Νέα θεραπευτική προσέγγιση «αναζωογονεί» το αίμα και προστατεύει από ασθένειες και καρκίνο

Η γήρανση επηρεάζει σχεδόν κάθε σύστημα του οργανισμού και το αίμα δεν αποτελεί εξαίρεση. Με το πέρασμα του χρόνου, ο μυελός των οστών, ο οποίος παράγει όλα τα κύτταρα του αίματος, χάνει μέρος της ικανότητάς του να δημιουργεί νέα κύτταρα άμυνας. Αυτό συμβάλλει στη μειωμένη αποτελεσματικότητα του ανοσοποιητικού στους ηλικιωμένους και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών παθήσεων και καρκίνου. Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications  δείχνει ότι ίσως υπάρχει ένας τρόπος να αντιμετωπιστούν αυτές οι αλλαγές: η εισαγωγή νεαρών αιμοποιητικών βλαστοκυττάρων σε έναν ηλικιωμένο οργανισμό.

Το πρόβλημα με το γερασμένο αίμα

Τα αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα βρίσκονται στον μυελό των οστών και αποτελούν τη βάση ολόκληρου του συστήματος παραγωγής αίματος. Από αυτά προκύπτουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια, τα κύτταρα που καταπολεμούν τις λοιμώξεις και όλα τα υπόλοιπα κύτταρα του αίματος. Όσο μεγαλώνουμε, αυτά τα κύτταρα αλλάζουν. Ο μυελός αρχίζει να παράγει λιγότερα νέα Β και Τ λεμφοκύτταρα, τα οποία είναι απαραίτητα για την προσαρμογή του ανοσοποιητικού σε νέους ιούς και άλλες απειλές. Παράλληλα, αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης διαταραχών όπως η αναιμία, τα μυελοδυσπλαστικά σύνδρομα και ορισμένες μορφές λευχαιμίας.

Οι μεταμοσχεύσεις μυελού των οστών αποτελούν ήδη μια σημαντική θεραπεία για πολλές ασθένειες του αίματος. Ωστόσο, η διαδικασία είναι ιδιαίτερα δύσκολη για ηλικιωμένους ασθενείς. Για να εγκατασταθούν τα νέα κύτταρα, οι γιατροί πρέπει συνήθως να χρησιμοποιήσουν ισχυρή χημειοθεραπεία ή ακτινοβολία ώστε να απομακρύνουν τα παλιά κύτταρα του μυελού. Αυτή η προετοιμασία όμως μπορεί να προκαλέσει σοβαρές παρενέργειες και συχνά δεν είναι ανεκτή από ανθρώπους μεγάλης ηλικίας.

Μια πιο ήπια μορφή μεταμόσχευσης

Οι επιστήμονες θέλησαν να εξετάσουν αν μπορεί να γίνει μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων χωρίς τις επιβαρύνσεις των κλασικών μεθόδων, πραγματοποιώντας πειράματα σε νεαρά και ηλικιωμένα ποντίκια. Αντί για ακτινοβολία υψηλής έντασης, χρησιμοποίησαν μια πιο στοχευμένη μέθοδο που απομακρύνει κυρίως τα κύτταρα του αίματος από τον μυελό, αφήνοντας σε μεγαλύτερο βαθμό ανέπαφους τους υπόλοιπους ιστούς. Στη συνέχεια μετέφεραν νεαρά αιμοποιητικά βλαστοκύτταρα στα ηλικιωμένα ζώα και παρακολούθησαν αν μπορούσαν να εγκατασταθούν και να λειτουργήσουν.

Αρχικά οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η ηλικία αποτελούσε εμπόδιο. Τα ηλικιωμένα ποντίκια δυσκολεύονταν να δεχθούν τα νέα κύτταρα, κυρίως επειδή ο γερασμένος μυελός εξακολουθούσε να περιέχει πολλά από τα δικά του παλιά βλαστοκύτταρα. Όταν όμως βελτίωσαν τη διαδικασία προετοιμασίας του μυελού και αύξησαν την αποτελεσματικότητα της μεταμόσχευσης, τα νεαρά κύτταρα κατάφεραν να εγκατασταθούν και να δημιουργήσουν ένα νέο σύστημα παραγωγής αίματος.

