Η εβδομάδα που μας πέρασε, ήταν πολύ σημαντική για τις εξελίξεις στο χώρο του προγραμματισμού, αφού το πολυαναμενόμενο .NET έκανε επίσημα την εμφάνισή του. Βέβαια, αυτό που παρουσίασε η Microsoft κατά τη διάρκεια, όπως πάντα, πολυτελούς και εντυπωσιακής εκδήλωσης, δεν ήταν παρά το Visual Studio.NET. Εμείς, φυσικά, ως προγραμματιστές, ορίζουμε αυτό το γεγονός ως την είσοδο του .NET στη ζωή μας, αφού από εδώ και στο εξής μπορούμε να γράφουμε κώδικα χρησιμοποιώντας την τεχνολογία, για την οποία ακούμε τόσα και τόσα, τα τελευταία δύο, ίσως και παραπάνω, χρόνια.
Τι είναι όμως το .NET; Γιατί όλοι ασχολούνται μαζί του και γιατί η Microsoft έχει αναλάβει να το ενσωματώσει για τα καλά στη ζωή μας; Στην πραγματικότητα, ο όρος ''.NET'' είναι μια σύντομη ονομασία, γεννημένη από το σύγχρονο μάρκετινγκ, η οποία έχει στόχο να περιγράψει συνοπτικά ένα σύνολο από επιμέρους τεχνολογίες. Αν μου ζητούσατε να σας πω ''τι κάνει'' ή ''τι καινούργιο'' πρεσβεύει το .NET σε μια γραμμή, θα δυσκολευόμουν πολύ να σας απαντήσω. Επομένως, νομίζω ότι το καλύτερο που έχω να κάνω, είναι να σας απαριθμήσω μερικά από τα θεμελιώδη συστατικά του .NET framework.
One dot to rule them all…
(Παράφραση του γνωστού αποφθέγματος ''One Ring to rule them all'', από την τριλογία ''The Lord of the Rings'' του J.P.R. Tolkien)
Αν νομίζετε ότι ο τίτλος αυτού το τμήματος εμπεριέχει ηθικά υπονοούμενα, η απάντησή μου είναι αρνητική. Σε καμία περίπτωση η πολιτική της Microsoft δεν πρόκειται να μας απασχολήσει στα Coffee Nights. Διάλεξα αυτόν τον τίτλο, επειδή πιστεύω ότι ανταποκρίνεται στο βασικό χαρακτηριστικό του .NET, το οποίο υπόσχεται να ''παντρέψει'' διαφορετικές γλώσσες προγραμματισμού και διαφορετικές αρχιτεκτονικές σε ένα πλαίσιο. Ο στόχος μας αυτό το βράδυ είναι κυρίως να κατανοήσουμε πώς είναι δυνατόν μέσα από το .NET να επιτευχθεί μια αρμονική συμβίωση εντελώς διαφορετικών φιλοσοφιών.
Ας αρχίσουμε, λοιπόν, από τον compiler. Για να γράψετε εφαρμογές για .NET, θα πρέπει να έχετε στη διάθεσή σας έναν compiler που να υποστηρίζει το όλο framework. Ενας .NET compiler ''στοχεύει'' στο λεγόμενο Common Language Runtime (CLR). Αυτό σημαίνει ότι μετά την επεξεργασία του κώδικα δεν θα δημιουργηθεί κάποιο εν γένει εκτελέσιμο για την πλατφόρμα που χρησιμοποιείτε, άλλα ένα binary, το format του οποίου αποκαλείται MSIL (Microsoft Intermediate Language).
