Βus, γνωστό και ως δίαυλος, είναι ο διάδρομος μέσα από τον οποίο μεταφέρονται δεδομένα από ένα μέρος του υπολογιστή σε ένα άλλο. Στους υπολογιστές υπάρχουν διάφορα είδη bus, όλα όμως έχουν δύο κοινές παραμέτρους: το εύρος και την συχνότητα. Το εύρος του bus είναι ουσιαστικά το μέγεθός του, και ορίζει πόσα δεδομένα χωρούν να μεταφερθούν ταυτόχρονα κάθε φορά. Για παράδειγμα ένα bus εύρους 8bit μπορεί να μεταφέρει ταυτόχρονα 8 bits δεδομένων, ενώ ένα 16 bit μπορεί να μεταφέρει τα διπλά. Συχνότητα είναι η ταχύτητα με την οποία γίνεται η μεταφορά των δεδομένων και μετριέται σε MHz. Οσο μεγαλύτερη η συχνότητα, τόσο ταχύτερα μεταφέρονται τα δεδομένα.


Υπάρχουν πολλά είδη bus:



  • To Processor Bus το οποίο χωρίζεται στα Data και Address Bus.
  • Το Control Bus για την αναφορά της κατάστασης των διαφόρων υποσυστημάτων
  • Το Front Side Bus (γνωστό και ως Processor ή Data ή System Bus) για τη μεταφορά δεδομένων ανάμεσα στον επεξεργαστή και στα άλλα υποσυστήματα (chipset, μνήμη κτλ)
  • To Back Side Bus για την επικοινωνία του επεξεργαστή με τη μνήμη cache

Στην εποχή των πρώτων PCs υπήρχε μόνο ένα ρολόι για τα bus του υπολογιστή, το οποίο έτρεχε στα 4,77 MHz. Η εξέλιξη της τεχνολογίας δεν ήταν η ίδια για όλα τα μέρη του υπολογιστή με αποτέλεσμα τη δημιουργία πολλών διαφορετικών bus για την επικοινωνία των τμημάτων. Στα σημερινά PCs η συχνότητα των διαφορετικών bus στηρίζεται πάνω σε αυτή του FSB. Έτσι λοιπόν σε έναν υπολογιστή Pentium III στα 400MHz με FSB στα 100MHz οι διάφορες συχνότητες λειτουργίας προκύπτουν ως εξής:



























Bus Τρόπος υπολογισμού Ταχύτητα
CPU FSB*4 400MHz
BSB CPU/2 200MHz
AGP FSB/2*3 66MHz
PCI FSB/3 33MHz
ISA PCI/4 8,3MHz

Data Bus
Το Data Bus (γνωστό και ως Memory Bus) χρησιμοποιείται για την πρόσβαση του επεξεργαστή στα υποσυστήματα (μνήμη, περιφερειακά κτλ). Στα PCs είναι ταυτόσημο με το System Bus.


Address Bus
Το Address Bus χρησιμοποιείται για τον προσδιορισμό συγκεκριμένων διευθύνσεων στη μνήμη από τον επεξεργαστή. Το εύρος του Address Bus καθορίζει το σε πόσες μοναδικές διευθύνσεις μνήμης μπορεί να έχει πρόσβαση ο επεξεργαστής ή όπως λέγεται το μέγεθος της μνήμης που βλέπει ο επεξεργαστής. Στην πράξη το μέγεθος αυτό περιορίζεται από άλλες παραμέτρους όπως το chipset.


Control Bus
Το Control Bus χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της κατάστασης των διαφόρων υποσυστημάτων όπως για παράδειγμα εάν ο επεξεργαστής διαβάζει ή γράφει κάποια συγκεκριμένη στιγμή στη μνήμη.


Front Side Bus
Το Front Side Βus (FSB, γνωστό και ως System Bus) χρησιμοποιείται για τη μεταφορά δεδομένων ανάμεσα στον επεξεργαστή και στα άλλα υποσυστήματα (chipset, μνήμη κτλ).


Back Side Bus
Το Back Side Bus χρησιμοποιείται για την πρόσβαση του επεξεργαστή στη μνήμη cache. Μέχρι και στα συστήματα με επεξεργαστή Pentium όπου η μνήμη cache βρισκόταν πάνω στο motherboard, ο επεξεργαστής χρησιμοποιούσε το Front Side Bus (το οποίο τότε λεγόταν ακόμη System Bus). Με την έλευση των Pentium II, η μνήμη cache τοποθετήθηκε κοντά στον επεξεργαστή, στην ίδια πλακέτα με αυτόν, και δημιουργήθηκε το Back Side Bus (BSB) με σκοπό την ταχύτερη επικοινωνία του επεξεργαστή με τη μνήμη. Η ταχύτητα του BSB στους επεξεργαστές Pentium II και Pentium III είναι η μισή από αυτήν του επεξεργαστή, ενώ στους επεξεργαστές Celeron και Pentium III Coppermine είναι ίση με αυτή του επεξεργαστή.



































































































































































































Μοντέλο Επεξεργαστή Ημερομηνία Κυκλοφορίας Εύρος Data Bus Ταχύτητα σε ΜΗz Εύρος Address Bus Cache L1 Cache L2
8086 Ιουν 1978 16 4,77 – 10 20 0 0
8088 Ιουν 1979 8 4,77 – 8 20 0 0
80286 Φεβ 1982 16 6 – 20 24 0 0
80386 DX Οκτ 1985 32 16 – 40 32 0 0 – 128
80386 SX Ιουν 1988 16 16 – 33 24 0 0 – 128
80486 Απρ 1989 32 25 – 32 8 0 – 256
80486 DX-DX2 Σεπ 1991 32 16 – 80 32 8 16 – 256
80486 DX4-DX5 Μαρ 1994 32 75 – 133 32 16 64 – 256
Pentium Μαρ 93 64 60-200 32 16 256 – 512
Pentium ΜΜΧ Ιαν 97 64 166-233 32 32 256 – 512
AMD K5 1995 64 75-166 32 24 256 – 512
Cyrix 6×86 1995 64 120-200 32 16 256 – 512
Pentium Pro Νοε 1995 64 150 – 200 36 16 256 – 1024
Pentium II Μάι 1997 64 233 – 450 36 32 512
Celeron Covington Aπρ 1998 64 233 – 300 36 32 0
Celeron Mendocino Αυγ 1998 64 300 – 533 36 32 128
Pentium III Katmai Φεβ 1999 64 450 – 600 36 32 512
Pentium III Coppermine Οκτ 1999 64 500 – 36 32 128