Το ανοσοποιητικό απέκτησε πιο «νεανικά» χαρακτηριστικά

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα ήταν η επίδραση στα κύτταρα του ανοσοποιητικού. Οι ηλικιωμένοι οργανισμοί παράγουν λιγότερα νέα λεμφοκύτταρα και περισσότερα κύτταρα «μνήμης», τα οποία έχουν δημιουργηθεί από προηγούμενες ανοσολογικές αντιδράσεις. Αυτό μπορεί να περιορίζει την ικανότητα του οργανισμού να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις.  Στα ποντίκια που έλαβαν τα νεαρά βλαστοκύτταρα, οι ερευνητές παρατήρησαν αυξημένη παραγωγή νέων Β και Τ λεμφοκυττάρων. Τα κύτταρα που προέρχονταν από τα νεαρά βλαστοκύτταρα διατηρούσαν χαρακτηριστικά που συναντώνται περισσότερο σε νεότερους οργανισμούς. Το αποτέλεσμα αυτό δείχνει ότι το ηλικιωμένο περιβάλλον του σώματος δεν είναι απαραίτητα ικανό να «γεράσει» τα νεαρά κύτταρα. Αν τα κύτταρα καταφέρουν να εγκατασταθούν σωστά, μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν με πιο νεανικό τρόπο.

Μείωση του κινδύνου λευχαιμίας σε μοντέλο νόσου

Οι επιστήμονες εξέτασαν στη συνέχεια αν η συγκεκριμένη προσέγγιση θα μπορούσε να επηρεάσει την εμφάνιση αιματολογικών ασθενειών. Για αυτό χρησιμοποίησαν ποντίκια με γενετική προδιάθεση να αναπτύξουν μυελοδυσπλαστικές διαταραχές και λευχαιμία. Κάποια από αυτά έλαβαν μεταμόσχευση με υγιή νεαρά κύτταρα, ενώ άλλα παρέμειναν χωρίς θεραπεία.

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Στην ομάδα χωρίς μεταμόσχευση, η πλειονότητα των ζώων εμφάνισε κάποια αιματολογική νόσο. Αντίθετα, τα ποντίκια που έλαβαν νεαρά βλαστοκύτταρα είχαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων προβλημάτων. Ακόμη πιο σημαντικό ήταν ότι κανένα από τα μεταμοσχευμένα ζώα δεν εμφάνισε οξεία λευχαιμία, η οποία παρουσιάστηκε σε μέρος της ομάδας ελέγχου. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα υγιή νεαρά κύτταρα μπορεί να περιορίζουν την ανάπτυξη προβληματικών κυττάρων μέσα στον μυελό, διατηρώντας μια πιο φυσιολογική ισορροπία.

Νέα προσέγγιση στη γήρανση του αίματος: ο μακρύς δρόμος από τα ποντίκια στον άνθρωπο

Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η μέθοδος βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο. Τα αποτελέσματα μπορεί να είναι ενθαρρυντικά για τα ποντίκια, αλλά δεν έχουν επιβεβαιωθεί και για τον άνθρωπο. Ωστόσο, η μελέτη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι επιστήμονες βλέπουν τη γήρανση του αίματος. Δείχνει ότι η φθορά του αιμοποιητικού συστήματος δεν είναι απαραίτητα μια μη αναστρέψιμη διαδικασία. Η ιδέα ότι νεότερα, υγιή βλαστοκύτταρα μπορούν να επαναφέρουν μέρος της λειτουργίας ενός γερασμένου οργανισμού ανοίγει έναν νέο δρόμο στην έρευνα για τις ασθένειες της ηλικίας.