Για να ξεκαθαρίσουμε λίγο περισσότερο τα παραπάνω, το CLR αποτελεί ένα Virtual Machine (όσοι ασχολείστε με Java έχετε ήδη την εμπειρία σε αυτό το θέμα), το οποίο προσφέρει όσα παρέχει μια πλατφόρμα -δηλαδή ένα λειτουργικό σύστημα και ένας επεξεργαστής- σε έναν compiler. Οταν ένας compiler μεταφράζει τις εντολές και τη γραμματική που σχηματίζουν μια γλώσσα προγραμματισμού, σε γλώσσα μηχανής που αντιλαμβάνεται μια CPU, έχει μια διαρκή επικοινωνία με το σύστημα, ώστε να παραχθεί ο απαραίτητος κώδικας στην αντίστοιχη assembly της αρχιτεκτονικής. Αυτή είναι σε πολύ γενικές γραμμές η διαδικασία ενός compilation. Στην περίπτωσή μας, ο .NET compiler επικοινωνεί με το CLR και όχι άμεσα με το λειτουργικό σύστημα του μηχανήματός σας. Χωρίς να θέλω να σας μπερδέψω, προσθέτω ότι και ο ίδιος ο compiler ''ζει'' στο CLR, στον υποθετικό –κοινώς- υπολογιστή, για τον οποίο παράγει τα αρχεία MSIL.
Η ύπαρξη του CLR είναι θεμελιώδης στο .NET. Στην πράξη, αυτό επιτρέπει σε πολλούς διαφορετικούς compilers να επικοινωνούν με έναν ενιαίο τρόπο με ένα Virtual Machine. Αν, για παράδειγμα, θέλετε να γράψετε μια εφαρμογή για .NET σε Cobol, το μόνο που χρειάζεστε είναι ένας Cobol compiler, ο οποίος ''τρέχει'' στο CLR. Αν ένας τέτοιος compiler είναι στη διάθεσή σας, μπορείτε να γράψετε την εφαρμογή σας κανονικά σε Cobol και αυτή μπορεί αυτόματα να ''τρέξει'' σε οποιαδήποτε πλατφόρμα για την οποία υπάρχει ένα .NET CLR.
Συνεχίζοντας, είμαστε στο στάδιο, όπου ο κώδικάς μας έχει μετατραπεί σε ένα αρχείο MSIL. Σε αυτό περιέχεται όλη η απαραίτητη πληροφορία (metadata) για να παραχθεί ένα εκτελέσιμο, με τη χρήση ενός Just In Time (JIT) compiler, ο οποίος μπορεί, εκμεταλλευόμενος τις δυνατότητες του CLR, να μετατρέπει το IL σε εν γένει κώδικα που αντιλαμβάνεται η εκάστοτε πλατφόρμα.
Οπως καταλαβαίνετε, αν και το τελικό εκτελέσιμο ''τρέχει'' υπό το καθεστώς ενός Virtual Machine -με αυτό ό,τι συνεπάγεται για την τελική απόδοσή του-, είναι pre-compiled.
Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφέρουμε τη διαδικασία που χρειάζεται, σε πολύ συνοπτικό επίπεδο, για να κατασκευάσει κανείς έναν .NET compiler. Η Microsoft έχει κατασκευάσει το λεγόμενο Common Type System (CTS). Πρόκειται για ένα από τα ενδιάμεσα επίπεδα που αναλαμβάνει την επικοινωνία μεταξύ compiler και CLR και στο οποίο περιγράφεται πώς δηλώνονται και χρησιμοποιούνται οι διάφορες σύνθετες δομές. Αυτές οι δομές κατασκευάζονται από τον προγραμματιστή κατά τη συγγραφή κώδικα, με τη χρήση των πρωτογενών συστατικών που παρέχονται από έναν compiler και, κατ΄ επέκταση, υφίστανται στο .NET. Πρωτογενή συστατικά είναι τύποι δεδομένων όπως είναι ένας ακέραιος ή ένας χαρακτήρας. Μια σύνθετη δομή είναι ένας αυθαίρετος συνδυασμός πρωτογενών συστατικών. Για παράδειγμα μια structure στην C ή μια class στην C++ είναι σύνθετες δομές.
