|
Μια πρωτόγνωρη έννοια για τους νέους χρήστες του Unix, και κατ΄ επέκταση του Linux, είναι η έννοια του system administration (διαχείριση συστήματος). Αυτό δικαιολογείται εν μέρει μια και στα σύγχρονα δημοφιλή λειτουργικά συστήματα (οικογένεια των DOS και Windows, MacOS) δεν υπάρχει η έννοια του administrator. Εξαίρεση, ίσως, αποτελούν τα Windows NT, όπου η έννοια του administrator υφίσταται. Και πάλι όμως η σημασία της δεν είναι τόσο εμφανής.
Η ανάγκη για administration
Τι εννοούμε όμως, όταν μιλάμε για system administration και για administrators; Ας προσπαθήσουμε να ξεκαθαρίσουμε τις έννοιες. Eνα multi-user σύστημα, δηλαδή ένα σύστημα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από πολλούς χρήστες ταυτόχρονα, διατρέχει πολλούς κινδύνους. Οι κίνδυνοι αυτοί μπορεί να προέρχονται είτε από απερισκεψίες, είτε από εσκεμμένη δραστηριότητα μερικών χρηστών του. Για παράδειγμα, η διαγραφή ή η τροποποίηση ενός ζωτικού αρχείου του λειτουργικού δεν θα πρέπει να επιτρέπεται σε πολλούς χρήστες, ειδάλλως το σύστημα μπορεί να αχρηστευθεί πολύ εύκολα. Από την άλλη, ένας χρήστης που χρησιμοποιεί το σύστημα για να παίρνει την ηλεκτρονική του αλληλογραφία, σε καμία περίπτωση δε θέλει, η τελευταία να μπορεί να διαβαστεί από κάποιον τρίτο. Όλα αυτά δημιουργούν μια βασική ανάγκη: τον περιορισμό της δυνατότητας παρέμβασης ενός χρήστη στους πόρους που του παρέχει το σύστημα. Υιοθετώντας αυτή την αρχή μπορούμε να βρούμε λύσεις για τα δύο παραπάνω προβλήματα. Αν απαγορεύσουμε σε όλους τους χρήστες την πρόσβαση στο εν λόγω αρχείο (αν, δηλαδή, περιορίσουμε τη ''δύναμή'' τους), τότε ο κίνδυνος να σβηστεί ή να τροποποιηθεί το τελευταίο, μηδενίζεται. Αν, επιπλέον, στερήσουμε τους χρήστες από τη δυνατότητα πρόσβασης στο e-mail που δεν τους ανήκει, διορθώνουμε και το δεύτερο πρόβλημα.
Σε αυτό το σημείο θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι έχουμε λύσει όλα τα προβλήματά μας. Αν όχι, μπορούμε να εισάγουμε επιπλέον απαγορεύσεις, έτσι ώστε να προστατέψουμε το σύστημά μας από νέους κινδύνους. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, παρουσιάζεται ένα νέο πρόβλημα, το οποίο είναι προφανές. Eνα σύστημα με ευρείες απαγορεύσεις καθίσταται υπέρ-ασφαλές, αλλά παράλληλα και άχρηστο, μια και δεν μπορούν να εκτελεστούν στοιχειώδεις διαδικασίες συντήρησης. Eνα ζωτικό αρχείο του συστήματος ίσως να μην πρέπει να σβηστεί ποτέ από κανέναν, αλλά η πιθανότητα να πρέπει να τροποποιηθεί για λόγους συντήρησης είναι μεγάλη. Κάποιος, λοιπόν, πρέπει να έχει τη δυνατότητα να τροποποιεί διάφορα ζωτικά αρχεία του συστήματος, κατά βούληση, όποτε αυτό είναι αναγκαίο. Είναι προφανές ότι αυτός ο χρήστης έχει ελάχιστους περιορισμούς σε σχέση με τους άλλους, ενώ η ευθύνη του είναι μεγάλη. Συχνά καλείται super-user ή system administrator. Συνηθίζεται το account αυτού του χρήστη να έχει ως login name το root, κάτι που φυσικά δεν είναι απαραίτητο να τηρείται από όλα τα συστήματα. Όπως, επίσης, δεν είναι απαραίτητο να υπάρχει ένας administrator για κάθε σύστημα, ιδίως όταν πρόκειται για μεγάλα δίκτυα.
