Politico: Οι Έλληνες έτοιμοι να «δώσουν μάχη» για την Οδύσσεια του Νόλαν

Η νέα κινηματογραφική υπερπαραγωγή του Κρίστοφερ Νόλαν με τίτλο «Η Οδύσσεια» εξελίσσεται ήδη σε παγκόσμιο κινηματογραφικό γεγονός, όμως στη χώρα όπου γεννήθηκε το ομηρικό έπος έχει ανοίξει μια μεγάλη συζήτηση για την ιστορία, την καλλιτεχνική ελευθερία και τον τρόπο με τον οποίο το Χόλιγουντ προσεγγίζει την ελληνική μυθολογία.

Όπως αναφέρει σε εκτενές ρεπορτάζ του το POLITICO, η ταινία έχει προκαλέσει ενθουσιασμό αλλά και έντονες αντιδράσεις στην Ελλάδα, μια χώρα όπου η «Οδύσσεια» δεν αποτελεί απλώς ένα αρχαίο κείμενο, αλλά κομμάτι της σχολικής εκπαίδευσης, της πολιτιστικής μνήμης και της εθνικής ταυτότητας.

Ένα παγκόσμιο κινηματογραφικό γεγονός με ελληνικό φόντο

Η ταινία του Νόλαν, με πρωταγωνιστή τον Ματ Ντέιμον στον ρόλο του Οδυσσέα, ακολουθεί τον βασικό άξονα του ομηρικού έπους: το δεκαετές, γεμάτο κινδύνους ταξίδι του βασιλιά της Ιθάκης μετά τον Τρωικό Πόλεμο, την προσπάθειά του να επιστρέψει στην Πηνελόπη και την αναμέτρησή του με θεούς, τέρατα και ανθρώπινες αδυναμίες.

Με προϋπολογισμό που αγγίζει τα 250 εκατομμύρια ευρώ, η παραγωγή αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες κινηματογραφικές επενδύσεις των τελευταίων ετών.

Σημαντικό μέρος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα, με την κάμερα του Νόλαν να περνά από εμβληματικές τοποθεσίες όπως το Παλάτι του Νέστορα στην Πύλο, η Βοϊδοκοιλιά, το Κάστρο της Μεθώνης και η Ακροκόρινθος.

Για πολλούς Έλληνες, η παρουσία της παραγωγής στη χώρα αποτελούσε μια μοναδική ευκαιρία προβολής της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς σε εκατομμύρια θεατές σε όλο τον κόσμο.

Η ελληνική πολιτεία, μάλιστα, στήριξε την παραγωγή μέσω του προγράμματος κινηματογραφικών κινήτρων, με επιδότηση περίπου 6,5 εκατομμυρίων ευρώ.

Η Ελένη της Τροίας γίνεται το επίκεντρο της σύγκρουσης

Η μεγαλύτερη συζήτηση, ωστόσο, δεν προκλήθηκε από τα γυρίσματα ή το κόστος της ταινίας, αλλά από την επιλογή της ηθοποιού Λουπίτα Νιόνγκο για τον ρόλο της Ωραίας Ελένης.

Η Ελένη, η γυναίκα της οποίας η αρπαγή από τον Τρώα πρίγκιπα Πάρη αποτέλεσε, σύμφωνα με την παράδοση, την αφορμή για τον Τρωικό Πόλεμο, είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της ελληνικής μυθολογίας.

Η επιλογή της Νιόνγκο προκάλεσε αντιδράσεις σε μέρος της ελληνικής κοινής γνώμης, αλλά και διεθνείς σχολιασμούς.

Ο Έλον Μασκ σχολίασε μέσω της πλατφόρμας Χ ότι ο Νόλαν «βεβήλωσε τον Όμηρο» προκειμένου να ακολουθήσει τους «woke κανόνες» του Χόλιγουντ.

Η παρέμβαση αυτή ενίσχυσε μια ήδη έντονη δημόσια συζήτηση γύρω από το ερώτημα: Μπορεί ένας σύγχρονος δημιουργός να επανερμηνεύσει ελεύθερα έναν αρχαίο μύθο ή υπάρχουν όρια όταν πρόκειται για πρόσωπα που συνδέονται με την ιστορική και πολιτιστική ταυτότητα ενός λαού;

Ο Όμηρος ανήκει σε όλους ή η Ελλάδα έχει λόγο στην απεικόνισή του;

Τα ελληνικά μέσα ενημέρωσης φιλοξένησαν εκτενείς συζητήσεις σχετικά με την επιλογή αυτή, με ιστορικούς, σκηνοθέτες και κριτικούς κινηματογράφου να διατυπώνουν επιχειρήματα τόσο υπέρ όσο και κατά.

