H τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να κάνει τη διατροφή πιο υγιεινή και πιο φθηνή

Η συμβουλή «φάε πιο υγιεινά» ακούγεται απλή, όμως στην πράξη αποδεικνύεται δύσκολη. Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν ότι πρέπει να καταναλώνουν περισσότερα λαχανικά, λιγότερα επεξεργασμένα τρόφιμα και πιο ισορροπημένα γεύματα, αλλά η αλλαγή διατροφικών συνηθειών δεν είναι εύκολη υπόθεση. Μια νέα μελέτη από ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις επιχειρεί να γεφυρώσει αυτό το χάσμα, χρησιμοποιώντας τεχνητή Νοημοσύνη για να μετατρέψει τις επίσημες διατροφικές οδηγίες σε ρεαλιστικές προτάσεις γευμάτων που απαιτούν ελάχιστες αλλαγές από όσα ήδη τρώνε οι άνθρωποι.

Πώς διεξήχθη η μελέτη

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό PLOS Digital Health, βασίστηκε σε ένα τεράστιο σύνολο δεδομένων από την αμερικανική διατροφική έρευνα «What We Eat in America». Οι επιστήμονες ανέλυσαν περισσότερα από 135.000 γεύματα που είχαν καταγραφεί από δεκάδες χιλιάδες συμμετέχοντες στις ΗΠΑ. Στόχος τους ήταν να κατανοήσουν ποια είναι τα πιο συνηθισμένα διατροφικά μοτίβα και να εξετάσουν κατά πόσο μπορούν να βελτιωθούν, χωρίς να απαιτείται πλήρης ανατροπή των καθημερινών συνηθειών.

Οι ερευνητές ξεκίνησαν εντοπίζοντας 34 διαφορετικούς «τύπους γευμάτων». Ανάμεσά τους υπήρχαν γεύματα βασισμένα σε δημητριακά, σάντουιτς, πίτσα, σούπες, γιαούρτι ή συνδυασμοί πρωτεΐνης και δημητριακών. Η λογική ήταν ότι οι άνθρωποι είναι πιο πιθανό να υιοθετήσουν μια πιο υγιεινή επιλογή, αν αυτή μοιάζει με κάτι που ήδη τρώνε, αντί να τους ζητηθεί να αλλάξουν εντελώς διατροφικό τρόπο ζωής.

Για να πετύχουν αυτόν τον στόχο, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης το οποίο εκπαιδεύτηκε πάνω σε χιλιάδες πραγματικά γεύματα. Το σύστημα δεν δημιουργούσε απλώς νέους συνδυασμούς τροφίμων. Υπολόγιζε επίσης τις ποσότητες κάθε τροφής, ώστε το τελικό γεύμα να πλησιάζει όσο το δυνατόν περισσότερο τις συστάσεις του αμερικανικού υπουργείου Γεωργίας για πρωτεΐνες, φυτικές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και συνολική ενεργειακή πρόσληψη. Με απλά λόγια, το πρόγραμμα προσπαθούσε να απαντήσει σε ένα πρακτικό ερώτημα: «Πώς μπορεί κάποιος να φάει περίπου τα ίδια πράγματα που συνηθίζει, αλλά με καλύτερη διατροφική ισορροπία;».

Τι έδειξαν τα αποτελέσματα

Η τεχνητή νοημοσύνη εντυπωσίασε με τις διατροφικές τις προτάσεις. Τα γεύματα που παρήγαγε το σύστημα παρέμεναν πολύ κοντά στα πραγματικά γεύματα που καταναλώνουν οι άνθρωποι, αλλά ταυτόχρονα ήταν σημαντικά πιο συμβατά με τις διατροφικές συστάσεις. Συνολικά, η απόκλιση από τους διατροφικούς στόχους μειώθηκε κατά περίπου 47%. Με άλλα λόγια, τα προτεινόμενα γεύματα πλησίαζαν πολύ περισσότερο σε αυτό που θεωρείται διατροφικά ισορροπημένο. Ιδιαίτερα αισθητή ήταν η βελτίωση στην πρόσληψη πρωτεϊνών, φυτικών ινών, καλίου και πολλών βιταμινών και ιχνοστοιχείων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι σχεδόν όλοι οι τύποι γευμάτων παρουσίασαν βελτίωση, γεγονός που δείχνει ότι η προσέγγιση δεν λειτουργεί μόνο σε λίγες ειδικές περιπτώσεις, αλλά μπορεί να εφαρμοστεί σε μεγάλο εύρος διατροφικών συνηθειών.

Μικρές αλλαγές με μεγάλο όφελος 

Το πιο ενδιαφέρον ίσως εύρημα της μελέτης αφορά τις μικρές αντικαταστάσεις τροφίμων. Οι επιστήμονες εξέτασαν τι θα συνέβαινε αν σε ένα γεύμα άλλαζε μόνο ένα, δύο ή τρία συστατικά. Για παράδειγμα, ένα τρόφιμο θα μπορούσε να αντικατασταθεί από κάποιο άλλο της ίδιας ή παρόμοιας κατηγορίας. Οι αλλαγές αυτές ήταν σχεδιασμένες ώστε να είναι εύκολες και ρεαλιστικές για τον μέσο καταναλωτή. Η ανάλυση έδειξε ότι ακόμη και μία μόνο αλλαγή μπορούσε να βελτιώσει τη διατροφική ποιότητα του γεύματος και ταυτόχρονα να μειώσει το εκτιμώμενο κόστος του. Όταν επιτρέπονταν δύο ή τρεις αντικαταστάσεις, τα οφέλη γίνονταν ακόμη μεγαλύτερα. Κατά μέσο όρο, τα γεύματα μπορούσαν να γίνουν περίπου 10% πιο θρεπτικά, ενώ το κόστος τους μειωνόταν κατά 20% έως και πάνω από 30%, ανάλογα με τον αριθμό των αλλαγών.

Οι ερευνητές τονίζουν ότι η σημασία των ευρημάτων δεν βρίσκεται μόνο στη βελτίωση των θρεπτικών συστατικών. Εξίσου σημαντικό είναι ότι οι προτάσεις παραμένουν κοντά στις πραγματικές προτιμήσεις των ανθρώπων. Η συμμόρφωση σε μια διατροφική σύσταση εξαρτάται συχνά από το πόσο διαφορετική φαίνεται από όσα ήδη κάνει κάποιος. Όσο μικρότερη είναι η απαιτούμενη αλλαγή, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να εφαρμοστεί στην πράξη.

Το βασικό μήνυμα της έρευνας είναι ίσως πιο απλό από την τεχνολογία που κρύβεται πίσω της: η βελτίωση της διατροφής δεν χρειάζεται πάντα να περνά μέσα από δραστικές δίαιτες ή μεγάλες στερήσεις. Μερικές προσεκτικά επιλεγμένες αλλαγές στο πιάτο μπορεί να αρκούν για να κάνουν ένα γεύμα πιο υγιεινό, πιο οικονομικό και τελικά πιο εύκολο να ενταχθεί στην καθημερινότητα.