Αναρχισμός:








η κατ εξοχήν αντιεξουσιαστική και η μόνη μη μαρξιστική θεώρηση της αριστεράς, κατά την οποία βασική προϋπόθεση για μια ελεύθερη και δίκαιη κοινωνία είναι η καταστροφή του κράτους και της εξουσιαστικής ιεραρχίας κι η κατάργηση της ιδιοκτησίας («Η ιδιοκτησία είναι κλοπή» -Προυντόν). Η οργάνωση της αναρχικής κοινωνίας γίνεται με βάση τις κολεκτίβες, τις κοινωνικοπολιτικές και οικονομικές ενώσεις των παραγωγικών δυνάμεων μιας περιοχής οι οποίες συνεργάζονται για την κάλυψη των κοινωνικών και οικονομικών αναγκών της κοινότητας. Οι τοπικές δομές ενώνονται και σχηματίζουν ευρύτερες ομοσπονδίες και συνομοσπονδίες, οι οποίες είναι απολύτως ελεύθερες και αυτοδιοικούμενες. Οι αναρχικοί πιστεύουν ότι «ουδείς εκών κακός» κι αποδίδουν τις παρεκτροπές της ανθρώπινης φύσης στην ύπαρξη των κρατιστικών κι άλλων εξουσιαστικών δομών. Και οι αναρχικοί έχουν τις δικές τους «υπο-ομάδες» (αναρχοσυνδικαλιστές, αναρχοκομμουνιστές, ελευθεριακοί, τμήμα της «Νέας Αριστεράς», οι ενδιαφέροντες τολστοϊκοί –ορθόδοξοι χριστιανοί και αναρχικοί- κλπ). Η σημαντικότερη στιγμή του διεθνούς αναρχικού κινήματος, μετά την Πρώτη Διεθνή, ήταν η αναρχική επαναστατική Καταλωνία της δεκαετίας του 1930, η οποία κατάρρευσε από τα πλήγματα που της έφεραν οι σταλινικοί κομμουνιστές. Βασικοί θεωρητικοί του αναρχισμού είναι ο Μιχαήλ Μπακούνιν και ο πρίγκηπας Πέτρος Κροπότκιν

Το αναρχικό κίνημα ήταν το πρώτο σοσιαλιστικό κίνημα που βρήκε θερμότατους οπαδούς στην Ελλάδα, πολύ πριν βρει έδαφος ο μαρξισμός. Οι αναρχικοί πήραν μέρος στη Ρωσική Επανάσταση και μάλιστα, οι αναρχικές ιδέες πραγματοποιήθηκαν από τον μεγάλο επαναστάτη Νέστορα Μάχνο στην Ουκρανία και τους συν αυτώ (πριν τους πνίξουν στο αίμα οι μπολσεβίκοι). Αν και ο αναρχισμός δεν αποδέχεται την ατομική βία ως όπλο, η «προπαγάνδα μέσω των πράξεων» είναι γεγονός ότι βρήκε οπαδούς, από το 19ο αιώνα (και στην Ελλάδα), λόγω της επιρροής, για ένα μικρό διάστημα, του νεαρού μηδενιστή Νετσάγιεφ στο έργο του Μπακούνιν, και αρκετοί αναρχικοί χρησιμοποίησαν την ατομική βία (δολοφονίες βασιλέων, πρωθυπουργών, πριγκίπων). Επίσης, ληστείες για την ενίσχυση του κινήματος έχουν γίνει κατά καιρούς και θεωρούνται, από τους οπαδούς του προυντονικού «η ιδιοκτησία είναι κλοπή» ως επαναστατικές απαλλοτριώσεις. Ενας από τους ήρωες του αναρχικού κινήματος, ο Μπουοναβεντούρα Ντουρούτι αποτελεί πρότυπο των ανταρτών πόλεων εξ αυτού του πολιτικού χώρου.