Αναλυτικότερα, το CTS καθορίζει πώς υλοποιούνται τα παρακάτω:
- Classes
- Interfaces
- Value Types (καθορισμένα από τον προγραμματιστή, τα οποία ''τροφοδοτούν'' ρουτίνες by value και όχι by reference)
- Delegates (η ''ελαφριά'' έκδοση των γνωστών pointers της C)
Οποιος compiler ακολουθεί το CTS, μπορεί να παράγει κώδικα για το CLR. Επιπλέον, η Microsoft έχει κατασκευάσει και το Common Language Specification (CLS), το οποίο καθορίζει το σύνολο των δυνατοτήτων που προσφέρει το CLR. Μια εφαρμογή που κατασκευάζεται με τη χρήση κατά 100% του εν λόγω specification, είναι απόλυτα συμβατή με το CLR.
Στο CLS περιέχονται, μέχρι στιγμής, 41 κανόνες που θα πρέπει να ακολουθούνται από τους compilers. Μεταξύ των άλλων, καθορίζονται και όλοι οι δυνατοί τύποι δεδομένων και το μέγεθός τους.
Με τα παραπάνω, πιστεύω ότι έχετε καταλάβει σε γενικές γραμμές πώς λειτουργεί ένα σημαντικό μέρος από όλη την υποδομή του .NET. Ας δούμε, τώρα, τι μπορεί να κερδίσει κανείς από το συνδυασμό των επιμέρους τεχνολογιών που αναλύσαμε.
Common Language Interoperability
Αυτό που έχει κεντρική σημασία σε όλα όσα έχουμε πει, είναι η δυνατότητα του CLR να μπορεί να κατανοεί αρχεία IL, τα οποία μπορούν να έχουν αρχικά κατασκευαστεί σε οποιαδήποτε γλώσσα προγραμματισμού (παρεμπιπτόντως, αυτήν τη στιγμή, βρίσκονται υπό εξέλιξη πάνω από 20 .NET compilers για Perl, Python, Pascal, Cobol κ.λπ.). Το αποκορύφωμα αυτού του παντρέματος είναι ότι είναι εφικτή η ενδοεπικοινωνία εφαρμογών που ''τρέχουν'' στο CLR και μάλιστα όχι μόνο κατά το run-time, αλλά και κατά το design-time.
Για παράδειγμα, μια εφαρμογή γραμμένη σε C# μπορεί να καλεί, με απόλυτα καθορισμένο τρόπο, κώδικα γραμμένο σε Visual Basic.ΝΕΤ και, το σημαντικότερο, το project να φαίνεται κανονικά από έναν debugger ή profiler, όπως θα φαινόταν αν ήταν γραμμένο όλο σε C# ή σε Visual Basic.ΝΕΤ. Σκεφτείτε να κάνετε trace και από C# να πηγαίνετε σε μια ρουτίνα της Visual Basic.ΝΕΤ ή το αντίστροφο!
Οι C# και Visual Basic.ΝΕΤ επιλέχτηκαν τυχαία. Το ίδιο μπορεί να γίνει με οποιεσδήποτε γλώσσες προγραμματισμού, αρκεί ο κώδικας να εκμεταλλεύεται πιστά το CLS -ενδεχομένως οι διάφοροι .NET compilers να εμπλουτιστούν με επιμέρους δυνατότητες, οι οποίες, φυσικά, δεν θα είναι ορατές από όλα τα εκτελέσιμα του CLR.
Επιπλέον, όσον αφορά τη συμβίωση διαφορετικών γλωσσών κατά το run-time, υποστηρίζεται ένα κοινό πλαίσιο για exception handling. Μπορείτε να ''σηκώσετε'' (raise) μια exception σε C++.ΝΕΤ και να την χειριστείτε από κώδικα που είναι γραμμένος σε C# – και πάλι οι γλώσσες είναι τυχαίες.
