Ο Απελευθερωτικός Στρατός του Κοσσυφοπεδίου (Ushtria Clirimtare e Kosoves -UCK), που δημιουργήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 90, περιλαμβάνοντας και κάποια εθνικιστικά αλβανικά γκρουπούσκουλα που γεννήθηκαν στη Γιουγκοσλαβία του Τίτο, αποτέλεσε την πρώτη «γνωριμία» του διεθνούς κοινού με το όνειρο της «Μεγάλης Αλβανίας», μετά την απομυθοποίησή του.
Οσο ήταν χρήσιμο, και βεβαίως στη διάρκεια των «ανθρωπιστικών επιθέσεων» του ΝΑΤΟ, ο UCK παρουσιαζόταν ως ένα απελευθερωτικό κίνημα και δε γίνονταν αναφορές στο όνειρο της απόσχισης και της δημιουργίας της Μεγάλης Αλβανίας, η οποία, φυσικά, θα ήταν και «εθνικώς καθαρή». Η ακραία εθνικιστική ιδεολογία των μελών του UCK αποκρύπτονταν κατά το δυνατόν, όπως κι οι στόχοι του για «απελευθέρωση των αλβανικών περιοχών» του Μαυροβουνίου και της ΠΓΔΜ. Όπως, αποκρύπτονταν και λεπτομέρειες για την ιστορία του, την ξαφνική ενδυνάμωσή του, τις πηγές χρηματοδότησής του. Ο Αλβανικός εθνικισμός ήταν ανύπαρκτος στα δελτία ειδήσεων των μεγάλων διεθνών δικτύων αν και απολύτως υπαρκτός στο Κοσσυφοπέδιο.
Όλα ξεκίνησαν το 1981, όταν η εξέγερση των Αλβανών φοιτητών του Κοσσυφοπεδίου που ζητούσαν καλύτερες συνθήκες ζωής και σπουδών, δέχτηκαν την βίαιη επίθεση του γιουγκοσλαβικού στρατού. Το φοιτητικό αρχικά κίνημα μετεξελίχθηκε σε εξέγερση των Αλβανών της περιοχής και μάλιστα άρχισαν να ακούγονται οι πρώτες φωνές για Ένωση με την Αλβανία. Ακολούθησε ένα μπαράζ από φυλακίσεις, διώξεις, απολύσεις, κάθε μορφής καταπίεση κατά των Αλβανών της γιουγκοσλαβικής τότε δημοκρατίας, που λογικά οδήγησε στην αύξηση του αλβανικού εθνικισμού και την ενεργοποίηση αποδήμων κοσσοβάρων (υπολογίζονται σε ένα εκατομμύριο σε Ευρώπη και Αμερική κι είναι κυρίως απόγονοι των αλβανών αντιπάλων του Τίτο -δεξιών και σταλινικών).
Ενα από τα παρεπόμενα της μεγάλης αυτής κρίσης ήταν και η δημιουργία των πρώτων αλβανικών γκρουπούσκουλων που τάσσονταν ανοικτά υπέρ χρήσης βίας. Πολλοί δεν αρκούνται στην μετριοπαθή στάση του κινήματος του θεωρούμενου ως μετριοπαθούς ηγέτη των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου, Ιμπραήμ Ρουγκόβα, που, το 1992, σε εκλογές που δεν αναγνωρίζονται από τη Γιουγκοσλαυία, εκλέγεται πρόεδρος της αυτόκλητης «Δημοκρατίας του Κοσσυφοπεδίου».
Μέλη και στελέχη του κόμματος του Ρουγκόβα μπήκαν στον UCK την περίοδο της παντοδυναμίας του. Η πολιτική Μιλόσεβιτς έριξε λάδι στη φωτιά, ειδικά με την αναστολή της Αυτονομίας του Κοσσυφοπεδίου και τις πολλαπλές διακρίσεις εις βάρος των Αλβανών. Με κυβερνητικές εντολές, έκλεισαν αλβανόφωνα ΜΜΕ, σχολεία, απολύονταν αλβανοί δημόσιοι υπάλληλοι. Πολλοί εξ όσων έζησαν την εκτεταμένη καταπίεση του καθεστώτος οδηγήθηκαν στην αγκαλιά των αποσχιστικών δυνάμεων. Οι μερικές εκατοντάδες, μετά τα γεγονότα του 1981, οπαδοί της βίας ξεπέρασαν -μέχρι την εποχή έναρξης των ΝΑΤΟικών επιθέσεων- τους 30.000.
