Εκδόσεις: Harper Collins Publishers
Ο Frank Ryan είναι γιατρός αλλά και ένας χαρισματικός συγγραφέας που αποφάσισε να ασχοληθεί με ένα δύσκολο αλλά και σαγηνευτικό θέμα – τους μικροοργανισμούς που προκαλούν ασθένειες στους ανθρώπους. Ξεκινώντας από τη δεκαετία του 1990 και την επιδημία που προκάλεσε ο ιός Sir Nombre στο Νέο Μεξικό, ο συγγραφέας αρχίζει την αφήγηση μιας ιστορίας που σου κόβει την ανάσα κάθε φορά που σκέφτεσαι πως ό,τι περιγράφεται στις σελίδες αυτού του βιβλίου, είναι πέρα για πέρα αληθινό.
Ο Ryan εξετάζει μια σειρά από παθογόνους μικροοργανισμούς, όπως οι βάκιλοι της πανώλης, της φυματίωσης, της χολέρας και του στρεπτόκοκκου, αλλά και ιών όπως της ευλογιάς, του Ebola, του Marburg, του Machupo, του Sir Nombre, του Lassa, του HIV και της γρίπης. Ο συγγραφέας αφηγείται την ιστορία των επιδημιών που έχουν προκαλέσει οι οργανισμοί αυτοί, τα αποτελέσματά τους στον ανθρώπινο πολιτισμό και το παρόν και το μέλλον τους. Χωρίς να γίνεται ανιαρός, δίνει μια εικόνα του γενετικού τοπίου, μέσα στο οποίο λειτουργούν και εξελίσσονται αυτά τα μικρόβια, και των αιτίων που καμιά φορά προκαλούν επιδημίες στους ανθρώπους. Ο Ryan μας παίρνει από το χέρι για να κάνει μια περιήγηση στον κόσμο των εργαστηρίων γενετικής, μας γνωρίζει τους ανθρώπους σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς που προσπαθούν να μας προφυλάξουν από αυτές τις επιδημίες, και μας καλεί να τους τιμήσουμε για τις προσπάθειές τους όλα αυτά τα χρόνια.
Ακολουθώντας τις περιγραφές του βιβλίου, μπαίνουμε από την πίσω πόρτα στον Τρίτο Κόσμο και τα προβλήματα που προκαλεί η απίστευτη φτώχεια που έχει οδηγήσει στην κατάρρευση κάθε έννοιας δημόσιας υγείας. Ο Ryan εξηγεί πολύ πειστικά τι περιμένει την ανεπτυγμένη Δύση αν εξακολουθήσει να αδιαφορεί για την κατάντια των φτωχών κρατών, αφού ο πλανήτης είναι πλέον ένα ''παγκόσμιο χωριό'', όπου κανένας δεν είναι απομονωμένος από τον άλλο. Δίνοντας μαθήματα οικολογικής συνείδησης, ο συγγραφέας αποδεικνύει το λόγο για τον οποίο η καταστροφή των δασών και των παρθένων οικοσυστημάτων θα σημάνει και την εξάπλωση νέων επιδημιών εξαιτίας ανθεκτικών στα αντιβιοτικά βακτηριδίων και περιορισμένων μέχρι τώρα στα δάση ιών.
Το βιβλίο παίρνει τον αναγνώστη από το αυτί και τον καλεί να εξετάσει την προσωπική του στάση απέναντι στην πανούκλα της εποχής, το AIDS, και τον αδικαιολόγητο έρποντα ρατσισμό απέναντι στους ασθενείς. Θυμίζοντάς μας ότι κατά τη διάρκεια περασμένων επιδημιών οι άνθρωποι έτειναν να βγάζουν στην επιφάνεια το χειρότερο εαυτό τους, μας υπενθυμίζει σταθερά ότι κανείς, πουθενά δεν είναι άτρωτος. Φέρνοντάς μας μπροστά στην ανανεωμένη απειλή της φυματίωσης μας θυμίζει ότι η αντιμετώπιση των πληγών του παρελθόντος δεν είναι ένας πόλεμος που θα κερδιθεί άπαξ δια παντός, αλλά μια συνεχής διαμάχη με το πιο άγριο πρόσωπο της φύσης που ουσιαστικά αδιαφορεί για όποιο είδος δεν μπορέσει να τα βγάλει πέρα από μόνο του.
