάρξουν ουσιαστικές παρεμβάσεις στις τιμές των καυσίμωνπερνά πλέον ξεκάθαρα από τις Βρυξέλλες και την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής. Μέχρι τότε, τα περιθώρια κινήσεων παραμένουν περιορισμένα και οι όποιες ελαφρύνσεις θα είναι στοχευμένες και με το «σταγονόμετρο».