Το 1991, σε απάντηση της πολιτικής Μιλόσεβιτς και ενώ έχει αρχίσει να ξυπνά το όραμα της Μεγάλης Αλβανίας για τα καλά, ιδρύεται ο UCK στην Πρίστινα. Θεωρητικώς, στόχος είναι η επαναφορά στην πρότερη πολιτική κατάσταση: η παροχή δικαιωμάτων στους αλβανούς και αυτονομίας στο Κοσσυφοπέδιο. Και πάλι, όμως, το όνειρο της Μεγάλης Αλβανίας αποτελεί κρυφό στόχο: οι χάρτες της στολίζουν τα στρατόπεδα των ανταρτών, των οποίων η ηγεσία δεν είναι πάντα πολύ προσεκτική στις δηλώσεις της. Οι επιθέσεις του UCK, που έχει τη βάση του στην περιοχή Ντεκάνι, κοντά στην Πρίστινα, είναι σποραδικές και μικρής κλίμακας ως το 1995, οπότε για πρώτη φορά πλήττει αστυνομικούς σταθμούς και περιπόλους του σερβικού στρατού -αναλαμβάνει την ευθύνη των επιθέσεων με επιστολή στο BBC το 1996. Οι εμφυλιοπολεμικές συγκρούσεις στην Αλβανία, το 1997, δίνουν στον UCK πρόσβαση στο οπλοστάσιο της χώρας αυτής -οι αποθήκες όπλων είχαν καταληστευτεί κι ο UCK απλώς επωφελήθηκε, αν και θεωρείται ότι είχε την πλήρη υποστήριξη του Σαλί Μπερίσα. Παράλληλα, στοιχεία και πληροφορίες που κινητοποιούν την Ιντερπόλ και φτάνουν μέχρι το Κογκρέσο των ΗΠΑ, φέρουν τον UCK να χρηματοδοτείται από λαθρεμπόριο ναρκωτικών, να ξεπλένει χρήματα της Αλβανικής μαφίας, να σχετίζεται με την ιταλική Μαφία και να εμπλέκεται σε σειρά από άλλες παράνομες δραστηριότητες. Είναι η εποχή που ένας εκ των ηγετών του UCK κάθεται στο ίδιο τραπέζι συνομιλιών με τη Μαντλίν Ολμπράιτ, στο Ραμπουγιέ.
Από το Σεπτέμβριο του 1997, τα χτυπήματα του UCK γίνονται στρατιωτικά: οι αντάρτες πλήττουν στόχους με αντιαρματικά όπλα, επιτίθενται σε σλαβικά χωριά, κατορθώνουν να αντιμετωπίσουν τον γιουγκοσλαβικό στρατό, ο οποίος αρχίζει να τους αντιμετωπίζει με ευρείες επιχειρήσεις στις περιοχές όπου έχουν τις -πολλές πια- βάσεις τους. Ολόκληρες περιοχές περνούν στον έλεγχο του UCK -υπολογίζεται ότι στα τέλη του 1998 ήλεγχε το 25% του εδάφους του Κοσσυφοπεδίου. Ο Γιουγκοσλαβικός στρατός εξαπολύει γενική επίθεση κατά του UCK, κατορθώνοντας μια σειρά σημαντικών πληγμάτων. Οι φωνές που φέρουν την κυβέρνηση Μιλόσεβιτς να εγκληματεί κατά του αλβανικού πληθυσμού του Κοσσυφοπεδίου, με αφορμή τη δράση του UCK, πληθαίνουν κι ακούγονται. Κάποιες σποραδικές φωνές που μιλούν για «εθνικές εκκαθαρίσεις» κατά Σέρβων από τον UCK δε βρίσκουν την ίδια ανταπόκριση. Η αντίδραση των Δυτικών Δυνάμεων και του ΝΑΤΟ και τα γεγονότα του 1999, με το βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας και την ανάπτυξη της ειρηνευτικής δύναμης KFOR, οδήγησαν στην δημιουργία των όρων διάλυσης του UCK, ενός στρατού που, θεωρητικώς, οι λόγοι ύπαρξής του είχαν εκλείψει. Ωστόσο, το όραμα της Μεγάλης Αλβανίας δεν είχε εκλείψει. Ο UCK «απενεργοποιείται», και γεννώνται οι «Απελευθερωτικοί Στρατοί» των Αλβανών της ΠΓΔΜ, στους οποίους στρατεύονται κυρίως μέλη του UCK.