Μακριά από καταστροφολογίες και ''ιαματικά ψεύδη'' ο Βρετανός συγγραφέας μας γνωρίζει τις ''αναδυόμενες ασθένειες'' (emerging diseases) και επισημαίνει τις ευθύνες μας στην εμφάνισή τους. Μας εξηγεί ότι ο Ebola, ο Marburg, ο Junin και άλλοι ιοί που προκαλούν εξαιρετικά θανατηφόρους αιμορραγικούς πυρετούς, υπήρχαν από εκατομμύρια χρόνια και ότι είναι ο άνθρωπος (που καταστρέφει τα δάση και σκοτώνει μαζικά τους φυσικούς ξενιστές αυτών των παρασίτων), που ήρθε σε επαφή μαζί τους και όχι το αντίστροφο. Βασιζόμενος δε σε αυτό, κάνει μια εκπληκτική πρόταση για τη φύση και τη λειτουργία των ιών και δίνει τη μοναδική μέχρι στιγμής λογική εξήγηση για ένα μυστηριώδες φαινόμενο. Είναι γνωστό ότι κανένας ιός δεν σκοτώνει το φυσικό ξενιστή του ενώ προσβάλλει βίαια τα άγνωστα είδη. Η αιτία αυτού του φαινομένου είναι άγνωστη, αφού σε γενετικό επίπεδο οι διαφορές δεν είναι πάντα τόσο μεγάλες, ώστε να δικαιολογούν τέτοια εκλεκτικότητα. Η θεωρία του ''επιθετικού συμβιώτη'' (agressive simbiot) είναι γέννημα της σκέψης αυτού του συγγραφέα και φαίνεται τόσο ριζοσπαστική και λογική, όσο και η ίδια η εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου.
Το Virus X είναι ένα βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον, τόσο για το γνώστη όσο και για τον αρχάριο της γενετικής και της επιδημιολογίας. Θα είναι ακόμη ενδιαφέρον για όσους έχουν ανεπτυγμένη κάποιου είδους οικολογική συνείδηση και ανησυχούν για τις επιπτώσεις από τις ανθρώπινες δραστηριότητες στο περιβάλλον. Επίσης, αποτελεί μα πρώτης τάξεως εισαγωγή στη μοριακή βιολογία, αφού παρουσιάζει με εξαιρετική απλότητα και σαφήνεια το αντικείμενο και τις τεχνικές αυτής της νέας επιστήμης. Πάνω από όλα όμως, είναι χρήσιμο γιατί τοποθετεί τον άνθρωπο στη θέση που του ανήκει. Το είδος μας είναι πρώτο μεταξύ ίσων σε έναν πεπερασμένο κόσμο. Η σχετικά σύγχρονη φαντασίωση περί απόλυτης κυριαρχίας πάνω στη Φύση είναι στην πραγματικότητα ένας φανταχτερός πύργος από τραπουλόχαρτα. Η ύπαρξη μη αντιμετωπίσιμων μικροοργανισμών με θνησιμότητα πάνω από 50% (υπάρχουν πάνω από δέκα τέτοιοι) συντηρεί μια Δαμόκλειο σπάθη πάνω από τον πολιτισμό μας. Διαβάζοντας το βιβλίο του Ryan, συνειδητοποιεί κανείς απότομα ότι αν δεν αλλάξει συνολικά η συμπεριφορά μας τόσο απέναντι στη Φύση όσο και απέναντι στους πιο αδύναμους συνανθρώπους μας, το σπαθί θα πέσει τελικά στα δικά μας κεφάλια.