Η σημασία του root account
Από τα παραπάνω φαίνεται ξεκάθαρα πως το root account είναι πανίσχυρο. Ο χρήστης που το έχει, δηλαδή ο administrator, έχει απόλυτο έλεγχο πάνω στο σύστημα. Επομένως, η χρήση του πρέπει να περιορίζεται στις απαραίτητες διαδικασίες για τη συντήρηση του συστήματος. Σε επίπεδο προσωπικής χρήσης, απαιτείται η δημιουργία ενός user account για να μπορούμε να κάνουμε τις καθημερινές μας εργασίες. Η χρήση του υπολογιστή μας μέσω του root account είναι κάτι που πρέπει να αποφεύγεται με κάθε τρόπο. Ακόμα και αν είμαστε σίγουροι ότι ξέρουμε πολύ καλά Unix, η ευρύτατη χρήση του root για καθημερινές δουλειές είναι εξίσου επικίνδυνη, για λόγους ασφαλείας. Για παράδειγμα, η χρήση του Internet μέσω του root account απαγορεύεται δια ροπάλου! Το Internet, αν και είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο, δεν παύει να κρύβει αρκετούς κινδύνους. ʼπαξ και το χρησιμοποιείτε ως root, είστε ευάλωτοι σε αυτούς. Η εκτέλεση αγνώστων προγραμμάτων όταν έχετε δικαιώματα root, είναι επίσης επικίνδυνη. Σκεφθείτε, για παράδειγμα, ένα πρόγραμμα, το οποίο, ενώ σας έχουν πει ότι είναι ένα ωραίο παιχνίδι, στην πραγματικότητα προσπαθεί να φορμάρει το σκληρό σας δίσκο (Trojan). Αν το εκτελέσετε με δικαιώματα root, θα έχετε ως αποτέλεσμα την ολική απώλεια των δεδομένων σας. Αν, όμως, το εκτελέσετε ως ένας απλός χρήστης, δεν πρόκειται να πάθετε απολύτως τίποτα, μια και ένας απλός χρήστης δεν έχει τα απαραίτητα δικαιώματα για να φορμάρει το δίσκο. Γενικά, πρέπει να θυμάστε πάντα, ότι ως απλός χρήστης μπορείτε να ''παίξετε'' με το σύστημά σας όσο θέλετε, χωρίς να έχετε την παραμικρή πιθανότητα να δημιουργήσετε μη αντιστρέψιμο πρόβλημα. Το μόνο που μπορείτε να κάνετε, είναι να σβήσετε τα προσωπικά σας δεδομένα. Το σύστημά σας, όμως, είναι σχετικά απίθανο να πάθει κάτι τόσο σόβαρο, ώστε να απαιτείται ξανά εγκατάσταση (κάτι που είναι πολύ συνηθισμένο σε άλλα λειτουργικά συστήματα :-)). Χρησιμοποιούμε τη λέξη ''σχετικά'' επειδή κατά καιρούς δημοσιοποιούνται διάφορες ''τρύπες ασφαλείας'' (security holes), μέσω των οποίων κάποιος απλός χρήστης με μερικά συγκεκριμένα βήματα μπορεί να αποκτήσει ξαφνικά δικαιώματα root. Κάτι τέτοιο, τουλάχιστον με τα σημερινά δεδομένα, είναι αρκετά δύσκολο και τεχνικό, ενώ σε κάθε τέτοια δημοσίευση υπάρχει μια αντίστοιχη απάντηση με λύση για το πρόβλημα.
Για τους απαιτητικούς χρήστες…
Πολλοί είναι αυτοί που θέλουν να αξιοποιήσουν τον υπολογιστή τους όσο το δυνατόν δημιουργικότερα. Η δημιουργία ενός χρήστη, ο οποίος έχει τα απαραίτητα δικαιώματα για να μπορεί να διεκπεραιώσει όλες τις εργασίες, αυτομάτως, του προσφέρει δύναμη. Δύναμη, η οποία μπορεί να έχει ολέθρια αποτελέσματα, αν δε χρησιμοποιηθεί σωστά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, χρήσιμη είναι η δημιουργία πολλαπλών χρηστών. Μπορούμε, δηλαδή, να έχουμε ένα account μέσω του οποίου θα συνδεόμαστε στο Internet, ένα άλλο για τη σύνταξη κειμένων, ένα ακόμη για να παίζουμε παιχνίδια κ.ο.κ. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να χρησιμοποιούμε στο έπακρο το σύστημά μας, ενώ, παράλληλα, έχουμε αυξημένη ασφάλεια, μια και ο κάθε χρήστης έχει περιορισμένη δύναμη και δεν μπορεί να βλάψει ανεπανόρθωτα το λειτουργικό.