Είναι προφανές ότι το CLR αποτελεί ένα πανίσχυρο plug-in, ικανό να συνδέσει διαφορετικές γλώσσες προγραμματισμού σε έναν ενιαίο χώρο. Μάλλον στο Redmond η κατασκευή του πύργου της Βαβέλ ολοκληρώθηκε με το σωστό τρόπο!
Σε αυτό το σημείο, αξίζει να αναφέρουμε ότι κάτι τέτοιο είναι δυνατόν να επιτευχθεί, ίσως με λίγο δυσκολότερο τρόπο, με τη χρήση του Java Virtual Machine. Αρκεί να κατασκευαστεί ένας compiler, ο οποίος να ''μεταφράζει'' την X γλώσσα προγραμματισμού σε Java bytecode. Για λόγους τους οποίους δεν γνωρίζω, και αμφιβάλλω αν θα μάθω ποτέ, η Sun Microsystems δεν έδωσε ποτέ έμφαση σε αυτήν τη δυνατότητα. Αντ΄ αυτού προτίμησε να εστιάσει όλη την προσοχή της στη γλώσσα Java και όχι στην επικράτηση του Java Virtual Machine. Εντούτοις, μερικοί έχουν κατασκευάσει compilers διαφόρων γλωσσών (δεν πρέπει να είναι πάνω από πέντε), οι οποίοι παράγουν Java bytecode. Το ''πάντρεμα'', φυσικά, διαφορετικών γλωσσών προγραμματισμού, που προσφέρει το JVM, δεν βρίσκεται στο επίπεδο που αναμένεται να προσφέρεται μέσω του CLR, αφού, όπως είπαμε, η Sun ποτέ δεν το επιδίωξε…
Τα εφόδια που δίνει το .NET framework στον προγραμματιστή
Μέχρι στιγμής έχουμε αναλύσει, σε πολύ γενικές γραμμές, την κεντρική δυνατότητα του .NET, η οποία επιτυγχάνει cross-language και cross-platform compatibility. Είναι προφανές ότι πέρα από τη βασική δομή, η οποία επιτρέπει την κατασκευή εκτελέσιμων για το CLR, στο .NET περιέχεται ένα πλούσιο σύνολο έτοιμων βιβλιοθηκών για την πραγματοποίηση γνωστών προγραμματιστικών εργασιών. Στις εν λόγω ρουτίνες έχει άμεση πρόσβαση κάθε εκτελέσιμο που ''ζει'' στο CLR.
Οι παραπάνω υπηρεσίες σχηματίζουν τη λεγόμενη .ΝΕΤ Class Library και περιλαμβάνουν λειτουργίες που σχετίζονται με τις παρακάτω κατηγορίες, σε τυχαία παράθεση:
| Databases (ADO.NET) | Λειτουργίες σχετικές με βάσεις δεδομένων (ADO, SQL κ.λπ.) |
| Windows Forms | Οι κλασικές ρουτίνες για την κατασκευή GUI |
| XML Classes | Λειτουργίες σχετικές με τη διαχείριση και την επεξεργασία της γραμματικής XML |
| System Classes | Βασικές λειτουργίες system dependent, όπως είναι I/O, Threads, Messages, Collections, Networking κ.λπ. |
| Enterprise Services | Υποστήριξη για transactions |
| Web Classes (ASP.NET) | Components που χρησιμοποιούνται σε Web applications και επιτρέπουν Caching, Authentication, Web controls, Session management κ.λπ. |
Η κάθε κατηγορία από τις παραπάνω παρέχει πολλές ρουτίνες για συγκεκριμένες διεργασίες. Το σημαντικό είναι ότι η κάθε γλώσσα προγραμματισμού μέσω ενός .NET compiler μπορεί να καλεί αυτές τις ρουτίνες με έναν ενιαίο τρόπο. Κοινώς, αν θέλετε να ''πάρετε'' την πληροφορία από ένα αρχείο XML, μπορείτε να το κάνετε με τον ίδιο τρόπο από Visual Basic.ΝΕΤ, όπως θα το κάνατε και από την C# ή την C++.ΝΕΤ, σεβόμενοι απλώς την εκάστοτε γραμματική της γλώσσας που χρησιμοποιείτε. Οι κλήσεις στις ρουτίνες είναι ακριβώς οι ίδιες.