Όσοι τάσσονται υπέρ υποστηρίζουν ότι τα ελληνικά έπη αποτελούν μέρος του δυτικού πολιτισμού και ανήκουν σε όλους. Η καλλιτεχνική ελευθερία είναι θεμιτή, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μύθους.

Τονίζουν επίσης ότι η μυθολογία δεν είναι ιστορικό αρχείο, αλλά ένα πεδίο δημιουργικής ελευθερίας, όπου κάθε εποχή έχει δικαίωμα να δίνει τη δική της ερμηνεία.

Από την άλλη πλευρά, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η απεικόνιση χαρακτήρων όπως η Ελένη πρέπει να λαμβάνει υπόψη την περιγραφή του Ομήρου.

Όπως σημειώνουν, ο ποιητής την παρουσιάζει ως καλλίκομη, με όμορφα μαλλιά, ως γυναίκα με εξαιρετική ομορφιά και κομψότητα, ενώ η συχνή αναφορά στους «λευκούς βραχίονες» της Ελένης αποτελεί, σύμφωνα με αυτή την άποψη, στοιχείο που δεν πρέπει να αγνοείται.

Η πολιτική διάσταση: «woke» διαμάχη και κρατική χρηματοδότηση

Το θέμα πάντως δεν φαίνεται να σταματά στην Τέχνη και τον Πολιτισμό. Μάλιστα, όπως αναφέρει το δημοσίευμα, η συζήτηση σύντομα πέρασε από τον πολιτισμό στην πολιτική.

Το κόμμα Νίκη αντέδρασε τόσο στην επιλογή του καστ όσο και στην κρατική χρηματοδότηση της ταινίας, υποστηρίζοντας ότι οι Έλληνες φορολογούμενοι χρηματοδοτούν την επιβολή μιας «woke ιδεολογίας» πάνω στην ελληνική ιστορία.

Ο πρόεδρος του κόμματος, Δημήτρης Νατσιός, κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι στηρίζει επιλογές που, όπως υποστήριξε, απομακρύνονται από την ανάδειξη της εθνικής ταυτότητας.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, αντίθετα, υπερασπίστηκε την καλλιτεχνική ανεξαρτησία, δηλώνοντας στη Lifo ότι δεν μπορεί το κράτος να υπαγορεύει στους δημιουργούς πώς θα ερμηνεύσουν έναν μύθο. «Μπορούμε σοβαρά να συζητάμε αν το κράτος πρέπει να λογοκρίνει τον Κρίστοφερ Νόλαν;», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης δήλωσε ότι δεν διαφωνεί με την κρατική ενίσχυση της παραγωγής, ωστόσο εξέφρασε προβληματισμό για ορισμένες καλλιτεχνικές επιλογές του σκηνοθέτη.

Χωρίς Έλληνες ηθοποιούς

Ένα ακόμη ζήτημα που τέθηκε στη δημόσια συζήτηση ήταν η απουσία Ελλήνων ηθοποιών από το βασικό καστ.

Η ιστοσελίδα της ελληνικής διασποράς Greek City Times απηύθυνε ανοιχτή επιστολή στους συντελεστές της ταινίας, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα αρχαίο σκηνικό.

«Η Ελλάδα δεν είναι μόνο ένα σκηνικό της αρχαιότητας. Είναι μια ζωντανή χώρα. Οι Έλληνες δεν είναι ιστορικές φιγούρες. Είμαστε σύγχρονοι άνθρωποι», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο Έντι Ζεμενίδης, επικεφαλής του Hellenic American Leadership Council, χαρακτήρισε την απουσία Ελλήνων ηθοποιών «χαμένη ευκαιρία» για τον Νόλαν.

Η «Οδύσσεια» του Νόλαν ξεπερνά την ταινία και γίνεται πολιτιστική συζήτηση

Η αντιπαράθεση γύρω από την ταινία δείχνει ότι η «Οδύσσεια» του Ομήρου παραμένει ένα ζωντανό έργο, 3.000 χρόνια μετά τη δημιουργία της.

Η ταινία μπορεί να αποτελεί μια χολιγουντιανή παραγωγή, όμως στην Ελλάδα λειτουργεί ως αφορμή για μια βαθύτερη συζήτηση: ποιος έχει το δικαίωμα να αφηγείται τους μεγάλους μύθους του παρελθόντος και πόσο χώρο πρέπει να έχει η σύγχρονη τέχνη απέναντι στην ιστορική παράδοση.

Παρά τις αντιδράσεις, η εμπορική πορεία της ταινίας δείχνει εντυπωσιακή. Οι προβολές στην Ελλάδα συγκέντρωσαν μεγάλο ενδιαφέρον, τα εισιτήρια εξαντλήθηκαν γρήγορα και η κινηματογραφική επιστροφή του Οδυσσέα στις αίθουσες οδήγησε πολλούς θεατές πίσω και στο ίδιο το ομηρικό έργο.

Πηγή:  POLITICO