Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα συνδέονται με προβλήματα συμπεριφοράς στα παιδιά προσχολικής ηλικίας

Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα έχουν μπει βαθιά στην καθημερινότητα των περισσότερων οικογενειών. Δημητριακά, έτοιμα γεύματα, αναψυκτικά, γλυκά σνακ, επεξεργασμένα προϊόντα κρέατος και συσκευασμένα τρόφιμα βρίσκονται πλέον σχεδόν σε κάθε σπίτι. Όμως νέα μεγάλη καναδική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open και βασίστηκε σε περισσότερα από 2.000 παιδιά στον Καναδά, δείχνει  ότι η συχνή κατανάλωσή τους στην προσχολική ηλικία μπορεί να συνδέεται όχι μόνο με τη σωματική υγεία, αλλά και με τη συμπεριφορά και τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών.

Καλύτερη διατροφή καλύτερη συμπεριφορά

Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι παιδιά που κατανάλωναν περισσότερα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα γύρω στην ηλικία των τριών ετών εμφάνιζαν περισσότερα συμπτώματα συναισθηματικών και συμπεριφορικών δυσκολιών δύο χρόνια αργότερα. Παράλληλα, όταν μέρος αυτών των τροφίμων αντικαταστάθηκε θεωρητικά από λιγότερο επεξεργασμένες επιλογές, οι δείκτες συμπεριφοράς εμφανίστηκαν καλύτεροι.

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι τα πρώτα χρόνια της ζωής αποτελούν μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για την ανάπτυξη του εγκεφάλου και της συμπεριφοράς. Οι δυσκολίες που εμφανίζονται νωρίς, όπως άγχος, κοινωνική απόσυρση, υπερκινητικότητα ή επιθετικότητα, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να συνδέονται με προβλήματα ψυχικής υγείας αργότερα στη ζωή.

Ποια είναι τα υπερ-επεξεργαασμένα τρόφιμα

Μέχρι σήμερα πολλές έρευνες είχαν επικεντρωθεί σε συγκεκριμένα συστατικά των τροφών, όπως η ζάχαρη ή τα λιπαρά. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες στρέφουν το ενδιαφέρον τους στα ίδια τα διατροφικά μοτίβα και ειδικότερα στα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Αυτά τα προϊόντα παρασκευάζονται κυρίως βιομηχανικά και συχνά περιέχουν πρόσθετες ουσίες, ενισχυτικά γεύσης, χρωστικές και άλλα συστατικά που δεν χρησιμοποιούνται συνήθως στην οικιακή μαγειρική. Είναι σχεδιασμένα ώστε να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, να είναι ιδιαίτερα εύγευστα και εύκολα στην κατανάλωση.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Για να εξετάσουν τη σχέση τους με τη συμπεριφορά των παιδιών, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν στοιχεία από μακροχρόνια μελέτη παρακολούθησης στον Καναδά. Συνολικά συμμετείχαν 2.077 παιδιά. Όταν τα παιδιά ήταν τριών ετών, οι γονείς συμπλήρωσαν αναλυτικά ερωτηματολόγια σχετικά με τη διατροφή τους. Δύο χρόνια αργότερα, όταν τα παιδιά έφτασαν στην ηλικία των πέντε ετών, αξιολογήθηκαν στοιχεία που αφορούσαν τη συμπεριφορά και τη συναισθηματική τους κατάσταση.

Οι ερευνητές δεν εξέτασαν μόνο τη διατροφή, αλλά προσπάθησαν να λάβουν υπόψη πολλούς άλλους παράγοντες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τα αποτελέσματα. Ανάμεσά τους ήταν το οικογενειακό εισόδημα, το μορφωτικό επίπεδο της μητέρας, ο θηλασμός, η σωματική δραστηριότητα και άλλες συνθήκες της πρώιμης ζωής.

Τι προέκυψε από την έρευνα

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι σχεδόν το 46% των θερμίδων που λάμβαναν τα παιδιά προερχόταν από υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό, που αντικατοπτρίζει τη μεγάλη παρουσία τους στη σύγχρονη διατροφή. Παράλληλα, όσο αυξανόταν το ποσοστό αυτών των τροφίμων στη διατροφή, τόσο αυξάνονταν και οι πιθανότητες εμφάνισης δυσκολιών στη συμπεριφορά. Τα παιδιά με μεγαλύτερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων εμφάνιζαν συχνότερα συμπτώματα εσωτερικευμένων προβλημάτων, όπως άγχος, φόβο και κοινωνική απόσυρση. Παρουσίαζαν επίσης περισσότερες εξωτερικές εκδηλώσεις συμπεριφοράς, όπως υπερκινητικότητα, παρορμητικότητα και επιθετικότητα.

Τι άλλο έδειξε το μοντέλο

Οι επιστήμονες δοκίμασαν επίσης ένα θεωρητικό μοντέλο αντικατάστασης στη διατροφή. Υπολόγισαν τι θα μπορούσε να συμβεί εάν ένα μέρος των θερμίδων από υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα αντικαθίστατο από λιγότερο επεξεργασμένες τροφές, όπως φρούτα, λαχανικά, όσπρια ή άλλες πιο φυσικές επιλογές. Το μοντέλο έδειξε ότι ακόμη και μια σχετικά μικρή αλλαγή συνδέθηκε με καλύτερες βαθμολογίες στους δείκτες συμπεριφοράς και συναισθηματικής λειτουργίας.

Ενδιαφέρον είχε και ένα επιμέρους εύρημα. Τα αναψυκτικά και τα γλυκά ποτά εμφάνισαν ισχυρότερη σύνδεση με ορισμένα συναισθηματικά προβλήματα σε σχέση με άλλες κατηγορίες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. 

Τελικά συμπεράσματα και προτάσεις

Η μελέτη δεν αποδεικνύει πως τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα προκαλούν άμεσα προβλήματα συμπεριφοράς, καθώς πρόκειται για μελέτη παρατήρησης, που σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που παίζουν ρόλο. Ωστόσο, επισημαίνουν οι ερευνητές, υπάρχουν αρκετές πιθανές βιολογικές εξηγήσεις. Πρώτον, τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα συχνά περιέχουν μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, κορεσμένων λιπαρών και αλατιού, ενώ παράλληλα έχουν μικρότερη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες και θρεπτικά συστατικά που είναι σημαντικά για την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Επίσης μπορεί να επηρεάζουν το μικροβίωμα του εντέρου, δηλαδή το σύνολο των μικροοργανισμών που ζουν στο πεπτικό σύστημα και φαίνεται να συνδέεται με τη λειτουργία του εγκεφάλου και τη διάθεση. 

Το βασικό μήνυμα της έρευνας δεν είναι ότι ένα παιδί θα εμφανίσει προβλήματα, επειδή κατανάλωσε κάποιο έτοιμο σνακ ή ένα γλυκό. Οι ειδικοί τονίζουν ότι μεγαλύτερη σημασία έχει η συνολική εικόνα της διατροφής και οι καθημερινές συνήθειες που διαμορφώνονται από πολύ μικρή ηλικία.