Πέρα από τις διαθέσιμες υπηρεσίες που είναι ενσωματωμένες στις βιβλιοθήκες του .ΝΕΤ framework, το CLR έχει κάποιες ad hoc προδιαγραφές που μπορούν να βοηθήσουν καταλυτικά στην ανάπτυξη εφαρμογών. Μια από αυτές είναι η ύπαρξη garbage collector, η οποία, βέβαια, υφίσταται στα περισσότερα σύγχρονα Virtual Machines. H ύπαρξη του garbage collector βοηθά στη σωστή διαχείριση μνήμης και αποφυγή memory leaks. Το τελευταίο συμβαίνει όταν, από προγραμματιστικό λάθος, μια περιοχή μνήμης δεν ελευθερώνεται, ενώ το περιεχόμενό της δεν είναι πλέον προσβάσιμο από την εφαρμογή. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος για να δημιουργήσει κάποιος memory leak σε C, είναι να αλλάξει τη διεύθυνση ενός pointer, για τον οποίο έχει δεσμεύσει ένα κομμάτι μνήμης με την malloc() χωρίς να καλέσει πριν την free().
Ο garbage collector παρατηρεί τις συσχετίσεις των δημιουργημένων objects κατά την εκτέλεση της εφαρμογής -κοινώς από ποια σημεία του κώδικα χρησιμοποιούνται- και όταν ανακαλύψει ότι ένα object δεν είναι συσχετισμένο πλέον -κοινώς δεν είναι προσβάσιμο από κανένα σημείο του κώδικα- ελευθερώνει αυτόματα τη μνήμη που αυτό καταλαμβάνει.
Επιπλέον, υπάρχει εν γένει υποστήριξη για self-described components. Αυτό σημαίνει ότι η χρήση ενός component, είτε αυτό είναι μέρος του υπάρχοντος .NET framework είτε είναι κατασκευασμένο από εσάς, δεν απαιτεί επιπλέον δηλώσεις ή τη συμπερίληψη αρχείων IDL (Interface Definition Language) και επιμέρους βιβλιοθηκών. Ολη η πληροφορία για τη χρήση του component αποθηκεύεται στα metadata κατά το compilation του κώδικα στη μορφή MSIL και επομένως το CLR μπορεί να ''βρει'' από μόνο του το σωστό component. Αυτό έχει ως άμεσο επόμενο την κατάργηση της Registry, αφού όπως είπαμε όλα τα components μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα χωρίς κάποια προεργασία.
Με πιο απλά λόγια, αυτό που συμβαίνει στο .NET, είναι ότι ο κώδικας μιας εφαρμογής και η εξάρτησή του από εξωτερικά components διατηρείται σε απόλυτο συγχρονισμό μέσω της ίδιας της δομής του CLR. Ακόμα και στην περίπτωση ενός DLL conflict, το CLR διαθέτει την απαραίτητη ''γνώση'', ώστε να χρησιμοποιήσει την κατάλληλη βιβλιοθήκη, από την οποία εξαρτάται ο κώδικάς σας. Στην πραγματικότητα, αυτό επιτυγχάνεται με τη βοήθεια του versioning system που ενσωματώνει το .NET framework. Αναλυτικότερα, διαφορετικές εκδόσεις της ίδιας βιβλιοθήκης μπορούν να συνυπάρχουν υπό το ίδιο namespace – κοινώς, η εφαρμογή σας βλέπει όλες τις εκδόσεις υπό το ίδιο όνομα. Περαιτέρω, η ύπαρξη των metadata στο αρχείο MSIL είναι αρκετή ώστε να ''υποδείξει'' στο CLR ποιο ακριβώς κομμάτι της βιβλιοθήκης -η οποία, όπως είπαμε, βρίσκεται σε πολλαπλές εκδόσεις στο σύστημά σας- χρειάζεται να εκτελεστεί.
Τέλος, αναφέρω ότι το CLR ενσωματώνει δύο επίπεδα ''ασφάλειας''. Τα επίπεδα Code Access Security (CAS) και Role-Base Security (RBS). Οσον αφορά το πρώτο, ο δημιουργός ενός .NET component μπορεί να ορίσει συγκεκριμένους κανόνες ασφαλείας, ώστε να επιτρέπει ή να αποτρέπει την εκτέλεση του κώδικα που εμπεριέχεται στον component υπό συγκεκριμένες συνθήκες. Οσον αφορά το δεύτερο, είναι εφικτός ο ορισμός του ρόλου μιας εφαρμογής, σύμφωνα με αρχές που υφίστανται στα Windows. To CLR μπορεί να κάνει resolve διάφορα permissions (για παράδειγμα, group permissions) και να αποτρέψει έναν unauthorized user να εκτελέσει μια εφαρμογή.
Cross-Platform compatibility
Πριν κλείσουμε αυτή την εισαγωγική περιήγηση στο .NET, θα ήθελα να αναφερθώ λίγο παραπάνω στη δυνατότητα που δίνεται για ανάπτυξη εφαρμογών cross-platform compatible, κοινώς εφαρμογές που ''τρέχουν'' σε διαφορετικές πλατφόρμες, χωρίς την προσθήκη ειδικού κώδικα.
Οπως αναλύσαμε διεξοδικά, το CLR δέχεται κώδικα από διαφορετικές γλώσσες προγραμματισμού και έτσι επιτυγχάνεται το cross-language compatibility. Τα αρχεία MSIL είναι ανεξάρτητα από την CPU και επομένως το μόνο που απαιτούν για να ''τρέξουν'', είναι ένα CLR, το οποίο θα γίνεται host από την επιθυμητή πλατφόρμα.
Αναλυτικότερα, αν κάποιος κατασκευάσει ένα CLR για Solaris, τότε μπορείτε να πάρετε μια εφαρμογή που έχετε αναπτύξει σε .NET, χρησιμοποιώντας το VS.NET, και να την τρέξετε αυτούσια στο λειτουργικό σύστημα της Sun, και μάλιστα αδιαφορώντας, αν αυτό τρέχει σε Intel ή σε Sparc.
Αυτό συμβαίνει άλλωστε και με την Java. Αν έχετε στη διάθεσή σας ένα Java Virtual Machine, τότε μπορείτε να ''τρέξετε'' όποια εφαρμογή έχει γίνει compiled με κάποιον Java compiler.
Μέχρι στιγμής, CLR διατίθεται από την Microsoft για τις ΝΤ-kernel based εκδόσεις των Windows, όπως είναι τα Windows 2000, τα ΝΤ και τα XP. Προσπάθειες για την κατασκευή μιας έκδοσης Open Source του CLR και άλλων components του .NET framework για Linux/Unix είναι υπό εξέλιξη από μέρος του προσωπικού της εταιρείας Ximian. Το project ονομάζεται Mono και μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες στο www.go-mono.com.
Επίσημη παρουσίαση του VS.NET στην Ελλάδα
Το Visual Studio.NET θα κάνει την επίσημη πρεμιέρα του την Παρασκευή 22 Φεβρουαρίου 2002, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης που θα πραγματοποιήσει η Microsoft Hellas σε γνωστό ξενοδοχείο της Αθήνας.
Η δική σας άποψη
Οπως πάντα, περιμένω τα e-mails σας. Τα πιο ενδιαφέροντα θα δημοσιευθούν.
Τα e-mails θα πρέπει να στέλνονται στο [email protected] με την ένδειξη ''Coffee Nights'' στον τίτλο.














